44 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततो वाग्युद्धम् अभवत्तुमुलं जनमेजय
यत्र दुःखान्वितो राजा धृतराष्ट्रो ऽब्रवीद् इदम्
vaiśaṃpāyana uvāca
tato vāgyuddham abhavattumulaṃ janamejaya
yatra duḥkhānvito rājā dhṛtarāṣṭro 'bravīd idam
- 2
धिग् अस्तु खलु मानुष्यं यस्य निष्ठेयम् ईदृशी
एकादशचमूभर्ता यत्र पुत्रो ममाभिभूः
dhig astu khalu mānuṣyaṃ yasya niṣṭheyam īdṛśī
ekādaśacamūbhartā yatra putro mamābhibhūḥ
- 3
आज्ञाप्य सर्वान्नृपतीन्भुक्त्वा चेमां वसुंधराम्
गदाम् आदाय वेगेन पदातिः प्रस्थितो रणम्
ājñāpya sarvānnṛpatīnbhuktvā cemāṃ vasuṃdharām
gadām ādāya vegena padātiḥ prasthito raṇam
- 4
भूत्वा हि जगतो नाथो ह्यनाथ इव मे सुतः
गदाम् उद्यम्य यो याति किम् अन्यद्भागधेयतः
bhūtvā hi jagato nātho hyanātha iva me sutaḥ
gadām udyamya yo yāti kim anyadbhāgadheyataḥ
- 5
अहो दुःखं महत्प्राप्तं पुत्रेण मम संजय
एवम् उक्त्वा स दुःखार्तो विरराम जनाधिपः
aho duḥkhaṃ mahatprāptaṃ putreṇa mama saṃjaya
evam uktvā sa duḥkhārto virarāma janādhipaḥ
- 6
संजय उवाच
स मेघनिनदो हर्षाद्विनदन्न् इव गोवृषः
आजुहाव ततः पार्थं युद्धाय युधि वीर्यवान्
saṃjaya uvāca
sa meghaninado harṣādvinadann iva govṛṣaḥ
ājuhāva tataḥ pārthaṃ yuddhāya yudhi vīryavān
- 7
भीमम् आह्वयमाने तु कुरुराजे महात्मनि
प्रादुरासन्सुघोराणि रूपाणि विविधान्युत
bhīmam āhvayamāne tu kururāje mahātmani
prādurāsansughorāṇi rūpāṇi vividhānyuta
- 8
ववुर्वाताः सनिर्घाताः पांसुवर्षं पपात च
बभूवुश्च दिशः सर्वास्तिमिरेण समावृताः
vavurvātāḥ sanirghātāḥ pāṃsuvarṣaṃ papāta ca
babhūvuśca diśaḥ sarvāstimireṇa samāvṛtāḥ
- 9
महास्वनाः सनिर्घातास्तुमुला रोमहर्षणाः
पेतुस्तथोल्काः शतशः स्फोटयन्त्यो नभस्तलम्
mahāsvanāḥ sanirghātāstumulā romaharṣaṇāḥ
petustatholkāḥ śataśaḥ sphoṭayantyo nabhastalam
- 10
राहुश्चाग्रसद् आदित्यम् अपर्वणि विशां पते
चकम्पे च महाकम्पं पृथिवी सवनद्रुमा
rāhuścāgrasad ādityam aparvaṇi viśāṃ pate
cakampe ca mahākampaṃ pṛthivī savanadrumā
- 11
रूक्षाश्च वाताः प्रववुर्नीचैः शर्करवर्षिणः
गिरीणां शिखराण्येव न्यपतन्त महीतले
rūkṣāśca vātāḥ pravavurnīcaiḥ śarkaravarṣiṇaḥ
girīṇāṃ śikharāṇyeva nyapatanta mahītale
- 12
मृगा बहुविधाकाराः संपतन्ति दिशो दश
दीप्ताः शिवाश्चाप्यनदन्घोररूपाः सुदारुणाः
mṛgā bahuvidhākārāḥ saṃpatanti diśo daśa
dīptāḥ śivāścāpyanadanghorarūpāḥ sudāruṇāḥ
- 13
निर्घाताश्च महाघोरा बभूवू रोमहर्षणाः
दीप्तायां दिशि राजेन्द्र मृगाश्चाशुभवादिनः
nirghātāśca mahāghorā babhūvū romaharṣaṇāḥ
dīptāyāṃ diśi rājendra mṛgāścāśubhavādinaḥ
- 14
उदपानगताश्चापो व्यवर्धन्त समन्ततः
अशरीरा महानादाः श्रूयन्ते स्म तदा नृप
udapānagatāścāpo vyavardhanta samantataḥ
aśarīrā mahānādāḥ śrūyante sma tadā nṛpa
- 15
एवमादीनि दृष्ट्वाथ निमित्तानि वृकोदरः
उवाच भ्रातरं ज्येष्ठं धर्मराजं युधिष्ठिरम्
evamādīni dṛṣṭvātha nimittāni vṛkodaraḥ
uvāca bhrātaraṃ jyeṣṭhaṃ dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram
- 16
नैष शक्तो रणे जेतुं मन्दात्मा मां सुयोधनः
अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि निगूढं हृदये चिरम्
सुयोधने कौरवेन्द्रे खाण्डवे पावको यथा
naiṣa śakto raṇe jetuṃ mandātmā māṃ suyodhanaḥ
adya krodhaṃ vimokṣyāmi nigūḍhaṃ hṛdaye ciram
suyodhane kauravendre khāṇḍave pāvako yathā
- 17
शल्यम् अद्योद्धरिष्यामि तव पाण्डव हृच्छयम्
निहत्य गदया पापम् इमं कुरुकुलाधमम्
śalyam adyoddhariṣyāmi tava pāṇḍava hṛcchayam
nihatya gadayā pāpam imaṃ kurukulādhamam
- 18
अद्य कीर्तिमयीं मालां प्रतिमोक्ष्याम्यहं त्वयि
हत्वेमं पापकर्माणं गदया रणमूर्धनि
adya kīrtimayīṃ mālāṃ pratimokṣyāmyahaṃ tvayi
hatvemaṃ pāpakarmāṇaṃ gadayā raṇamūrdhani
- 19
अद्यास्य शतधा देहं भिनद्मि गदयानया
नायं प्रवेष्टा नगरं पुनर्वारणसाह्वयम्
adyāsya śatadhā dehaṃ bhinadmi gadayānayā
nāyaṃ praveṣṭā nagaraṃ punarvāraṇasāhvayam
- 20
सर्पोत्सर्गस्य शयने विषदानस्य भोजने
प्रमाणकोट्यां पातस्य दाहस्य जतुवेश्मनि
sarpotsargasya śayane viṣadānasya bhojane
pramāṇakoṭyāṃ pātasya dāhasya jatuveśmani
- 21
सभायाम् अवहासस्य सर्वस्वहरणस्य च
वर्षम् अज्ञातवासस्य वनवासस्य चानघ
sabhāyām avahāsasya sarvasvaharaṇasya ca
varṣam ajñātavāsasya vanavāsasya cānagha
- 22
अद्यान्तम् एषां दुःखानां गन्ता भरतसत्तम
एकाह्ना विनिहत्येमं भविष्याम्यात्मनो ऽनृणः
adyāntam eṣāṃ duḥkhānāṃ gantā bharatasattama
ekāhnā vinihatyemaṃ bhaviṣyāmyātmano 'nṛṇaḥ
- 23
अद्यायुर्धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेर् अकृतात्मनः
समाप्तं भरतश्रेष्ठ मातापित्रोश्च दर्शनम्
adyāyurdhārtarāṣṭrasya durmater akṛtātmanaḥ
samāptaṃ bharataśreṣṭha mātāpitrośca darśanam
- 24
अद्यायं कुरुराजस्य शंतनोः कुलपांसनः
प्राणाञ्श्रियं च राज्यं च त्यक्त्वा शेष्यति भूतले
adyāyaṃ kururājasya śaṃtanoḥ kulapāṃsanaḥ
prāṇāñśriyaṃ ca rājyaṃ ca tyaktvā śeṣyati bhūtale
- 25
राजा च धृतराष्ट्रो ऽद्य श्रुत्वा पुत्रं मया हतम्
स्मरिष्यत्यशुभं कर्म यत्तच्छकुनिबुद्धिजम्
rājā ca dhṛtarāṣṭro 'dya śrutvā putraṃ mayā hatam
smariṣyatyaśubhaṃ karma yattacchakunibuddhijam
- 26
इत्युक्त्वा राजशार्दूल गदाम् आदाय वीर्यवान्
अवातिष्ठत युद्धाय शक्रो वृत्रम् इवाह्वयन्
ityuktvā rājaśārdūla gadām ādāya vīryavān
avātiṣṭhata yuddhāya śakro vṛtram ivāhvayan
- 27
तम् उद्यतगदं दृष्ट्वा कैलासम् इव शृङ्गिणम्
भीमसेनः पुनः क्रुद्धो दुर्योधनम् उवाच ह
tam udyatagadaṃ dṛṣṭvā kailāsam iva śṛṅgiṇam
bhīmasenaḥ punaḥ kruddho duryodhanam uvāca ha
- 28
राज्ञश्च धृतराष्ट्रस्य तथा त्वम् अपि चात्मनः
स्मर तद्दुष्कृतं कर्म यद्वृत्तं वारणावते
rājñaśca dhṛtarāṣṭrasya tathā tvam api cātmanaḥ
smara tadduṣkṛtaṃ karma yadvṛttaṃ vāraṇāvate
- 29
द्रौपदी च परिक्लिष्टा सभायां यद्रजस्वला
द्यूते च वञ्चितो राजा यत्त्वया सौबलेन च
draupadī ca parikliṣṭā sabhāyāṃ yadrajasvalā
dyūte ca vañcito rājā yattvayā saubalena ca
- 30
वने दुःखं च यत्प्राप्तम् अस्माभिस्त्वत्कृतं महत्
विराटनगरे चैव योन्यन्तरगतैर् इव
तत्सर्वं यातयाम्यद्य दिष्ट्या दृष्टो ऽसि दुर्मते
vane duḥkhaṃ ca yatprāptam asmābhistvatkṛtaṃ mahat
virāṭanagare caiva yonyantaragatair iva
tatsarvaṃ yātayāmyadya diṣṭyā dṛṣṭo 'si durmate

