61 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततस्तीर्थवरं रामो ययौ बदरपाचनम्
तपस्विसिद्धचरितं यत्र कन्या धृतव्रता
vaiśaṃpāyana uvāca
tatastīrthavaraṃ rāmo yayau badarapācanam
tapasvisiddhacaritaṃ yatra kanyā dhṛtavratā
- 2
भरद्वाजस्य दुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि
स्रुचावती नाम विभो कुमारी ब्रह्मचारिणी
bharadvājasya duhitā rūpeṇāpratimā bhuvi
srucāvatī nāma vibho kumārī brahmacāriṇī
- 3
तपश्चचार सात्युग्रं नियमैर्बहुभिर्नृप
भर्ता मे देवराजः स्याद् इति निश्चित्य भामिनी
tapaścacāra sātyugraṃ niyamairbahubhirnṛpa
bhartā me devarājaḥ syād iti niścitya bhāminī
- 4
समास्तस्या व्यतिक्रान्ता बह्व्यः कुरुकुलोद्वह
चरन्त्या नियमांस्तांस्तान्स्त्रीभिस्तीव्रान्सुदुश्चरान्
samāstasyā vyatikrāntā bahvyaḥ kurukulodvaha
carantyā niyamāṃstāṃstānstrībhistīvrānsuduścarān
- 5
तस्यास्तु तेन वृत्तेन तपसा च विशां पते
भक्त्या च भगवान्प्रीतः परया पाकशासनः
tasyāstu tena vṛttena tapasā ca viśāṃ pate
bhaktyā ca bhagavānprītaḥ parayā pākaśāsanaḥ
- 6
आजगामाश्रमं तस्यास्त्रिदशाधिपतिः प्रभुः
आस्थाय रूपं विप्रर्षेर्वसिष्ठस्य महात्मनः
ājagāmāśramaṃ tasyāstridaśādhipatiḥ prabhuḥ
āsthāya rūpaṃ viprarṣervasiṣṭhasya mahātmanaḥ
- 7
सा तं दृष्ट्वोग्रतपसं वसिष्ठं तपतां वरम्
आचारैर्मुनिभिर्दृष्टैः पूजयामास भारत
sā taṃ dṛṣṭvogratapasaṃ vasiṣṭhaṃ tapatāṃ varam
ācārairmunibhirdṛṣṭaiḥ pūjayāmāsa bhārata
- 8
उवाच नियमज्ञा च कल्याणी सा प्रियंवदा
भगवन्मुनिशार्दूल किम् आज्ञापयसि प्रभो
uvāca niyamajñā ca kalyāṇī sā priyaṃvadā
bhagavanmuniśārdūla kim ājñāpayasi prabho
- 9
सर्वम् अद्य यथाशक्ति तव दास्यामि सुव्रत
शक्रभक्त्या तु ते पाणिं न दास्यामि कथंचन
sarvam adya yathāśakti tava dāsyāmi suvrata
śakrabhaktyā tu te pāṇiṃ na dāsyāmi kathaṃcana
- 10
व्रतैश्च नियमैश्चैव तपसा च तपोधन
शक्रस्तोषयितव्यो वै मया त्रिभुवनेश्वरः
vrataiśca niyamaiścaiva tapasā ca tapodhana
śakrastoṣayitavyo vai mayā tribhuvaneśvaraḥ
- 11
इत्युक्तो भगवान्देवः स्मयन्न् इव निरीक्ष्य ताम्
उवाच नियमज्ञां तां सान्त्वयन्न् इव भारत
ityukto bhagavāndevaḥ smayann iva nirīkṣya tām
uvāca niyamajñāṃ tāṃ sāntvayann iva bhārata
- 12
उग्रं तपश्चरसि वै विदिता मे ऽसि सुव्रते
यदर्थम् अयम् आरम्भस्तव कल्याणि हृद्गतः
ugraṃ tapaścarasi vai viditā me 'si suvrate
yadartham ayam ārambhastava kalyāṇi hṛdgataḥ
- 13
तच्च सर्वं यथाभूतं भविष्यति वरानने
तपसा लभ्यते सर्वं सर्वं तपसि तिष्ठति
tacca sarvaṃ yathābhūtaṃ bhaviṣyati varānane
tapasā labhyate sarvaṃ sarvaṃ tapasi tiṣṭhati
- 14
यानि स्थानानि दिव्यानि विबुधानां शुभानने
तपसा तानि प्राप्यानि तपोमूलं महत्सुखम्
yāni sthānāni divyāni vibudhānāṃ śubhānane
tapasā tāni prāpyāni tapomūlaṃ mahatsukham
- 15
इह कृत्वा तपो घोरं देहं संन्यस्य मानवाः
देवत्वं यान्ति कल्याणि शृणु चेदं वचो मम
iha kṛtvā tapo ghoraṃ dehaṃ saṃnyasya mānavāḥ
devatvaṃ yānti kalyāṇi śṛṇu cedaṃ vaco mama
- 16
पचस्वैतानि सुभगे बदराणि शुभव्रते
पचेत्युक्त्वा स भगवाञ्जगाम बलसूदनः
pacasvaitāni subhage badarāṇi śubhavrate
pacetyuktvā sa bhagavāñjagāma balasūdanaḥ
- 17
आमन्त्र्य तां तु कल्याणीं ततो जप्यं जजाप सः
अविदूरे ततस्तस्माद् आश्रमात्तीर्थ उत्तमे
इन्द्रतीर्थे महाराज त्रिषु लोकेषु विश्रुते
āmantrya tāṃ tu kalyāṇīṃ tato japyaṃ jajāpa saḥ
avidūre tatastasmād āśramāttīrtha uttame
indratīrthe mahārāja triṣu lokeṣu viśrute
- 18
तस्या जिज्ञासनार्थं स भगवान्पाकशासनः
बदराणाम् अपचनं चकार विबुधाधिपः
tasyā jijñāsanārthaṃ sa bhagavānpākaśāsanaḥ
badarāṇām apacanaṃ cakāra vibudhādhipaḥ
- 19
ततः स प्रयता राजन्वाग्यता विगतक्लमा
तत्परा शुचिसंवीता पावके समधिश्रयत्
अपचद्राजशार्दूल बदराणि महाव्रता
tataḥ sa prayatā rājanvāgyatā vigataklamā
tatparā śucisaṃvītā pāvake samadhiśrayat
apacadrājaśārdūla badarāṇi mahāvratā
- 20
तस्याः पचन्त्याः सुमहान्कालो ऽगात्पुरुषर्षभ
न च स्म तान्यपच्यन्त दिनं च क्षयम् अभ्यगात्
tasyāḥ pacantyāḥ sumahānkālo 'gātpuruṣarṣabha
na ca sma tānyapacyanta dinaṃ ca kṣayam abhyagāt
- 21
हुताशनेन दग्धश्च यस्तस्याः काष्ठसंचयः
अकाष्ठम् अग्निं सा दृष्ट्वा स्वशरीरम् अथादहत्
hutāśanena dagdhaśca yastasyāḥ kāṣṭhasaṃcayaḥ
akāṣṭham agniṃ sā dṛṣṭvā svaśarīram athādahat
- 22
पादौ प्रक्षिप्य सा पूर्वं पावके चारुदर्शना
दग्धौ दग्धौ पुनः पादावुपावर्तयतानघा
pādau prakṣipya sā pūrvaṃ pāvake cārudarśanā
dagdhau dagdhau punaḥ pādāvupāvartayatānaghā
- 23
चरणौ दह्यमानौ च नाचिन्तयद् अनिन्दिता
दुःखं कमलपत्राक्षी महर्षेः प्रियकाम्यया
caraṇau dahyamānau ca nācintayad aninditā
duḥkhaṃ kamalapatrākṣī maharṣeḥ priyakāmyayā
- 24
अथ तत्कर्म दृष्ट्वास्याः प्रीतस्त्रिभुवनेश्वरः
ततः संदर्शयामास कन्यायै रूपम् आत्मनः
atha tatkarma dṛṣṭvāsyāḥ prītastribhuvaneśvaraḥ
tataḥ saṃdarśayāmāsa kanyāyai rūpam ātmanaḥ
- 25
उवाच च सुरश्रेष्ठस्तां कन्यां सुदृढव्रताम्
प्रीतो ऽस्मि ते शुभे भक्त्या तपसा नियमेन च
uvāca ca suraśreṣṭhastāṃ kanyāṃ sudṛḍhavratām
prīto 'smi te śubhe bhaktyā tapasā niyamena ca
- 26
तस्माद्यो ऽभिमतः कामः स ते सम्पत्स्यते शुभे
देहं त्यक्त्वा महाभागे त्रिदिवे मयि वत्स्यसि
tasmādyo 'bhimataḥ kāmaḥ sa te sampatsyate śubhe
dehaṃ tyaktvā mahābhāge tridive mayi vatsyasi
- 27
इदं च ते तीर्थवरं स्थिरं लोके भविष्यति
सर्वपापापहं सुभ्रु नाम्ना बदरपाचनम्
विख्यातं त्रिषु लोकेषु ब्रह्मर्षिभिर् अभिप्लुतम्
idaṃ ca te tīrthavaraṃ sthiraṃ loke bhaviṣyati
sarvapāpāpahaṃ subhru nāmnā badarapācanam
vikhyātaṃ triṣu lokeṣu brahmarṣibhir abhiplutam
- 28
अस्मिन्खलु महाभागे शुभे तीर्थवरे पुरा
त्यक्त्वा सप्तर्षयो जग्मुर्हिमवन्तम् अरुन्धतीम्
asminkhalu mahābhāge śubhe tīrthavare purā
tyaktvā saptarṣayo jagmurhimavantam arundhatīm
- 29
ततस्ते वै महाभागा गत्वा तत्र सुसंशिताः
वृत्त्यर्थं फलमूलानि समाहर्तुं ययुः किल
tataste vai mahābhāgā gatvā tatra susaṃśitāḥ
vṛttyarthaṃ phalamūlāni samāhartuṃ yayuḥ kila
- 30
तेषां वृत्त्यर्थिनां तत्र वसतां हिमवद्वने
अनावृष्टिर् अनुप्राप्ता तदा द्वादशवार्षिकी
teṣāṃ vṛttyarthināṃ tatra vasatāṃ himavadvane
anāvṛṣṭir anuprāptā tadā dvādaśavārṣikī

