26 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
कथं कुमारी भगवंस्तपोयुक्ता ह्यभूत्पुरा
किमर्थं च तपस्तेपे को वास्या नियमो ऽभवत्
janamejaya uvāca
kathaṃ kumārī bhagavaṃstapoyuktā hyabhūtpurā
kimarthaṃ ca tapastepe ko vāsyā niyamo 'bhavat
- 2
सुदुष्करम् इदं ब्रह्मंस्त्वत्तः श्रुतम् अनुत्तमम्
आख्याहि तत्त्वम् अखिलं यथा तपसि सा स्थिता
suduṣkaram idaṃ brahmaṃstvattaḥ śrutam anuttamam
ākhyāhi tattvam akhilaṃ yathā tapasi sā sthitā
- 3
वैशंपायन उवाच
ऋषिर् आसीन्महावीर्यः कुणिर्गार्ग्यो महायशाः
स तप्त्वा विपुलं राजंस्तपो वै तपतां वरः
मानसीं स सुतां सुभ्रूं समुत्पादितवान्विभुः
vaiśaṃpāyana uvāca
ṛṣir āsīnmahāvīryaḥ kuṇirgārgyo mahāyaśāḥ
sa taptvā vipulaṃ rājaṃstapo vai tapatāṃ varaḥ
mānasīṃ sa sutāṃ subhrūṃ samutpāditavānvibhuḥ
- 4
तां च दृष्ट्वा भृशं प्रीतः कुणिर्गार्ग्यो महायशाः
जगाम त्रिदिवं राजन्संत्यज्येह कलेवरम्
tāṃ ca dṛṣṭvā bhṛśaṃ prītaḥ kuṇirgārgyo mahāyaśāḥ
jagāma tridivaṃ rājansaṃtyajyeha kalevaram
- 5
सुभ्रूः सा ह्यथ कल्याणी पुण्डरीकनिभेक्षणा
महता तपसोग्रेण कृत्वाश्रमम् अनिन्दिता
subhrūḥ sā hyatha kalyāṇī puṇḍarīkanibhekṣaṇā
mahatā tapasogreṇa kṛtvāśramam aninditā
- 6
उपवासैः पूजयन्ती पितॄन्देवांश्च सा पुरा
तस्यास्तु तपसोग्रेण महान्कालो ऽत्यगान्नृप
upavāsaiḥ pūjayantī pitṝndevāṃśca sā purā
tasyāstu tapasogreṇa mahānkālo 'tyagānnṛpa
- 7
सा पित्रा दीयमानापि भर्त्रे नैच्छद् अनिन्दिता
आत्मनः सदृशं सा तु भर्तारं नान्वपश्यत
sā pitrā dīyamānāpi bhartre naicchad aninditā
ātmanaḥ sadṛśaṃ sā tu bhartāraṃ nānvapaśyata
- 8
ततः सा तपसोग्रेण पीडयित्वात्मनस्तनुम्
पितृदेवार्चनरता बभूव विजने वने
tataḥ sā tapasogreṇa pīḍayitvātmanastanum
pitṛdevārcanaratā babhūva vijane vane
- 9
सात्मानं मन्यमानापि कृतकृत्यं श्रमान्विता
वार्द्धकेन च राजेन्द्र तपसा चैव कर्शिता
sātmānaṃ manyamānāpi kṛtakṛtyaṃ śramānvitā
vārddhakena ca rājendra tapasā caiva karśitā
- 10
सा नाशकद्यदा गन्तुं पदात्पदम् अपि स्वयम्
चकार गमने बुद्धिं परलोकाय वै तदा
sā nāśakadyadā gantuṃ padātpadam api svayam
cakāra gamane buddhiṃ paralokāya vai tadā
- 11
मोक्तुकामां तु तां दृष्ट्वा शरीरं नारदो ऽब्रवीत्
असंस्कृतायाः कन्यायाः कुतो लोकास्तवानघे
moktukāmāṃ tu tāṃ dṛṣṭvā śarīraṃ nārado 'bravīt
asaṃskṛtāyāḥ kanyāyāḥ kuto lokāstavānaghe
- 12
एवं हि श्रुतम् अस्माभिर्देवलोके महाव्रते
तपः परमकं प्राप्तं न तु लोकास्त्वया जिताः
evaṃ hi śrutam asmābhirdevaloke mahāvrate
tapaḥ paramakaṃ prāptaṃ na tu lokāstvayā jitāḥ
- 13
तन्नारदवचः श्रुत्वा साब्रवीद् ऋषिसंसदि
तपसो ऽर्धं प्रयच्छामि पाणिग्राहस्य सत्तमाः
tannāradavacaḥ śrutvā sābravīd ṛṣisaṃsadi
tapaso 'rdhaṃ prayacchāmi pāṇigrāhasya sattamāḥ
- 14
इत्युक्ते चास्या जग्राह पाणिं गालवसंभवः
ऋषिः प्राक्शृङ्गवान्नाम समयं चेदम् अब्रवीत्
ityukte cāsyā jagrāha pāṇiṃ gālavasaṃbhavaḥ
ṛṣiḥ prākśṛṅgavānnāma samayaṃ cedam abravīt
- 15
समयेन तवाद्याहं पाणिं स्प्रक्ष्यामि शोभने
यद्येकरात्रं वस्तव्यं त्वया सह मयेति ह
samayena tavādyāhaṃ pāṇiṃ sprakṣyāmi śobhane
yadyekarātraṃ vastavyaṃ tvayā saha mayeti ha
- 16
तथेति सा प्रतिश्रुत्य तस्मै पाणिं ददौ तदा
चक्रे च पाणिग्रहणं तस्योद्वाहं च गालविः
tatheti sā pratiśrutya tasmai pāṇiṃ dadau tadā
cakre ca pāṇigrahaṇaṃ tasyodvāhaṃ ca gālaviḥ
- 17
सा रात्रावभवद्राजंस्तरुणी देववर्णिनी
दिव्याभरणवस्त्रा च दिव्यस्रगनुलेपना
sā rātrāvabhavadrājaṃstaruṇī devavarṇinī
divyābharaṇavastrā ca divyasraganulepanā
- 18
तां दृष्ट्वा गालविः प्रीतो दीपयन्तीम् इवात्मना
उवास च क्षपाम् एकां प्रभाते साब्रवीच्च तम्
tāṃ dṛṣṭvā gālaviḥ prīto dīpayantīm ivātmanā
uvāsa ca kṣapām ekāṃ prabhāte sābravīcca tam
- 19
यस्त्वया समयो विप्र कृतो मे तपतां वर
तेनोषितास्मि भद्रं ते स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्यहम्
yastvayā samayo vipra kṛto me tapatāṃ vara
tenoṣitāsmi bhadraṃ te svasti te 'stu vrajāmyaham
- 20
सानुज्ञाताब्रवीद्भूयो यो ऽस्मिंस्तीर्थे समाहितः
वत्स्यते रजनीम् एकां तर्पयित्वा दिवौकसः
sānujñātābravīdbhūyo yo 'smiṃstīrthe samāhitaḥ
vatsyate rajanīm ekāṃ tarpayitvā divaukasaḥ
- 21
चत्वारिंशतम् अष्टौ च द्वे चाष्टौ सम्यग् आचरेत्
यो ब्रह्मचर्यं वर्षाणि फलं तस्य लभेत सः
एवम् उक्त्वा ततः साध्वी देहं त्यक्त्वा दिवं गता
catvāriṃśatam aṣṭau ca dve cāṣṭau samyag ācaret
yo brahmacaryaṃ varṣāṇi phalaṃ tasya labheta saḥ
evam uktvā tataḥ sādhvī dehaṃ tyaktvā divaṃ gatā
- 22
ऋषिर् अप्यभवद्दीनस्तस्या रूपं विचिन्तयन्
समयेन तपो ऽर्धं च कृच्छ्रात्प्रतिगृहीतवान्
ṛṣir apyabhavaddīnastasyā rūpaṃ vicintayan
samayena tapo 'rdhaṃ ca kṛcchrātpratigṛhītavān
- 23
साधयित्वा तदात्मानं तस्याः स गतिम् अन्वयात्
दुःखितो भरतश्रेष्ठ तस्या रूपबलात्कृतः
एतत्ते वृद्धकन्याया व्याख्यातं चरितं महत्
sādhayitvā tadātmānaṃ tasyāḥ sa gatim anvayāt
duḥkhito bharataśreṣṭha tasyā rūpabalātkṛtaḥ
etatte vṛddhakanyāyā vyākhyātaṃ caritaṃ mahat
- 24
तत्रस्थश्चापि शुश्राव हतं शल्यं हलायुधः
तत्रापि दत्त्वा दानानि द्विजातिभ्यः परंतप
शुशोच शल्यं संग्रामे निहतं पाण्डवैस्तदा
tatrasthaścāpi śuśrāva hataṃ śalyaṃ halāyudhaḥ
tatrāpi dattvā dānāni dvijātibhyaḥ paraṃtapa
śuśoca śalyaṃ saṃgrāme nihataṃ pāṇḍavaistadā
- 25
समन्तपञ्चकद्वारात्ततो निष्क्रम्य माधवः
पप्रच्छर्षिगणान्रामः कुरुक्षेत्रस्य यत्फलम्
samantapañcakadvārāttato niṣkramya mādhavaḥ
papraccharṣigaṇānrāmaḥ kurukṣetrasya yatphalam
- 26
ते पृष्टा यदुसिंहेन कुरुक्षेत्रफलं विभो
समाचख्युर्महात्मानस्तस्मै सर्वं यथातथम्
te pṛṣṭā yadusiṃhena kurukṣetraphalaṃ vibho
samācakhyurmahātmānastasmai sarvaṃ yathātatham

