65 shlokas
- 1
संजय उवाच
पातिते युधि दुर्धर्षे मद्रराजे महारथे
तावकास्तव पुत्राश्च प्रायशो विमुखाभवन्
saṃjaya uvāca
pātite yudhi durdharṣe madrarāje mahārathe
tāvakāstava putrāśca prāyaśo vimukhābhavan
- 2
वणिजो नावि भिन्नायां यथागाधे ऽप्लवे ऽर्णवे
अपारे पारम् इच्छन्तो हते शूरे महात्मनि
vaṇijo nāvi bhinnāyāṃ yathāgādhe 'plave 'rṇave
apāre pāram icchanto hate śūre mahātmani
- 3
मद्रराजे महाराज वित्रस्ताः शरविक्षताः
अनाथा नाथम् इच्छन्तो मृगाः सिंहार्दिता इव
madrarāje mahārāja vitrastāḥ śaravikṣatāḥ
anāthā nātham icchanto mṛgāḥ siṃhārditā iva
- 4
वृषा यथा भग्नशृङ्गाः शीर्णदन्ता गजा इव
मध्याह्ने प्रत्यपायाम निर्जिता धर्मसूनुना
vṛṣā yathā bhagnaśṛṅgāḥ śīrṇadantā gajā iva
madhyāhne pratyapāyāma nirjitā dharmasūnunā
- 5
न संधातुम् अनीकानि न च राजन्पराक्रमे
आसीद्बुद्धिर्हते शल्ये तव योधस्य कस्यचित्
na saṃdhātum anīkāni na ca rājanparākrame
āsīdbuddhirhate śalye tava yodhasya kasyacit
- 6
भीष्मे द्रोणे च निहते सूतपुत्रे च भारत
यद्दुःखं तव योधानां भयं चासीद्विशां पते
तद्भयं स च नः शोको भूय एवाभ्यवर्तत
bhīṣme droṇe ca nihate sūtaputre ca bhārata
yadduḥkhaṃ tava yodhānāṃ bhayaṃ cāsīdviśāṃ pate
tadbhayaṃ sa ca naḥ śoko bhūya evābhyavartata
- 7
निराशाश्च जये तस्मिन्हते शल्ये महारथे
हतप्रवीरा विध्वस्ता विकृत्ताश्च शितैः शरैः
मद्रराजे हते राजन्योधास्ते प्राद्रवन्भयात्
nirāśāśca jaye tasminhate śalye mahārathe
hatapravīrā vidhvastā vikṛttāśca śitaiḥ śaraiḥ
madrarāje hate rājanyodhāste prādravanbhayāt
- 8
अश्वान् अन्ये गजान् अन्ये रथान् अन्ये महारथाः
आरुह्य जवसम्पन्नाः पादाताः प्राद्रवन्भयात्
aśvān anye gajān anye rathān anye mahārathāḥ
āruhya javasampannāḥ pādātāḥ prādravanbhayāt
- 9
द्विसाहस्राश्च मातङ्गा गिरिरूपाः प्रहारिणः
सम्प्राद्रवन्हते शल्ये अङ्कुशाङ्गुष्ठचोदिताः
dvisāhasrāśca mātaṅgā girirūpāḥ prahāriṇaḥ
samprādravanhate śalye aṅkuśāṅguṣṭhacoditāḥ
- 10
ते रणाद्भरतश्रेष्ठ तावकाः प्राद्रवन्दिशः
धावन्तश्चाप्यदृश्यन्त श्वसमानाः शरातुराः
te raṇādbharataśreṣṭha tāvakāḥ prādravandiśaḥ
dhāvantaścāpyadṛśyanta śvasamānāḥ śarāturāḥ
- 11
तान्प्रभग्नान्द्रुतान्दृष्ट्वा हतोत्साहान्पराजितान्
अभ्यद्रवन्त पाञ्चालाः पाण्डवाश्च जयैषिणः
tānprabhagnāndrutāndṛṣṭvā hatotsāhānparājitān
abhyadravanta pāñcālāḥ pāṇḍavāśca jayaiṣiṇaḥ
- 12
बाणशब्दरवश्चापि सिंहनादश्च पुष्कलः
शङ्खशब्दश्च शूराणां दारुणः समपद्यत
bāṇaśabdaravaścāpi siṃhanādaśca puṣkalaḥ
śaṅkhaśabdaśca śūrāṇāṃ dāruṇaḥ samapadyata
- 13
दृष्ट्वा तु कौरवं सैन्यं भयत्रस्तं प्रविद्रुतम्
अन्योन्यं समभाषन्त पाञ्चालाः पाण्डवैः सह
dṛṣṭvā tu kauravaṃ sainyaṃ bhayatrastaṃ pravidrutam
anyonyaṃ samabhāṣanta pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha
- 14
अद्य राजा सत्यधृतिर्जितामित्रो युधिष्ठिरः
अद्य दुर्योधनो हीनो दीप्तया नृपतिश्रिया
adya rājā satyadhṛtirjitāmitro yudhiṣṭhiraḥ
adya duryodhano hīno dīptayā nṛpatiśriyā
- 15
अद्य श्रुत्वा हतं पुत्रं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः
निःसंज्ञः पतितो भूमौ किल्बिषं प्रतिपद्यताम्
adya śrutvā hataṃ putraṃ dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ
niḥsaṃjñaḥ patito bhūmau kilbiṣaṃ pratipadyatām
- 16
अद्य जानातु कौन्तेयं समर्थं सर्वधन्विनाम्
अद्यात्मानं च दुर्मेधा गर्हयिष्यति पापकृत्
अद्य क्षत्तुर्वचः सत्यं स्मरतां ब्रुवतो हितम्
adya jānātu kaunteyaṃ samarthaṃ sarvadhanvinām
adyātmānaṃ ca durmedhā garhayiṣyati pāpakṛt
adya kṣatturvacaḥ satyaṃ smaratāṃ bruvato hitam
- 17
अद्यप्रभृति पार्थांश्च प्रेष्यभूत उपाचरन्
विजानातु नृपो दुःखं यत्प्राप्तं पाण्डुनन्दनैः
adyaprabhṛti pārthāṃśca preṣyabhūta upācaran
vijānātu nṛpo duḥkhaṃ yatprāptaṃ pāṇḍunandanaiḥ
- 18
अद्य कृष्णस्य माहात्म्यं जानातु स महीपतिः
अद्यार्जुनधनुर्घोषं घोरं जानातु संयुगे
adya kṛṣṇasya māhātmyaṃ jānātu sa mahīpatiḥ
adyārjunadhanurghoṣaṃ ghoraṃ jānātu saṃyuge
- 19
अस्त्राणां च बलं सर्वं बाह्वोश्च बलम् आहवे
अद्य ज्ञास्यति भीमस्य बलं घोरं महात्मनः
astrāṇāṃ ca balaṃ sarvaṃ bāhvośca balam āhave
adya jñāsyati bhīmasya balaṃ ghoraṃ mahātmanaḥ
- 20
हते दुर्योधने युद्धे शक्रेणेवासुरे मये
यत्कृतं भीमसेनेन दुःशासनवधे तदा
नान्यः कर्तास्ति लोके तद् ऋते भीमं महाबलम्
hate duryodhane yuddhe śakreṇevāsure maye
yatkṛtaṃ bhīmasenena duḥśāsanavadhe tadā
nānyaḥ kartāsti loke tad ṛte bhīmaṃ mahābalam
- 21
जानीताम् अद्य ज्येष्ठस्य पाण्डवस्य पराक्रमम्
मद्रराजं हतं श्रुत्वा देवैर् अपि सुदुःसहम्
jānītām adya jyeṣṭhasya pāṇḍavasya parākramam
madrarājaṃ hataṃ śrutvā devair api suduḥsaham
- 22
अद्य ज्ञास्यति संग्रामे माद्रीपुत्रौ महाबलौ
निहते सौबले शूरे गान्धारेषु च सर्वशः
adya jñāsyati saṃgrāme mādrīputrau mahābalau
nihate saubale śūre gāndhāreṣu ca sarvaśaḥ
- 23
कथं तेषां जयो न स्याद्येषां योद्धा धनंजयः
सात्यकिर्भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
kathaṃ teṣāṃ jayo na syādyeṣāṃ yoddhā dhanaṃjayaḥ
sātyakirbhīmasenaśca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ
- 24
द्रौपद्यास्तनयाः पञ्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
शिखण्डी च महेष्वासो राजा चैव युधिष्ठिरः
draupadyāstanayāḥ pañca mādrīputrau ca pāṇḍavau
śikhaṇḍī ca maheṣvāso rājā caiva yudhiṣṭhiraḥ
- 25
येषां च जगतां नाथो नाथः कृष्णो जनार्दनः
कथं तेषां जयो न स्याद्येषां धर्मो व्यपाश्रयः
yeṣāṃ ca jagatāṃ nātho nāthaḥ kṛṣṇo janārdanaḥ
kathaṃ teṣāṃ jayo na syādyeṣāṃ dharmo vyapāśrayaḥ
- 26
भीष्मं द्रोणं च कर्णं च मद्रराजानम् एव च
तथान्यान्नृपतीन्वीराञ्शतशो ऽथ सहस्रशः
bhīṣmaṃ droṇaṃ ca karṇaṃ ca madrarājānam eva ca
tathānyānnṛpatīnvīrāñśataśo 'tha sahasraśaḥ
- 27
को ऽन्यः शक्तो रणे जेतुम् ऋते पार्थं युधिष्ठिरम्
यस्य नाथो हृषीकेशः सदा धर्मयशोनिधिः
ko 'nyaḥ śakto raṇe jetum ṛte pārthaṃ yudhiṣṭhiram
yasya nātho hṛṣīkeśaḥ sadā dharmayaśonidhiḥ
- 28
इत्येवं वदमानास्ते हर्षेण महता युताः
प्रभग्नांस्तावकान्राजन्सृञ्जयाः पृष्ठतो ऽन्वयुः
ityevaṃ vadamānāste harṣeṇa mahatā yutāḥ
prabhagnāṃstāvakānrājansṛñjayāḥ pṛṣṭhato 'nvayuḥ
- 29
धनंजयो रथानीकम् अभ्यवर्तत वीर्यवान्
माद्रीपुत्रौ च शकुनिं सात्यकिश्च महारथः
dhanaṃjayo rathānīkam abhyavartata vīryavān
mādrīputrau ca śakuniṃ sātyakiśca mahārathaḥ
- 30
तान्प्रेक्ष्य द्रवतः सर्वान्भीमसेनभयार्दितान्
दुर्योधनस्तदा सूतम् अब्रवीद् उत्स्मयन्न् इव
tānprekṣya dravataḥ sarvānbhīmasenabhayārditān
duryodhanastadā sūtam abravīd utsmayann iva

