37 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
कुरुक्षेत्रं ततो दृष्ट्वा दत्त्वा दायांश्च सात्वतः
आश्रमं सुमहद्दिव्यम् अगमज्जनमेजय
vaiśaṃpāyana uvāca
kurukṣetraṃ tato dṛṣṭvā dattvā dāyāṃśca sātvataḥ
āśramaṃ sumahaddivyam agamajjanamejaya
- 2
मधूकाम्रवनोपेतं प्लक्षन्यग्रोधसंकुलम्
चिरिबिल्वयुतं पुण्यं पनसार्जुनसंकुलम्
madhūkāmravanopetaṃ plakṣanyagrodhasaṃkulam
ciribilvayutaṃ puṇyaṃ panasārjunasaṃkulam
- 3
तं दृष्ट्वा यादवश्रेष्ठः प्रवरं पुण्यलक्षणम्
पप्रच्छ तान् ऋषीन्सर्वान्कस्याश्रमवरस्त्वयम्
taṃ dṛṣṭvā yādavaśreṣṭhaḥ pravaraṃ puṇyalakṣaṇam
papraccha tān ṛṣīnsarvānkasyāśramavarastvayam
- 4
ते तु सर्वे महात्मानम् ऊचू राजन्हलायुधम्
शृणु विस्तरतो राम यस्यायं पूर्वम् आश्रमः
te tu sarve mahātmānam ūcū rājanhalāyudham
śṛṇu vistarato rāma yasyāyaṃ pūrvam āśramaḥ
- 5
अत्र विष्णुः पुरा देवस्तप्तवांस्तप उत्तमम्
अत्रास्य विधिवद्यज्ञाः सर्वे वृत्ताः सनातनाः
atra viṣṇuḥ purā devastaptavāṃstapa uttamam
atrāsya vidhivadyajñāḥ sarve vṛttāḥ sanātanāḥ
- 6
अत्रैव ब्राह्मणी सिद्धा कौमारब्रह्मचारिणी
योगयुक्ता दिवं याता तपःसिद्धा तपस्विनी
atraiva brāhmaṇī siddhā kaumārabrahmacāriṇī
yogayuktā divaṃ yātā tapaḥsiddhā tapasvinī
- 7
बभूव श्रीमती राजञ्शाण्डिल्यस्य महात्मनः
सुता धृतव्रता साध्वी नियता ब्रह्मचारिणी
babhūva śrīmatī rājañśāṇḍilyasya mahātmanaḥ
sutā dhṛtavratā sādhvī niyatā brahmacāriṇī
- 8
सा तु प्राप्य परं योगं गता स्वर्गम् अनुत्तमम्
भुक्त्वाश्रमे ऽश्वमेधस्य फलं फलवतां शुभा
गता स्वर्गं महाभागा पूजिता नियतात्मभिः
sā tu prāpya paraṃ yogaṃ gatā svargam anuttamam
bhuktvāśrame 'śvamedhasya phalaṃ phalavatāṃ śubhā
gatā svargaṃ mahābhāgā pūjitā niyatātmabhiḥ
- 9
अभिगम्याश्रमं पुण्यं दृष्ट्वा च यदुपुंगवः
ऋषींस्तान् अभिवाद्याथ पार्श्वे हिमवतो ऽच्युतः
स्कन्धावाराणि सर्वाणि निवर्त्यारुरुहे ऽचलम्
abhigamyāśramaṃ puṇyaṃ dṛṣṭvā ca yadupuṃgavaḥ
ṛṣīṃstān abhivādyātha pārśve himavato 'cyutaḥ
skandhāvārāṇi sarvāṇi nivartyāruruhe 'calam
- 10
नातिदूरं ततो गत्वा नगं तालध्वजो बली
पुण्यं तीर्थवरं दृष्ट्वा विस्मयं परमं गतः
nātidūraṃ tato gatvā nagaṃ tāladhvajo balī
puṇyaṃ tīrthavaraṃ dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ gataḥ
- 11
प्रभवं च सरस्वत्याः प्लक्षप्रस्रवणं बलः
सम्प्राप्तः कारपचनं तीर्थप्रवरम् उत्तमम्
prabhavaṃ ca sarasvatyāḥ plakṣaprasravaṇaṃ balaḥ
samprāptaḥ kārapacanaṃ tīrthapravaram uttamam
- 12
हलायुधस्तत्र चापि दत्त्वा दानं महाबलः
आप्लुतः सलिले शीते तस्माच्चापि जगाम ह
आश्रमं परमप्रीतो मित्रस्य वरुणस्य च
halāyudhastatra cāpi dattvā dānaṃ mahābalaḥ
āplutaḥ salile śīte tasmāccāpi jagāma ha
āśramaṃ paramaprīto mitrasya varuṇasya ca
- 13
इन्द्रो ऽग्निर् अर्यमा चैव यत्र प्राक्प्रीतिम् आप्नुवन्
तं देशं कारपचनाद्यमुनायां जगाम ह
indro 'gnir aryamā caiva yatra prākprītim āpnuvan
taṃ deśaṃ kārapacanādyamunāyāṃ jagāma ha
- 14
स्नात्वा तत्रापि धर्मात्मा परां तुष्टिम् अवाप्य च
ऋषिभिश्चैव सिद्धैश्च सहितो वै महाबलः
उपविष्टः कथाः शुभ्राः शुश्राव यदुपुंगवः
snātvā tatrāpi dharmātmā parāṃ tuṣṭim avāpya ca
ṛṣibhiścaiva siddhaiśca sahito vai mahābalaḥ
upaviṣṭaḥ kathāḥ śubhrāḥ śuśrāva yadupuṃgavaḥ
- 15
तथा तु तिष्ठतां तेषां नारदो भगवान् ऋषिः
आजगामाथ तं देशं यत्र रामो व्यवस्थितः
tathā tu tiṣṭhatāṃ teṣāṃ nārado bhagavān ṛṣiḥ
ājagāmātha taṃ deśaṃ yatra rāmo vyavasthitaḥ
- 16
जटामण्डलसंवीतः स्वर्णचीरी महातपाः
हेमदण्डधरो राजन्कमण्डलुधरस्तथा
jaṭāmaṇḍalasaṃvītaḥ svarṇacīrī mahātapāḥ
hemadaṇḍadharo rājankamaṇḍaludharastathā
- 17
कच्छपीं सुखशब्दां तां गृह्य वीणां मनोरमाम्
नृत्ये गीते च कुशलो देवब्राह्मणपूजितः
kacchapīṃ sukhaśabdāṃ tāṃ gṛhya vīṇāṃ manoramām
nṛtye gīte ca kuśalo devabrāhmaṇapūjitaḥ
- 18
प्रकर्ता कलहानां च नित्यं च कलहप्रियः
तं देशम् अगमद्यत्र श्रीमान्रामो व्यवस्थितः
prakartā kalahānāṃ ca nityaṃ ca kalahapriyaḥ
taṃ deśam agamadyatra śrīmānrāmo vyavasthitaḥ
- 19
प्रत्युत्थाय तु ते सर्वे पूजयित्वा यतव्रतम्
देवर्षिं पर्यपृच्छन्त यथावृत्तं कुरून्प्रति
pratyutthāya tu te sarve pūjayitvā yatavratam
devarṣiṃ paryapṛcchanta yathāvṛttaṃ kurūnprati
- 20
ततो ऽस्याकथयद्राजन्नारदः सर्वधर्मवित्
सर्वम् एव यथावृत्तम् अतीतं कुरुसंक्षयम्
tato 'syākathayadrājannāradaḥ sarvadharmavit
sarvam eva yathāvṛttam atītaṃ kurusaṃkṣayam
- 21
ततो ऽब्रवीद्रौहिणेयो नारदं दीनया गिरा
किमवस्थं तु तत्क्षत्रं ये च तत्राभवन्नृपाः
tato 'bravīdrauhiṇeyo nāradaṃ dīnayā girā
kimavasthaṃ tu tatkṣatraṃ ye ca tatrābhavannṛpāḥ
- 22
श्रुतम् एतन्मया पूर्वं सर्वम् एव तपोधन
विस्तरश्रवणे जातं कौतूहलम् अतीव मे
śrutam etanmayā pūrvaṃ sarvam eva tapodhana
vistaraśravaṇe jātaṃ kautūhalam atīva me
- 23
नारद उवाच
पूर्वम् एव हतो भीष्मो द्रोणः सिन्धुपतिस्तथा
हतो वैकर्तनः कर्णः पुत्राश्चास्य महारथाः
nārada uvāca
pūrvam eva hato bhīṣmo droṇaḥ sindhupatistathā
hato vaikartanaḥ karṇaḥ putrāścāsya mahārathāḥ
- 24
भूरिश्रवा रौहिणेय मद्रराजश्च वीर्यवान्
एते चान्ये च बहवस्तत्र तत्र महाबलाः
bhūriśravā rauhiṇeya madrarājaśca vīryavān
ete cānye ca bahavastatra tatra mahābalāḥ
- 25
प्रियान्प्राणान्परित्यज्य प्रियार्थं कौरवस्य वै
राजानो राजपुत्राश्च समरेष्वनिवर्तिनः
priyānprāṇānparityajya priyārthaṃ kauravasya vai
rājāno rājaputrāśca samareṣvanivartinaḥ
- 26
अहतांस्तु महाबाहो शृणु मे तत्र माधव
धार्तराष्ट्रबले शेषाः कृपो भोजश्च वीर्यवान्
अश्वत्थामा च विक्रान्तो भग्नसैन्या दिशो गताः
ahatāṃstu mahābāho śṛṇu me tatra mādhava
dhārtarāṣṭrabale śeṣāḥ kṛpo bhojaśca vīryavān
aśvatthāmā ca vikrānto bhagnasainyā diśo gatāḥ
- 27
दुर्योधनो हते सैन्ये प्रद्रुतेषु कृपादिषु
ह्रदं द्वैपायनं नाम विवेश भृशदुःखितः
duryodhano hate sainye pradruteṣu kṛpādiṣu
hradaṃ dvaipāyanaṃ nāma viveśa bhṛśaduḥkhitaḥ
- 28
शयानं धार्तराष्ट्रं तु स्तम्भिते सलिले तदा
पाण्डवाः सह कृष्णेन वाग्भिर् उग्राभिर् आर्दयन्
śayānaṃ dhārtarāṣṭraṃ tu stambhite salile tadā
pāṇḍavāḥ saha kṛṣṇena vāgbhir ugrābhir ārdayan
- 29
स तुद्यमानो बलवान्वाग्भी राम समन्ततः
उत्थितः प्राग्घ्रदाद्वीरः प्रगृह्य महतीं गदाम्
sa tudyamāno balavānvāgbhī rāma samantataḥ
utthitaḥ prāgghradādvīraḥ pragṛhya mahatīṃ gadām
- 30
स चाप्युपगतो युद्धं भीमेन सह सांप्रतम्
भविष्यति च तत्सद्यस्तयो राम सुदारुणम्
sa cāpyupagato yuddhaṃ bhīmena saha sāṃpratam
bhaviṣyati ca tatsadyastayo rāma sudāruṇam

