37 shlokas
- 1
संजय उवाच
गजानीके हते तस्मिन्पाण्डुपुत्रेण भारत
वध्यमाने बले चैव भीमसेनेन संयुगे
saṃjaya uvāca
gajānīke hate tasminpāṇḍuputreṇa bhārata
vadhyamāne bale caiva bhīmasenena saṃyuge
- 2
चरन्तं च तथा दृष्ट्वा भीमसेनम् अरिंदमम्
दण्डहस्तं यथा क्रुद्धम् अन्तकं प्राणहारिणम्
carantaṃ ca tathā dṛṣṭvā bhīmasenam ariṃdamam
daṇḍahastaṃ yathā kruddham antakaṃ prāṇahāriṇam
- 3
समेत्य समरे राजन्हतशेषाः सुतास्तव
अदृश्यमाने कौरव्ये पुत्रे दुर्योधने तव
सोदर्याः सहिता भूत्वा भीमसेनम् उपाद्रवन्
sametya samare rājanhataśeṣāḥ sutāstava
adṛśyamāne kauravye putre duryodhane tava
sodaryāḥ sahitā bhūtvā bhīmasenam upādravan
- 4
दुर्मर्षणो महाराज जैत्रो भूरिबलो रविः
इत्येते सहिता भूत्वा तव पुत्राः समन्ततः
भीमसेनम् अभिद्रुत्य रुरुधुः सर्वतोदिशम्
durmarṣaṇo mahārāja jaitro bhūribalo raviḥ
ityete sahitā bhūtvā tava putrāḥ samantataḥ
bhīmasenam abhidrutya rurudhuḥ sarvatodiśam
- 5
ततो भीमो महाराज स्वरथं पुनर् आस्थितः
मुमोच निशितान्बाणान्पुत्राणां तव मर्मसु
tato bhīmo mahārāja svarathaṃ punar āsthitaḥ
mumoca niśitānbāṇānputrāṇāṃ tava marmasu
- 6
ते कीर्यमाणा भीमेन पुत्रास्तव महारणे
भीमसेनम् अपासेधन्प्रवणाद् इव कुञ्जरम्
te kīryamāṇā bhīmena putrāstava mahāraṇe
bhīmasenam apāsedhanpravaṇād iva kuñjaram
- 7
ततः क्रुद्धो रणे भीमः शिरो दुर्मर्षणस्य ह
क्षुरप्रेण प्रमथ्याशु पातयामास भूतले
tataḥ kruddho raṇe bhīmaḥ śiro durmarṣaṇasya ha
kṣurapreṇa pramathyāśu pātayāmāsa bhūtale
- 8
ततो ऽपरेण भल्लेन सर्वावरणभेदिना
श्रुतान्तम् अवधीद्भीमस्तव पुत्रं महारथः
tato 'pareṇa bhallena sarvāvaraṇabhedinā
śrutāntam avadhīdbhīmastava putraṃ mahārathaḥ
- 9
जयत्सेनं ततो विद्ध्वा नाराचेन हसन्न् इव
पातयामास कौरव्यं रथोपस्थाद् अरिंदमः
स पपात रथाद्राजन्भूमौ तूर्णं ममार च
jayatsenaṃ tato viddhvā nārācena hasann iva
pātayāmāsa kauravyaṃ rathopasthād ariṃdamaḥ
sa papāta rathādrājanbhūmau tūrṇaṃ mamāra ca
- 10
श्रुतर्वा तु ततो भीमं क्रुद्धो विव्याध मारिष
शतेन गृध्रवाजानां शराणां नतपर्वणाम्
śrutarvā tu tato bhīmaṃ kruddho vivyādha māriṣa
śatena gṛdhravājānāṃ śarāṇāṃ nataparvaṇām
- 11
ततः क्रुद्धो रणे भीमो जैत्रं भूरिबलं रविम्
त्रीन् एतांस्त्रिभिर् आनर्छद्विषाग्निप्रतिमैः शरैः
tataḥ kruddho raṇe bhīmo jaitraṃ bhūribalaṃ ravim
trīn etāṃstribhir ānarchadviṣāgnipratimaiḥ śaraiḥ
- 12
ते हता न्यपतन्भूमौ स्यन्दनेभ्यो महारथाः
वसन्ते पुष्पशबला निकृत्ता इव किंशुकाः
te hatā nyapatanbhūmau syandanebhyo mahārathāḥ
vasante puṣpaśabalā nikṛttā iva kiṃśukāḥ
- 13
ततो ऽपरेण तीक्ष्णेन नाराचेन परंतपः
दुर्विमोचनम् आहत्य प्रेषयामास मृत्यवे
tato 'pareṇa tīkṣṇena nārācena paraṃtapaḥ
durvimocanam āhatya preṣayāmāsa mṛtyave
- 14
स हतः प्रापतद्भूमौ स्वरथाद्रथिनां वरः
गिरेस्तु कूटजो भग्नो मारुतेनेव पादपः
sa hataḥ prāpatadbhūmau svarathādrathināṃ varaḥ
girestu kūṭajo bhagno māruteneva pādapaḥ
- 15
दुष्प्रधर्षं ततश्चैव सुजातं च सुतौ तव
एकैकं न्यवधीत्संख्ये द्वाभ्यां द्वाभ्यां चमूमुखे
तौ शिलीमुखविद्धाङ्गौ पेततू रथसत्तमौ
duṣpradharṣaṃ tataścaiva sujātaṃ ca sutau tava
ekaikaṃ nyavadhītsaṃkhye dvābhyāṃ dvābhyāṃ camūmukhe
tau śilīmukhaviddhāṅgau petatū rathasattamau
- 16
ततो यतन्तम् अपरम् अभिवीक्ष्य सुतं तव
भल्लेन युधि विव्याध भीमो दुर्विषहं रणे
स पपात हतो वाहात्पश्यतां सर्वधन्विनाम्
tato yatantam aparam abhivīkṣya sutaṃ tava
bhallena yudhi vivyādha bhīmo durviṣahaṃ raṇe
sa papāta hato vāhātpaśyatāṃ sarvadhanvinām
- 17
दृष्ट्वा तु निहतान्भ्रातॄन्बहून् एकेन संयुगे
अमर्षवशम् आपन्नः श्रुतर्वा भीमम् अभ्ययात्
dṛṣṭvā tu nihatānbhrātṝnbahūn ekena saṃyuge
amarṣavaśam āpannaḥ śrutarvā bhīmam abhyayāt
- 18
विक्षिपन्सुमहच्चापं कार्तस्वरविभूषितम्
विसृजन्सायकांश्चैव विषाग्निप्रतिमान्बहून्
vikṣipansumahaccāpaṃ kārtasvaravibhūṣitam
visṛjansāyakāṃścaiva viṣāgnipratimānbahūn
- 19
स तु राजन्धनुश्छित्त्वा पाण्डवस्य महामृधे
अथैनं छिन्नधन्वानं विंशत्या समवाकिरत्
sa tu rājandhanuśchittvā pāṇḍavasya mahāmṛdhe
athainaṃ chinnadhanvānaṃ viṃśatyā samavākirat
- 20
ततो ऽन्यद्धनुर् आदाय भीमसेनो महारथः
अवाकिरत्तव सुतं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
tato 'nyaddhanur ādāya bhīmaseno mahārathaḥ
avākirattava sutaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
- 21
महद् आसीत्तयोर्युद्धं चित्ररूपं भयानकम्
यादृशं समरे पूर्वं जम्भवासवयोर् अभूत्
mahad āsīttayoryuddhaṃ citrarūpaṃ bhayānakam
yādṛśaṃ samare pūrvaṃ jambhavāsavayor abhūt
- 22
तयोस्तत्र शरैर्मुक्तैर्यमदण्डनिभैः शुभैः
समाछन्ना धरा सर्वा खं च सर्वा दिशस्तथा
tayostatra śarairmuktairyamadaṇḍanibhaiḥ śubhaiḥ
samāchannā dharā sarvā khaṃ ca sarvā diśastathā
- 23
ततः श्रुतर्वा संक्रुद्धो धनुर् आयम्य सायकैः
भीमसेनं रणे राजन्बाह्वोर् उरसि चार्पयत्
tataḥ śrutarvā saṃkruddho dhanur āyamya sāyakaiḥ
bhīmasenaṃ raṇe rājanbāhvor urasi cārpayat
- 24
सो ऽतिविद्धो महाराज तव पुत्रेण धन्विना
भीमः संचुक्षुभे क्रुद्धः पर्वणीव महोदधिः
so 'tividdho mahārāja tava putreṇa dhanvinā
bhīmaḥ saṃcukṣubhe kruddhaḥ parvaṇīva mahodadhiḥ
- 25
ततो भीमो रुषाविष्टः पुत्रस्य तव मारिष
सारथिं चतुरश्चाश्वान्बाणैर्निन्ये यमक्षयम्
tato bhīmo ruṣāviṣṭaḥ putrasya tava māriṣa
sārathiṃ caturaścāśvānbāṇairninye yamakṣayam
- 26
विरथं तं समालक्ष्य विशिखैर्लोमवाहिभिः
अवाकिरद् अमेयात्मा दर्शयन्पाणिलाघवम्
virathaṃ taṃ samālakṣya viśikhairlomavāhibhiḥ
avākirad ameyātmā darśayanpāṇilāghavam
- 27
श्रुतर्वा विरथो राजन्न् आददे खड्गचर्मणी
अथास्याददतः खड्गं शतचन्द्रं च भानुमत्
क्षुरप्रेण शिरः कायात्पातयामास पाण्डवः
śrutarvā viratho rājann ādade khaḍgacarmaṇī
athāsyādadataḥ khaḍgaṃ śatacandraṃ ca bhānumat
kṣurapreṇa śiraḥ kāyātpātayāmāsa pāṇḍavaḥ
- 28
छिन्नोत्तमाङ्गस्य ततः क्षुरप्रेण महात्मनः
पपात कायः स रथाद्वसुधाम् अनुनादयन्
chinnottamāṅgasya tataḥ kṣurapreṇa mahātmanaḥ
papāta kāyaḥ sa rathādvasudhām anunādayan
- 29
तस्मिन्निपतिते वीरे तावका भयमोहिताः
अभ्यद्रवन्त संग्रामे भीमसेनं युयुत्सवः
tasminnipatite vīre tāvakā bhayamohitāḥ
abhyadravanta saṃgrāme bhīmasenaṃ yuyutsavaḥ
- 30
तान् आपतत एवाशु हतशेषाद्बलार्णवात्
दंशितः प्रतिजग्राह भीमसेनः प्रतापवान्
ते तु तं वै समासाद्य परिवव्रुः समन्ततः
tān āpatata evāśu hataśeṣādbalārṇavāt
daṃśitaḥ pratijagrāha bhīmasenaḥ pratāpavān
te tu taṃ vai samāsādya parivavruḥ samantataḥ

