63 shlokas
- 1
संजय उवाच
तस्मिन्प्रवृत्ते संग्रामे नरवाजिगजक्षये
शकुनिः सौबलो राजन्सहदेवं समभ्ययात्
saṃjaya uvāca
tasminpravṛtte saṃgrāme naravājigajakṣaye
śakuniḥ saubalo rājansahadevaṃ samabhyayāt
- 2
ततो ऽस्यापततस्तूर्णं सहदेवः प्रतापवान्
शरौघान्प्रेषयामास पतंगान् इव शीघ्रगान्
उलूकश्च रणे भीमं विव्याध दशभिः शरैः
tato 'syāpatatastūrṇaṃ sahadevaḥ pratāpavān
śaraughānpreṣayāmāsa pataṃgān iva śīghragān
ulūkaśca raṇe bhīmaṃ vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ
- 3
शकुनिस्तु महाराज भीमं विद्ध्वा त्रिभिः शरैः
सायकानां नवत्या वै सहदेवम् अवाकिरत्
śakunistu mahārāja bhīmaṃ viddhvā tribhiḥ śaraiḥ
sāyakānāṃ navatyā vai sahadevam avākirat
- 4
ते शूराः समरे राजन्समासाद्य परस्परम्
विव्यधुर्निशितैर्बाणैः कङ्कबर्हिणवाजितैः
स्वर्णपुङ्खैः शिलाधौतैर् आ कर्णात्प्रहितैः शरैः
te śūrāḥ samare rājansamāsādya parasparam
vivyadhurniśitairbāṇaiḥ kaṅkabarhiṇavājitaiḥ
svarṇapuṅkhaiḥ śilādhautair ā karṇātprahitaiḥ śaraiḥ
- 5
तेषां चापभुजोत्सृष्टा शरवृष्टिर्विशां पते
आच्छादयद्दिशः सर्वा धाराभिर् इव तोयदः
teṣāṃ cāpabhujotsṛṣṭā śaravṛṣṭirviśāṃ pate
ācchādayaddiśaḥ sarvā dhārābhir iva toyadaḥ
- 6
ततः क्रुद्धो रणे भीमः सहदेवश्च भारत
चेरतुः कदनं संख्ये कुर्वन्तौ सुमहाबलौ
tataḥ kruddho raṇe bhīmaḥ sahadevaśca bhārata
ceratuḥ kadanaṃ saṃkhye kurvantau sumahābalau
- 7
ताभ्यां शरशतैश्छन्नं तद्बलं तव भारत
अन्धकारम् इवाकाशम् अभवत्तत्र तत्र ह
tābhyāṃ śaraśataiśchannaṃ tadbalaṃ tava bhārata
andhakāram ivākāśam abhavattatra tatra ha
- 8
अश्वैर्विपरिधावद्भिः शरच्छन्नैर्विशां पते
तत्र तत्र कृतो मार्गो विकर्षद्भिर्हतान्बहून्
aśvairviparidhāvadbhiḥ śaracchannairviśāṃ pate
tatra tatra kṛto mārgo vikarṣadbhirhatānbahūn
- 9
निहतानां हयानां च सहैव हययोधिभिः
वर्मभिर्विनिकृत्तैश्च प्रासैश्छिन्नैश्च मारिष
संछन्ना पृथिवी जज्ञे कुसुमैः शबला इव
nihatānāṃ hayānāṃ ca sahaiva hayayodhibhiḥ
varmabhirvinikṛttaiśca prāsaiśchinnaiśca māriṣa
saṃchannā pṛthivī jajñe kusumaiḥ śabalā iva
- 10
योधास्तत्र महाराज समासाद्य परस्परम्
व्यचरन्त रणे क्रुद्धा विनिघ्नन्तः परस्परम्
yodhāstatra mahārāja samāsādya parasparam
vyacaranta raṇe kruddhā vinighnantaḥ parasparam
- 11
उद्वृत्तनयनै रोषात्संदष्टौष्ठपुटैर्मुखैः
सकुण्डलैर्मही छन्ना पद्मकिञ्जल्कसंनिभैः
udvṛttanayanai roṣātsaṃdaṣṭauṣṭhapuṭairmukhaiḥ
sakuṇḍalairmahī channā padmakiñjalkasaṃnibhaiḥ
- 12
भुजैश्छिन्नैर्महाराज नागराजकरोपमैः
साङ्गदैः सतनुत्रैश्च सासिप्रासपरश्वधैः
bhujaiśchinnairmahārāja nāgarājakaropamaiḥ
sāṅgadaiḥ satanutraiśca sāsiprāsaparaśvadhaiḥ
- 13
कबन्धैर् उत्थितैश्छिन्नैर्नृत्यद्भिश्चापरैर्युधि
क्रव्यादगणसंकीर्णा घोराभूत्पृथिवी विभो
kabandhair utthitaiśchinnairnṛtyadbhiścāparairyudhi
kravyādagaṇasaṃkīrṇā ghorābhūtpṛthivī vibho
- 14
अल्पावशिष्टे सैन्ये तु कौरवेयान्महाहवे
प्रहृष्टाः पाण्डवा भूत्वा निन्यिरे यमसादनम्
alpāvaśiṣṭe sainye tu kauraveyānmahāhave
prahṛṣṭāḥ pāṇḍavā bhūtvā ninyire yamasādanam
- 15
एतस्मिन्न् अन्तरे शूरः सौबलेयः प्रतापवान्
प्रासेन सहदेवस्य शिरसि प्राहरद्भृशम्
स विह्वलो महाराज रथोपस्थ उपाविशत्
etasminn antare śūraḥ saubaleyaḥ pratāpavān
prāsena sahadevasya śirasi prāharadbhṛśam
sa vihvalo mahārāja rathopastha upāviśat
- 16
सहदेवं तथा दृष्ट्वा भीमसेनः प्रतापवान्
सर्वसैन्यानि संक्रुद्धो वारयामास भारत
sahadevaṃ tathā dṛṣṭvā bhīmasenaḥ pratāpavān
sarvasainyāni saṃkruddho vārayāmāsa bhārata
- 17
निर्बिभेद च नाराचैः शतशो ऽथ सहस्रशः
विनिर्भिद्याकरोच्चैव सिंहनादम् अरिंदम
nirbibheda ca nārācaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
vinirbhidyākaroccaiva siṃhanādam ariṃdama
- 18
तेन शब्देन वित्रस्ताः सर्वे सहयवारणाः
प्राद्रवन्सहसा भीताः शकुनेश्च पदानुगाः
tena śabdena vitrastāḥ sarve sahayavāraṇāḥ
prādravansahasā bhītāḥ śakuneśca padānugāḥ
- 19
प्रभग्नान् अथ तान्दृष्ट्वा राजा दुर्योधनो ऽब्रवीत्
निवर्तध्वम् अधर्मज्ञा युध्यध्वं किं सृतेन वः
prabhagnān atha tāndṛṣṭvā rājā duryodhano 'bravīt
nivartadhvam adharmajñā yudhyadhvaṃ kiṃ sṛtena vaḥ
- 20
इह कीर्तिं समाधाय प्रेत्य लोकान्समश्नुते
प्राणाञ्जहाति यो वीरो युधि पृष्ठम् अदर्शयन्
iha kīrtiṃ samādhāya pretya lokānsamaśnute
prāṇāñjahāti yo vīro yudhi pṛṣṭham adarśayan
- 21
एवम् उक्तास्तु ते राज्ञा सौबलस्य पदानुगाः
पाण्डवान् अभ्यवर्तन्त मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
evam uktāstu te rājñā saubalasya padānugāḥ
pāṇḍavān abhyavartanta mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam
- 22
द्रवद्भिस्तत्र राजेन्द्र कृतः शब्दो ऽतिदारुणः
क्षुब्धसागरसंकाशः क्षुभितः सर्वतो ऽभवत्
dravadbhistatra rājendra kṛtaḥ śabdo 'tidāruṇaḥ
kṣubdhasāgarasaṃkāśaḥ kṣubhitaḥ sarvato 'bhavat
- 23
तांस्तदापततो दृष्ट्वा सौबलस्य पदानुगान्
प्रत्युद्ययुर्महाराज पाण्डवा विजये वृताः
tāṃstadāpatato dṛṣṭvā saubalasya padānugān
pratyudyayurmahārāja pāṇḍavā vijaye vṛtāḥ
- 24
प्रत्याश्वस्य च दुर्धर्षः सहदेवो विशां पते
शकुनिं दशभिर्विद्ध्वा हयांश्चास्य त्रिभिः शरैः
धनुश्चिछेद च शरैः सौबलस्य हसन्न् इव
pratyāśvasya ca durdharṣaḥ sahadevo viśāṃ pate
śakuniṃ daśabhirviddhvā hayāṃścāsya tribhiḥ śaraiḥ
dhanuścicheda ca śaraiḥ saubalasya hasann iva
- 25
अथान्यद्धनुर् आदाय शकुनिर्युद्धदुर्मदः
विव्याध नकुलं षष्ट्या भीमसेनं च सप्तभिः
athānyaddhanur ādāya śakuniryuddhadurmadaḥ
vivyādha nakulaṃ ṣaṣṭyā bhīmasenaṃ ca saptabhiḥ
- 26
उलूको ऽपि महाराज भीमं विव्याध सप्तभिः
सहदेवं च सप्तत्या परीप्सन्पितरं रणे
ulūko 'pi mahārāja bhīmaṃ vivyādha saptabhiḥ
sahadevaṃ ca saptatyā parīpsanpitaraṃ raṇe
- 27
तं भीमसेनः समरे विव्याध निशितैः शरैः
शकुनिं च चतुःषष्ट्या पार्श्वस्थांश्च त्रिभिस्त्रिभिः
taṃ bhīmasenaḥ samare vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ
śakuniṃ ca catuḥṣaṣṭyā pārśvasthāṃśca tribhistribhiḥ
- 28
ते हन्यमाना भीमेन नाराचैस्तैलपायितैः
सहदेवं रणे क्रुद्धाश्छादयञ्शरवृष्टिभिः
पर्वतं वारिधाराभिः सविद्युत इवाम्बुदाः
te hanyamānā bhīmena nārācaistailapāyitaiḥ
sahadevaṃ raṇe kruddhāśchādayañśaravṛṣṭibhiḥ
parvataṃ vāridhārābhiḥ savidyuta ivāmbudāḥ
- 29
ततो ऽस्यापततः शूरः सहदेवः प्रतापवान्
उलूकस्य महाराज भल्लेनापाहरच्छिरः
tato 'syāpatataḥ śūraḥ sahadevaḥ pratāpavān
ulūkasya mahārāja bhallenāpāharacchiraḥ
- 30
स जगाम रथाद्भूमिं सहदेवेन पातितः
रुधिराप्लुतसर्वाङ्गो नन्दयन्पाण्डवान्युधि
sa jagāma rathādbhūmiṃ sahadevena pātitaḥ
rudhirāplutasarvāṅgo nandayanpāṇḍavānyudhi

