39 shlokas
- 1
संजय उवाच
शल्ये तु निहते राजन्मद्रराजपदानुगाः
रथाः सप्तशता वीरा निर्ययुर्महतो बलात्
saṃjaya uvāca
śalye tu nihate rājanmadrarājapadānugāḥ
rathāḥ saptaśatā vīrā niryayurmahato balāt
- 2
दुर्योधनस्तु द्विरदम् आरुह्याचलसंनिभम्
छत्रेण ध्रियमाणेन वीज्यमानश्च चामरैः
न गन्तव्यं न गन्तव्यम् इति मद्रान् अवारयत्
duryodhanastu dviradam āruhyācalasaṃnibham
chatreṇa dhriyamāṇena vījyamānaśca cāmaraiḥ
na gantavyaṃ na gantavyam iti madrān avārayat
- 3
दुर्योधनेन ते वीरा वार्यमाणाः पुनः पुनः
युधिष्ठिरं जिघांसन्तः पाण्डूनां प्राविशन्बलम्
duryodhanena te vīrā vāryamāṇāḥ punaḥ punaḥ
yudhiṣṭhiraṃ jighāṃsantaḥ pāṇḍūnāṃ prāviśanbalam
- 4
ते तु शूरा महाराज कृतचित्ताः स्म योधने
धनुःशब्दं महत्कृत्वा सहायुध्यन्त पाण्डवैः
te tu śūrā mahārāja kṛtacittāḥ sma yodhane
dhanuḥśabdaṃ mahatkṛtvā sahāyudhyanta pāṇḍavaiḥ
- 5
श्रुत्वा तु निहतं शल्यं धर्मपुत्रं च पीडितम्
मद्रराजप्रिये युक्तैर्मद्रकाणां महारथैः
śrutvā tu nihataṃ śalyaṃ dharmaputraṃ ca pīḍitam
madrarājapriye yuktairmadrakāṇāṃ mahārathaiḥ
- 6
आजगाम ततः पार्थो गाण्डीवं विक्षिपन्धनुः
पूरयन्रथघोषेण दिशः सर्वा महारथः
ājagāma tataḥ pārtho gāṇḍīvaṃ vikṣipandhanuḥ
pūrayanrathaghoṣeṇa diśaḥ sarvā mahārathaḥ
- 7
ततो ऽर्जुनश्च भीमश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
सात्यकिश्च नरव्याघ्रो द्रौपदेयाश्च सर्वशः
tato 'rjunaśca bhīmaśca mādrīputrau ca pāṇḍavau
sātyakiśca naravyāghro draupadeyāśca sarvaśaḥ
- 8
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पाञ्चालाः सह सोमकैः
युधिष्ठिरं परीप्सन्तः समन्तात्पर्यवारयन्
dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca pāñcālāḥ saha somakaiḥ
yudhiṣṭhiraṃ parīpsantaḥ samantātparyavārayan
- 9
ते समन्तात्परिवृताः पाण्डवैः पुरुषर्षभाः
क्षोभयन्ति स्म तां सेनां मकराः सागरं यथा
te samantātparivṛtāḥ pāṇḍavaiḥ puruṣarṣabhāḥ
kṣobhayanti sma tāṃ senāṃ makarāḥ sāgaraṃ yathā
- 10
पुरोवातेन गङ्गेव क्षोभ्यमाना महानदी
अक्षोभ्यत तदा राजन्पाण्डूनां ध्वजिनी पुनः
purovātena gaṅgeva kṣobhyamānā mahānadī
akṣobhyata tadā rājanpāṇḍūnāṃ dhvajinī punaḥ
- 11
प्रस्कन्द्य सेनां महतीं त्यक्तात्मानो महारथाः
वृक्षान् इव महावाताः कम्पयन्ति स्म तावकाः
praskandya senāṃ mahatīṃ tyaktātmāno mahārathāḥ
vṛkṣān iva mahāvātāḥ kampayanti sma tāvakāḥ
- 12
बहवश्चुक्रुशुस्तत्र क्व स राजा युधिष्ठिरः
भ्रातरो वास्य ते शूरा दृश्यन्ते नेह केचन
bahavaścukruśustatra kva sa rājā yudhiṣṭhiraḥ
bhrātaro vāsya te śūrā dṛśyante neha kecana
- 13
पाञ्चालानां महावीर्याः शिखण्डी च महारथः
धृष्टद्युम्नो ऽथ शैनेयो द्रौपदेयाश्च सर्वशः
pāñcālānāṃ mahāvīryāḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ
dhṛṣṭadyumno 'tha śaineyo draupadeyāśca sarvaśaḥ
- 14
एवं तान्वादिनः शूरान्द्रौपदेया महारथाः
अभ्यघ्नन्युयुधानश्च मद्रराजपदानुगान्
evaṃ tānvādinaḥ śūrāndraupadeyā mahārathāḥ
abhyaghnanyuyudhānaśca madrarājapadānugān
- 15
चक्रैर्विमथितैः केचित्केचिच्छिन्नैर्महाध्वजैः
प्रत्यदृश्यन्त समरे तावका निहताः परैः
cakrairvimathitaiḥ kecitkecicchinnairmahādhvajaiḥ
pratyadṛśyanta samare tāvakā nihatāḥ paraiḥ
- 16
आलोक्य पाण्डवान्युद्धे योधा राजन्समन्ततः
वार्यमाणा ययुर्वेगात्तव पुत्रेण भारत
ālokya pāṇḍavānyuddhe yodhā rājansamantataḥ
vāryamāṇā yayurvegāttava putreṇa bhārata
- 17
दुर्योधनस्तु तान्वीरान्वारयामास सान्त्वयन्
न चास्य शासनं कश्चित्तत्र चक्रे महारथः
duryodhanastu tānvīrānvārayāmāsa sāntvayan
na cāsya śāsanaṃ kaścittatra cakre mahārathaḥ
- 18
ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिर् अब्रवीत्
दुर्योधनं महाराज वचनं वचनक्षमः
tato gāndhārarājasya putraḥ śakunir abravīt
duryodhanaṃ mahārāja vacanaṃ vacanakṣamaḥ
- 19
किं नः सम्प्रेक्षमाणानां मद्राणां हन्यते बलम्
न युक्तम् एतत्समरे त्वयि तिष्ठति भारत
kiṃ naḥ samprekṣamāṇānāṃ madrāṇāṃ hanyate balam
na yuktam etatsamare tvayi tiṣṭhati bhārata
- 20
सहितैर्नाम योद्धव्यम् इत्येष समयः कृतः
अथ कस्मात्परान् एव घ्नतो मर्षयसे नृप
sahitairnāma yoddhavyam ityeṣa samayaḥ kṛtaḥ
atha kasmātparān eva ghnato marṣayase nṛpa
- 21
दुर्योधन उवाच
वार्यमाणा मया पूर्वं नैते चक्रुर्वचो मम
एते हि निहताः सर्वे प्रस्कन्नाः पाण्डुवाहिनीम्
duryodhana uvāca
vāryamāṇā mayā pūrvaṃ naite cakrurvaco mama
ete hi nihatāḥ sarve praskannāḥ pāṇḍuvāhinīm
- 22
शकुनिर् उवाच
न भर्तुः शासनं वीरा रणे कुर्वन्त्यमर्षिताः
अलं क्रोद्धुं तथैतेषां नायं काल उपेक्षितुम्
śakunir uvāca
na bhartuḥ śāsanaṃ vīrā raṇe kurvantyamarṣitāḥ
alaṃ kroddhuṃ tathaiteṣāṃ nāyaṃ kāla upekṣitum
- 23
यामः सर्वे ऽत्र सम्भूय सवाजिरथकुञ्जराः
परित्रातुं महेष्वासान्मद्रराजपदानुगान्
yāmaḥ sarve 'tra sambhūya savājirathakuñjarāḥ
paritrātuṃ maheṣvāsānmadrarājapadānugān
- 24
अन्योन्यं परिरक्षामो यत्नेन महता नृप
एवं सर्वे ऽनुसंचिन्त्य प्रययुर्यत्र सैनिकाः
anyonyaṃ parirakṣāmo yatnena mahatā nṛpa
evaṃ sarve 'nusaṃcintya prayayuryatra sainikāḥ
- 25
संजय उवाच
एवम् उक्तस्ततो राजा बलेन महता वृतः
प्रययौ सिंहनादेन कम्पयन्वै वसुंधराम्
saṃjaya uvāca
evam uktastato rājā balena mahatā vṛtaḥ
prayayau siṃhanādena kampayanvai vasuṃdharām
- 26
हत विध्यत गृह्णीत प्रहरध्वं निकृन्तत
इत्यासीत्तुमुलः शब्दस्तव सैन्यस्य भारत
hata vidhyata gṛhṇīta praharadhvaṃ nikṛntata
ityāsīttumulaḥ śabdastava sainyasya bhārata
- 27
पाण्डवास्तु रणे दृष्ट्वा मद्रराजपदानुगान्
सहितान् अभ्यवर्तन्त गुल्मम् आस्थाय मध्यमम्
pāṇḍavāstu raṇe dṛṣṭvā madrarājapadānugān
sahitān abhyavartanta gulmam āsthāya madhyamam
- 28
ते मुहूर्ताद्रणे वीरा हस्ताहस्तं विशां पते
निहताः प्रत्यदृश्यन्त मद्रराजपदानुगाः
te muhūrtādraṇe vīrā hastāhastaṃ viśāṃ pate
nihatāḥ pratyadṛśyanta madrarājapadānugāḥ
- 29
ततो नः सम्प्रयातानां हतामित्रास्तरस्विनः
हृष्टाः किलकिलाशब्दम् अकुर्वन्सहिताः परे
tato naḥ samprayātānāṃ hatāmitrāstarasvinaḥ
hṛṣṭāḥ kilakilāśabdam akurvansahitāḥ pare
- 30
अथोत्थितानि रुण्डानि समदृश्यन्त सर्वशः
पपात महती चोल्का मध्येनादित्यमण्डलम्
athotthitāni ruṇḍāni samadṛśyanta sarvaśaḥ
papāta mahatī colkā madhyenādityamaṇḍalam

