50 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
सप्तसारस्वतं कस्मात्कश्च मङ्कणको मुनिः
कथं सिद्धश्च भगवान्कश्चास्य नियमो ऽभवत्
janamejaya uvāca
saptasārasvataṃ kasmātkaśca maṅkaṇako muniḥ
kathaṃ siddhaśca bhagavānkaścāsya niyamo 'bhavat
- 2
कस्य वंशे समुत्पन्नः किं चाधीतं द्विजोत्तम
एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं विधिवद्द्विजसत्तम
kasya vaṃśe samutpannaḥ kiṃ cādhītaṃ dvijottama
etad icchāmyahaṃ śrotuṃ vidhivaddvijasattama
- 3
वैशंपायन उवाच
राजन्सप्त सरस्वत्यो याभिर्व्याप्तम् इदं जगत्
आहूता बलवद्भिर्हि तत्र तत्र सरस्वती
vaiśaṃpāyana uvāca
rājansapta sarasvatyo yābhirvyāptam idaṃ jagat
āhūtā balavadbhirhi tatra tatra sarasvatī
- 4
सुप्रभा काञ्चनाक्षी च विशाला मानसह्रदा
सरस्वती ओघवती सुवेणुर्विमलोदका
suprabhā kāñcanākṣī ca viśālā mānasahradā
sarasvatī oghavatī suveṇurvimalodakā
- 5
पितामहस्य महतो वर्तमाने महीतले
वितते यज्ञवाटे वै समेतेषु द्विजातिषु
pitāmahasya mahato vartamāne mahītale
vitate yajñavāṭe vai sameteṣu dvijātiṣu
- 6
पुण्याहघोषैर्विमलैर्वेदानां निनदैस्तथा
देवेषु चैव व्यग्रेषु तस्मिन्यज्ञविधौ तदा
puṇyāhaghoṣairvimalairvedānāṃ ninadaistathā
deveṣu caiva vyagreṣu tasminyajñavidhau tadā
- 7
तत्र चैव महाराज दीक्षिते प्रपितामहे
यजतस्तत्र सत्रेण सर्वकामसमृद्धिना
tatra caiva mahārāja dīkṣite prapitāmahe
yajatastatra satreṇa sarvakāmasamṛddhinā
- 8
मनसा चिन्तिता ह्यर्था धर्मार्थकुशलैस्तदा
उपतिष्ठन्ति राजेन्द्र द्विजातींस्तत्र तत्र ह
manasā cintitā hyarthā dharmārthakuśalaistadā
upatiṣṭhanti rājendra dvijātīṃstatra tatra ha
- 9
जगुश्च तत्र गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः
वादित्राणि च दिव्यानि वादयामासुर् अञ्जसा
jaguśca tatra gandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ
vāditrāṇi ca divyāni vādayāmāsur añjasā
- 10
तस्य यज्ञस्य संपत्त्या तुतुषुर्देवता अपि
विस्मयं परमं जग्मुः किमु मानुषयोनयः
tasya yajñasya saṃpattyā tutuṣurdevatā api
vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ kimu mānuṣayonayaḥ
- 11
वर्तमाने तथा यज्ञे पुष्करस्थे पितामहे
अब्रुवन्न् ऋषयो राजन्नायं यज्ञो महाफलः
न दृश्यते सरिच्छ्रेष्ठा यस्माद् इह सरस्वती
vartamāne tathā yajñe puṣkarasthe pitāmahe
abruvann ṛṣayo rājannāyaṃ yajño mahāphalaḥ
na dṛśyate saricchreṣṭhā yasmād iha sarasvatī
- 12
तच्छ्रुत्वा भगवान्प्रीतः सस्माराथ सरस्वतीम्
पितामहेन यजता आहूता पुष्करेषु वै
सुप्रभा नाम राजेन्द्र नाम्ना तत्र सरस्वती
tacchrutvā bhagavānprītaḥ sasmārātha sarasvatīm
pitāmahena yajatā āhūtā puṣkareṣu vai
suprabhā nāma rājendra nāmnā tatra sarasvatī
- 13
तां दृष्ट्वा मुनयस्तुष्टा वेगयुक्तां सरस्वतीम्
पितामहं मानयन्तीं क्रतुं ते बहु मेनिरे
tāṃ dṛṣṭvā munayastuṣṭā vegayuktāṃ sarasvatīm
pitāmahaṃ mānayantīṃ kratuṃ te bahu menire
- 14
एवम् एषा सरिच्छ्रेष्ठा पुष्करेषु सरस्वती
पितामहार्थं सम्भूता तुष्ट्यर्थं च मनीषिणाम्
evam eṣā saricchreṣṭhā puṣkareṣu sarasvatī
pitāmahārthaṃ sambhūtā tuṣṭyarthaṃ ca manīṣiṇām
- 15
नैमिषे मुनयो राजन्समागम्य समासते
तत्र चित्राः कथा ह्यासन्वेदं प्रति जनेश्वर
naimiṣe munayo rājansamāgamya samāsate
tatra citrāḥ kathā hyāsanvedaṃ prati janeśvara
- 16
तत्र ते मुनयो ह्यासन्नानास्वाध्यायवेदिनः
ते समागम्य मुनयः सस्मरुर्वै सरस्वतीम्
tatra te munayo hyāsannānāsvādhyāyavedinaḥ
te samāgamya munayaḥ sasmarurvai sarasvatīm
- 17
सा तु ध्याता महाराज ऋषिभिः सत्रयाजिभिः
समागतानां राजेन्द्र सहायार्थं महात्मनाम्
आजगाम महाभागा तत्र पुण्या सरस्वती
sā tu dhyātā mahārāja ṛṣibhiḥ satrayājibhiḥ
samāgatānāṃ rājendra sahāyārthaṃ mahātmanām
ājagāma mahābhāgā tatra puṇyā sarasvatī
- 18
नैमिषे काञ्चनाक्षी तु मुनीनां सत्रयाजिनाम्
आगता सरितां श्रेष्ठा तत्र भारत पूजिता
naimiṣe kāñcanākṣī tu munīnāṃ satrayājinām
āgatā saritāṃ śreṣṭhā tatra bhārata pūjitā
- 19
गयस्य यजमानस्य गयेष्वेव महाक्रतुम्
आहूता सरितां श्रेष्ठा गययज्ञे सरस्वती
gayasya yajamānasya gayeṣveva mahākratum
āhūtā saritāṃ śreṣṭhā gayayajñe sarasvatī
- 20
विशालां तु गयेष्वाहुर् ऋषयः संशितव्रताः
सरित्सा हिमवत्पार्श्वात्प्रसूता शीघ्रगामिनी
viśālāṃ tu gayeṣvāhur ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ
saritsā himavatpārśvātprasūtā śīghragāminī
- 21
औद्दालकेस्तथा यज्ञे यजतस्तत्र भारत
समेते सर्वतः स्फीते मुनीनां मण्डले तदा
auddālakestathā yajñe yajatastatra bhārata
samete sarvataḥ sphīte munīnāṃ maṇḍale tadā
- 22
उत्तरे कोसलाभागे पुण्ये राजन्महात्मनः
औद्दालकेन यजता पूर्वं ध्याता सरस्वती
uttare kosalābhāge puṇye rājanmahātmanaḥ
auddālakena yajatā pūrvaṃ dhyātā sarasvatī
- 23
आजगाम सरिच्छ्रेष्ठा तं देशम् ऋषिकारणात्
पूज्यमाना मुनिगणैर्वल्कलाजिनसंवृतैः
मनोह्रदेति विख्याता सा हि तैर्मनसा हृता
ājagāma saricchreṣṭhā taṃ deśam ṛṣikāraṇāt
pūjyamānā munigaṇairvalkalājinasaṃvṛtaiḥ
manohradeti vikhyātā sā hi tairmanasā hṛtā
- 24
सुवेणुर् ऋषभद्वीपे पुण्ये राजर्षिसेविते
कुरोश्च यजमानस्य कुरुक्षेत्रे महात्मनः
आजगाम महाभागा सरिच्छ्रेष्ठा सरस्वती
suveṇur ṛṣabhadvīpe puṇye rājarṣisevite
kurośca yajamānasya kurukṣetre mahātmanaḥ
ājagāma mahābhāgā saricchreṣṭhā sarasvatī
- 25
ओघवत्यपि राजेन्द्र वसिष्ठेन महात्मना
समाहूता कुरुक्षेत्रे दिव्यतोया सरस्वती
oghavatyapi rājendra vasiṣṭhena mahātmanā
samāhūtā kurukṣetre divyatoyā sarasvatī
- 26
दक्षेण यजता चापि गङ्गाद्वारे सरस्वती
विमलोदा भगवती ब्रह्मणा यजता पुनः
समाहूता ययौ तत्र पुण्ये हैमवते गिरौ
dakṣeṇa yajatā cāpi gaṅgādvāre sarasvatī
vimalodā bhagavatī brahmaṇā yajatā punaḥ
samāhūtā yayau tatra puṇye haimavate girau
- 27
एकीभूतास्ततस्तास्तु तस्मिंस्तीर्थे समागताः
सप्तसारस्वतं तीर्थं ततस्तत्प्रथितं भुवि
ekībhūtāstatastāstu tasmiṃstīrthe samāgatāḥ
saptasārasvataṃ tīrthaṃ tatastatprathitaṃ bhuvi
- 28
इति सप्त सरस्वत्यो नामतः परिकीर्तिताः
सप्तसारस्वतं चैव तीर्थं पुण्यं तथा स्मृतम्
iti sapta sarasvatyo nāmataḥ parikīrtitāḥ
saptasārasvataṃ caiva tīrthaṃ puṇyaṃ tathā smṛtam
- 29
शृणु मङ्कणकस्यापि कौमारब्रह्मचारिणः
आपगाम् अवगाढस्य राजन्प्रक्रीडितं महत्
śṛṇu maṅkaṇakasyāpi kaumārabrahmacāriṇaḥ
āpagām avagāḍhasya rājanprakrīḍitaṃ mahat
- 30
दृष्ट्वा यदृच्छया तत्र स्त्रियम् अम्भसि भारत
स्नायन्तीं रुचिरापाङ्गीं दिग्वाससम् अनिन्दिताम्
सरस्वत्यां महाराज चस्कन्दे वीर्यम् अम्भसि
dṛṣṭvā yadṛcchayā tatra striyam ambhasi bhārata
snāyantīṃ rucirāpāṅgīṃ digvāsasam aninditām
sarasvatyāṃ mahārāja caskande vīryam ambhasi

