65 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
तस्मिन्न् एव तु धर्मात्मा वसति स्म तपोधनः
गार्हस्थ्यं धर्मम् आस्थाय असितो देवलः पुरा
vaiśaṃpāyana uvāca
tasminn eva tu dharmātmā vasati sma tapodhanaḥ
gārhasthyaṃ dharmam āsthāya asito devalaḥ purā
- 2
धर्मनित्यः शुचिर्दान्तो न्यस्तदण्डो महातपाः
कर्मणा मनसा वाचा समः सर्वेषु जन्तुषु
dharmanityaḥ śucirdānto nyastadaṇḍo mahātapāḥ
karmaṇā manasā vācā samaḥ sarveṣu jantuṣu
- 3
अक्रोधनो महाराज तुल्यनिन्दाप्रियाप्रियः
काञ्चने लोष्टके चैव समदर्शी महातपाः
akrodhano mahārāja tulyanindāpriyāpriyaḥ
kāñcane loṣṭake caiva samadarśī mahātapāḥ
- 4
देवताः पूजयन्नित्यम् अतिथींश्च द्विजैः सह
ब्रह्मचर्यरतो नित्यं सदा धर्मपरायणः
devatāḥ pūjayannityam atithīṃśca dvijaiḥ saha
brahmacaryarato nityaṃ sadā dharmaparāyaṇaḥ
- 5
ततो ऽभ्येत्य महाराज योगम् आस्थाय भिक्षुकः
जैगीषव्यो मुनिर्धीमांस्तस्मिंस्तीर्थे समाहितः
tato 'bhyetya mahārāja yogam āsthāya bhikṣukaḥ
jaigīṣavyo munirdhīmāṃstasmiṃstīrthe samāhitaḥ
- 6
देवलस्याश्रमे राजन्न्यवसत्स महाद्युतिः
योगनित्यो महाराज सिद्धिं प्राप्तो महातपाः
devalasyāśrame rājannyavasatsa mahādyutiḥ
yoganityo mahārāja siddhiṃ prāpto mahātapāḥ
- 7
तं तत्र वसमानं तु जैगीषव्यं महामुनिम्
देवलो दर्शयन्न् एव नैवायुञ्जत धर्मतः
taṃ tatra vasamānaṃ tu jaigīṣavyaṃ mahāmunim
devalo darśayann eva naivāyuñjata dharmataḥ
- 8
एवं तयोर्महाराज दीर्घकालो व्यतिक्रमत्
जैगीषव्यं मुनिं चैव न ददर्शाथ देवलः
evaṃ tayormahārāja dīrghakālo vyatikramat
jaigīṣavyaṃ muniṃ caiva na dadarśātha devalaḥ
- 9
आहारकाले मतिमान्परिव्राड्जनमेजय
उपातिष्ठत धर्मज्ञो भैक्षकाले स देवलम्
āhārakāle matimānparivrāḍjanamejaya
upātiṣṭhata dharmajño bhaikṣakāle sa devalam
- 10
स दृष्ट्वा भिक्षुरूपेण प्राप्तं तत्र महामुनिम्
गौरवं परमं चक्रे प्रीतिं च विपुलां तथा
sa dṛṣṭvā bhikṣurūpeṇa prāptaṃ tatra mahāmunim
gauravaṃ paramaṃ cakre prītiṃ ca vipulāṃ tathā
- 11
देवलस्तु यथाशक्ति पूजयामास भारत
ऋषिदृष्टेन विधिना समा बह्व्यः समाहितः
devalastu yathāśakti pūjayāmāsa bhārata
ṛṣidṛṣṭena vidhinā samā bahvyaḥ samāhitaḥ
- 12
कदाचित्तस्य नृपते देवलस्य महात्मनः
चिन्ता सुमहती जाता मुनिं दृष्ट्वा महाद्युतिम्
kadācittasya nṛpate devalasya mahātmanaḥ
cintā sumahatī jātā muniṃ dṛṣṭvā mahādyutim
- 13
समास्तु समतिक्रान्ता बह्व्यः पूजयतो मम
न चायम् अलसो भिक्षुर् अभ्यभाषत किंचन
samāstu samatikrāntā bahvyaḥ pūjayato mama
na cāyam alaso bhikṣur abhyabhāṣata kiṃcana
- 14
एवं विगणयन्न् एव स जगाम महोदधिम्
अन्तरिक्षचरः श्रीमान्कलशं गृह्य देवलः
evaṃ vigaṇayann eva sa jagāma mahodadhim
antarikṣacaraḥ śrīmānkalaśaṃ gṛhya devalaḥ
- 15
गच्छन्न् एव स धर्मात्मा समुद्रं सरितां पतिम्
जैगीषव्यं ततो ऽपश्यद्गतं प्राग् एव भारत
gacchann eva sa dharmātmā samudraṃ saritāṃ patim
jaigīṣavyaṃ tato 'paśyadgataṃ prāg eva bhārata
- 16
ततः सविस्मयश्चिन्तां जगामाथासितः प्रभुः
कथं भिक्षुर् अयं प्राप्तः समुद्रे स्नात एव च
tataḥ savismayaścintāṃ jagāmāthāsitaḥ prabhuḥ
kathaṃ bhikṣur ayaṃ prāptaḥ samudre snāta eva ca
- 17
इत्येवं चिन्तयामास महर्षिर् असितस्तदा
स्नात्वा समुद्रे विधिवच्छुचिर्जप्यं जजाप ह
ityevaṃ cintayāmāsa maharṣir asitastadā
snātvā samudre vidhivacchucirjapyaṃ jajāpa ha
- 18
कृतजप्याह्निकः श्रीमान् आश्रमं च जगाम ह
कलशं जलपूर्णं वै गृहीत्वा जनमेजय
kṛtajapyāhnikaḥ śrīmān āśramaṃ ca jagāma ha
kalaśaṃ jalapūrṇaṃ vai gṛhītvā janamejaya
- 19
ततः स प्रविशन्न् एव स्वम् आश्रमपदं मुनिः
आसीनम् आश्रमे तत्र जैगीषव्यम् अपश्यत
tataḥ sa praviśann eva svam āśramapadaṃ muniḥ
āsīnam āśrame tatra jaigīṣavyam apaśyata
- 20
न व्याहरति चैवैनं जैगीषव्यः कथंचन
काष्ठभूतो ऽऽश्रमपदे वसति स्म महातपाः
na vyāharati caivainaṃ jaigīṣavyaḥ kathaṃcana
kāṣṭhabhūto ''śramapade vasati sma mahātapāḥ
- 21
तं दृष्ट्वा चाप्लुतं तोये सागरे सागरोपमम्
प्रविष्टम् आश्रमं चापि पूर्वम् एव ददर्श सः
taṃ dṛṣṭvā cāplutaṃ toye sāgare sāgaropamam
praviṣṭam āśramaṃ cāpi pūrvam eva dadarśa saḥ
- 22
असितो देवलो राजंश्चिन्तयामास बुद्धिमान्
दृष्टः प्रभावं तपसो जैगीषव्यस्य योगजम्
asito devalo rājaṃścintayāmāsa buddhimān
dṛṣṭaḥ prabhāvaṃ tapaso jaigīṣavyasya yogajam
- 23
चिन्तयामास राजेन्द्र तदा स मुनिसत्तमः
मया दृष्टः समुद्रे च आश्रमे च कथं त्वयम्
cintayāmāsa rājendra tadā sa munisattamaḥ
mayā dṛṣṭaḥ samudre ca āśrame ca kathaṃ tvayam
- 24
एवं विगणयन्न् एव स मुनिर्मन्त्रपारगः
उत्पपाताश्रमात्तस्माद् अन्तरिक्षं विशां पते
जिज्ञासार्थं तदा भिक्षोर्जैगीषव्यस्य देवलः
evaṃ vigaṇayann eva sa munirmantrapāragaḥ
utpapātāśramāttasmād antarikṣaṃ viśāṃ pate
jijñāsārthaṃ tadā bhikṣorjaigīṣavyasya devalaḥ
- 25
सो ऽन्तरिक्षचरान्सिद्धान्समपश्यत्समाहितान्
जैगीषव्यं च तैः सिद्धैः पूज्यमानम् अपश्यत
so 'ntarikṣacarānsiddhānsamapaśyatsamāhitān
jaigīṣavyaṃ ca taiḥ siddhaiḥ pūjyamānam apaśyata
- 26
ततो ऽसितः सुसंरब्धो व्यवसायी दृढव्रतः
अपश्यद्वै दिवं यान्तं जैगीषव्यं स देवलः
tato 'sitaḥ susaṃrabdho vyavasāyī dṛḍhavrataḥ
apaśyadvai divaṃ yāntaṃ jaigīṣavyaṃ sa devalaḥ
- 27
तस्माच्च पितृलोकं तं व्रजन्तं सो ऽन्वपश्यत
पितृलोकाच्च तं यान्तं याम्यं लोकम् अपश्यत
tasmācca pitṛlokaṃ taṃ vrajantaṃ so 'nvapaśyata
pitṛlokācca taṃ yāntaṃ yāmyaṃ lokam apaśyata
- 28
तस्माद् अपि समुत्पत्य सोमलोकम् अभिष्टुतम्
व्रजन्तम् अन्वपश्यत्स जैगीषव्यं महामुनिम्
tasmād api samutpatya somalokam abhiṣṭutam
vrajantam anvapaśyatsa jaigīṣavyaṃ mahāmunim
- 29
लोकान्समुत्पतन्तं च शुभान् एकान्तयाजिनाम्
ततो ऽग्निहोत्रिणां लोकांस्तेभ्यश्चाप्युत्पपात ह
lokānsamutpatantaṃ ca śubhān ekāntayājinām
tato 'gnihotriṇāṃ lokāṃstebhyaścāpyutpapāta ha
- 30
दर्शं च पौर्णमासं च ये यजन्ति तपोधनाः
तेभ्यः स ददृशे धीमांल्लोकेभ्यः पशुयाजिनाम्
व्रजन्तं लोकम् अमलम् अपश्यद्देवपूजितम्
darśaṃ ca paurṇamāsaṃ ca ye yajanti tapodhanāḥ
tebhyaḥ sa dadṛśe dhīmāṃllokebhyaḥ paśuyājinām
vrajantaṃ lokam amalam apaśyaddevapūjitam

