50 shlokas
- 1
संजय उवाच
शृणु राजन्न् अवहितो यथा वृत्तो महान्क्षयः
कुरूणां पाण्डवानां च समासाद्य परस्परम्
saṃjaya uvāca
śṛṇu rājann avahito yathā vṛtto mahānkṣayaḥ
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca samāsādya parasparam
- 2
निहते सूतपुत्रे तु पाण्डवेन महात्मना
विद्रुतेषु च सैन्येषु समानीतेषु चासकृत्
nihate sūtaputre tu pāṇḍavena mahātmanā
vidruteṣu ca sainyeṣu samānīteṣu cāsakṛt
- 3
विमुखे तव पुत्रे तु शोकोपहतचेतसि
भृशोद्विग्नेषु सैन्येषु दृष्ट्वा पार्थस्य विक्रमम्
vimukhe tava putre tu śokopahatacetasi
bhṛśodvigneṣu sainyeṣu dṛṣṭvā pārthasya vikramam
- 4
ध्यायमानेषु सैन्येषु दुःखं प्राप्तेषु भारत
बलानां मथ्यमानानां श्रुत्वा निनदम् उत्तमम्
dhyāyamāneṣu sainyeṣu duḥkhaṃ prāpteṣu bhārata
balānāṃ mathyamānānāṃ śrutvā ninadam uttamam
- 5
अभिज्ञानं नरेन्द्राणां विकृतं प्रेक्ष्य संयुगे
पतितान्रथनीडांश्च रथांश्चापि महात्मनाम्
abhijñānaṃ narendrāṇāṃ vikṛtaṃ prekṣya saṃyuge
patitānrathanīḍāṃśca rathāṃścāpi mahātmanām
- 6
रणे विनिहतान्नागान्दृष्ट्वा पत्तींश्च मारिष
आयोधनं चातिघोरं रुद्रस्याक्रीडसंनिभम्
raṇe vinihatānnāgāndṛṣṭvā pattīṃśca māriṣa
āyodhanaṃ cātighoraṃ rudrasyākrīḍasaṃnibham
- 7
अप्रख्यातिं गतानां तु राज्ञां शतसहस्रशः
कृपाविष्टः कृपो राजन्वयःशीलसमन्वितः
aprakhyātiṃ gatānāṃ tu rājñāṃ śatasahasraśaḥ
kṛpāviṣṭaḥ kṛpo rājanvayaḥśīlasamanvitaḥ
- 8
अब्रवीत्तत्र तेजस्वी सो ऽभिसृत्य जनाधिपम्
दुर्योधनं मन्युवशाद्वचनं वचनक्षमः
abravīttatra tejasvī so 'bhisṛtya janādhipam
duryodhanaṃ manyuvaśādvacanaṃ vacanakṣamaḥ
- 9
दुर्योधन निबोधेदं यत्त्वा वक्ष्यामि कौरव
श्रुत्वा कुरु महाराज यदि ते रोचते ऽनघ
duryodhana nibodhedaṃ yattvā vakṣyāmi kaurava
śrutvā kuru mahārāja yadi te rocate 'nagha
- 10
न युद्धधर्माच्छ्रेयान्वै पन्था राजेन्द्र विद्यते
यं समाश्रित्य युध्यन्ते क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ
na yuddhadharmācchreyānvai panthā rājendra vidyate
yaṃ samāśritya yudhyante kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabha
- 11
पुत्रो भ्राता पिता चैव स्वस्रेयो मातुलस्तथा
संबन्धिबान्धवाश्चैव योध्या वै क्षत्रजीविना
putro bhrātā pitā caiva svasreyo mātulastathā
saṃbandhibāndhavāścaiva yodhyā vai kṣatrajīvinā
- 12
वधे चैव परो धर्मस्तथाधर्मः पलायने
ते स्म घोरां समापन्ना जीविकां जीवितार्थिनः
vadhe caiva paro dharmastathādharmaḥ palāyane
te sma ghorāṃ samāpannā jīvikāṃ jīvitārthinaḥ
- 13
तत्र त्वां प्रतिवक्ष्यामि किंचिद् एव हितं वचः
हते भीष्मे च द्रोणे च कर्णे चैव महारथे
tatra tvāṃ prativakṣyāmi kiṃcid eva hitaṃ vacaḥ
hate bhīṣme ca droṇe ca karṇe caiva mahārathe
- 14
जयद्रथे च निहते तव भ्रातृषु चानघ
लक्ष्मणे तव पुत्रे च किं शेषं पर्युपास्महे
jayadrathe ca nihate tava bhrātṛṣu cānagha
lakṣmaṇe tava putre ca kiṃ śeṣaṃ paryupāsmahe
- 15
येषु भारं समासज्य राज्ये मतिम् अकुर्महि
ते संत्यज्य तनूर्याताः शूरा ब्रह्मविदां गतिम्
yeṣu bhāraṃ samāsajya rājye matim akurmahi
te saṃtyajya tanūryātāḥ śūrā brahmavidāṃ gatim
- 16
वयं त्विह विनाभूता गुणवद्भिर्महारथैः
कृपणं वर्तयिष्याम पातयित्वा नृपान्बहून्
vayaṃ tviha vinābhūtā guṇavadbhirmahārathaiḥ
kṛpaṇaṃ vartayiṣyāma pātayitvā nṛpānbahūn
- 17
सर्वैर् अपि च जीवद्भिर्बीभत्सुर् अपराजितः
कृष्णनेत्रो महाबाहुर्देवैर् अपि दुरासदः
sarvair api ca jīvadbhirbībhatsur aparājitaḥ
kṛṣṇanetro mahābāhurdevair api durāsadaḥ
- 18
इन्द्रकार्मुकवज्राभम् इन्द्रकेतुम् इवोच्छ्रितम्
वानरं केतुम् आसाद्य संचचाल महाचमूः
indrakārmukavajrābham indraketum ivocchritam
vānaraṃ ketum āsādya saṃcacāla mahācamūḥ
- 19
सिंहनादेन भीमस्य पाञ्चजन्यस्वनेन च
गाण्डीवस्य च निर्घोषात्संहृष्यन्ति मनांसि नः
siṃhanādena bhīmasya pāñcajanyasvanena ca
gāṇḍīvasya ca nirghoṣātsaṃhṛṣyanti manāṃsi naḥ
- 20
चरन्तीव महाविद्युन्मुष्णन्ति नयनप्रभाम्
अलातम् इव चाविद्धं गाण्डीवं समदृश्यत
carantīva mahāvidyunmuṣṇanti nayanaprabhām
alātam iva cāviddhaṃ gāṇḍīvaṃ samadṛśyata
- 21
जाम्बूनदविचित्रं च धूयमानं महद्धनुः
दृश्यते दिक्षु सर्वासु विद्युद् अभ्रघनेष्विव
jāmbūnadavicitraṃ ca dhūyamānaṃ mahaddhanuḥ
dṛśyate dikṣu sarvāsu vidyud abhraghaneṣviva
- 22
उह्यमानश्च कृष्णेन वायुनेव बलाहकः
तावकं तद्बलं राजन्न् अर्जुनो ऽस्त्रविदां वरः
गहनं शिशिरे कक्षं ददाहाग्निर् इवोत्थितः
uhyamānaśca kṛṣṇena vāyuneva balāhakaḥ
tāvakaṃ tadbalaṃ rājann arjuno 'stravidāṃ varaḥ
gahanaṃ śiśire kakṣaṃ dadāhāgnir ivotthitaḥ
- 23
गाहमानम् अनीकानि महेन्द्रसदृशप्रभम्
धनंजयम् अपश्याम चतुर्दन्तम् इव द्विपम्
gāhamānam anīkāni mahendrasadṛśaprabham
dhanaṃjayam apaśyāma caturdantam iva dvipam
- 24
विक्षोभयन्तं सेनां ते त्रासयन्तं च पार्थिवान्
धनंजयम् अपश्याम नलिनीम् इव कुञ्जरम्
vikṣobhayantaṃ senāṃ te trāsayantaṃ ca pārthivān
dhanaṃjayam apaśyāma nalinīm iva kuñjaram
- 25
त्रासयन्तं तथा योधान्धनुर्घोषेण पाण्डवम्
भूय एनम् अपश्याम सिंहं मृगगणा इव
trāsayantaṃ tathā yodhāndhanurghoṣeṇa pāṇḍavam
bhūya enam apaśyāma siṃhaṃ mṛgagaṇā iva
- 26
सर्वलोकमहेष्वासौ वृषभौ सर्वधन्विनाम्
आमुक्तकवचौ कृष्णौ लोकमध्ये विरेजतुः
sarvalokamaheṣvāsau vṛṣabhau sarvadhanvinām
āmuktakavacau kṛṣṇau lokamadhye virejatuḥ
- 27
अद्य सप्तदशाहानि वर्तमानस्य भारत
संग्रामस्यातिघोरस्य वध्यतां चाभितो युधि
adya saptadaśāhāni vartamānasya bhārata
saṃgrāmasyātighorasya vadhyatāṃ cābhito yudhi
- 28
वायुनेव विधूतानि तवानीकानि सर्वशः
शरदम्भोदजालानि व्यशीर्यन्त समन्ततः
vāyuneva vidhūtāni tavānīkāni sarvaśaḥ
śaradambhodajālāni vyaśīryanta samantataḥ
- 29
तां नावम् इव पर्यस्तां भ्रान्तवातां महार्णवे
तव सेनां महाराज सव्यसाची व्यकम्पयत्
tāṃ nāvam iva paryastāṃ bhrāntavātāṃ mahārṇave
tava senāṃ mahārāja savyasācī vyakampayat
- 30
क्व नु ते सूतपुत्रो ऽभूत्क्व नु द्रोणः सहानुगः
अहं क्व च क्व चात्मा ते हार्दिक्यश्च तथा क्व नु
दुःशासनश्च भ्राता ते भ्रातृभिः सहितः क्व नु
kva nu te sūtaputro 'bhūtkva nu droṇaḥ sahānugaḥ
ahaṃ kva ca kva cātmā te hārdikyaśca tathā kva nu
duḥśāsanaśca bhrātā te bhrātṛbhiḥ sahitaḥ kva nu

