56 shlokas
- 1
संजय उवाच
तस्मिन्विलुलिते सैन्ये वध्यमाने परस्परम्
द्रवमाणेषु योधेषु निनदत्सु च दन्तिषु
saṃjaya uvāca
tasminvilulite sainye vadhyamāne parasparam
dravamāṇeṣu yodheṣu ninadatsu ca dantiṣu
- 2
कूजतां स्तनतां चैव पदातीनां महाहवे
विद्रुतेषु महाराज हयेषु बहुधा तदा
kūjatāṃ stanatāṃ caiva padātīnāṃ mahāhave
vidruteṣu mahārāja hayeṣu bahudhā tadā
- 3
प्रक्षये दारुणे जाते संहारे सर्वदेहिनाम्
नानाशस्त्रसमावापे व्यतिषक्तरथद्विपे
prakṣaye dāruṇe jāte saṃhāre sarvadehinām
nānāśastrasamāvāpe vyatiṣaktarathadvipe
- 4
हर्षणे युद्धशौण्डानां भीरूणां भयवर्धने
गाहमानेषु योधेषु परस्परवधैषिषु
harṣaṇe yuddhaśauṇḍānāṃ bhīrūṇāṃ bhayavardhane
gāhamāneṣu yodheṣu parasparavadhaiṣiṣu
- 5
प्राणादाने महाघोरे वर्तमाने दुरोदरे
संग्रामे घोररूपे तु यमराष्ट्रविवर्धने
prāṇādāne mahāghore vartamāne durodare
saṃgrāme ghorarūpe tu yamarāṣṭravivardhane
- 6
पाण्डवास्तावकं सैन्यं व्यधमन्निशितैः शरैः
तथैव तावका योधा जघ्नुः पाण्डवसैनिकान्
pāṇḍavāstāvakaṃ sainyaṃ vyadhamanniśitaiḥ śaraiḥ
tathaiva tāvakā yodhā jaghnuḥ pāṇḍavasainikān
- 7
तस्मिंस्तथा वर्तमाने युद्धे भीरुभयावहे
पूर्वाह्णे चैव सम्प्राप्ते भास्करोदयनं प्रति
tasmiṃstathā vartamāne yuddhe bhīrubhayāvahe
pūrvāhṇe caiva samprāpte bhāskarodayanaṃ prati
- 8
लब्धलक्षाः परे राजन्रक्षिताश्च महात्मना
अयोधयंस्तव बलं मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
labdhalakṣāḥ pare rājanrakṣitāśca mahātmanā
ayodhayaṃstava balaṃ mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam
- 9
बलिभिः पाण्डवैर्दृप्तैर्लब्धलक्षैः प्रहारिभिः
कौरव्यसीदत्पृतना मृगीवाग्निसमाकुला
balibhiḥ pāṇḍavairdṛptairlabdhalakṣaiḥ prahāribhiḥ
kauravyasīdatpṛtanā mṛgīvāgnisamākulā
- 10
तां दृष्ट्वा सीदतीं सेनां पङ्के गाम् इव दुर्बलाम्
उज्जिहीर्षुस्तदा शल्यः प्रायात्पाण्डुचमूं प्रति
tāṃ dṛṣṭvā sīdatīṃ senāṃ paṅke gām iva durbalām
ujjihīrṣustadā śalyaḥ prāyātpāṇḍucamūṃ prati
- 11
मद्रराजस्तु संक्रुद्धो गृहीत्वा धनुर् उत्तमम्
अभ्यद्रवत संग्रामे पाण्डवान् आततायिनः
madrarājastu saṃkruddho gṛhītvā dhanur uttamam
abhyadravata saṃgrāme pāṇḍavān ātatāyinaḥ
- 12
पाण्डवाश्च महाराज समरे जितकाशिनः
मद्रराजं समासाद्य विव्यधुर्निशितैः शरैः
pāṇḍavāśca mahārāja samare jitakāśinaḥ
madrarājaṃ samāsādya vivyadhurniśitaiḥ śaraiḥ
- 13
ततः शरशतैस्तीक्ष्णैर्मद्रराजो महाबलः
अर्दयामास तां सेनां धर्मराजस्य पश्यतः
tataḥ śaraśataistīkṣṇairmadrarājo mahābalaḥ
ardayāmāsa tāṃ senāṃ dharmarājasya paśyataḥ
- 14
प्रादुरासंस्ततो राजन्नानारूपाण्यनेकशः
चचाल शब्दं कुर्वाणा मही चापि सपर्वता
prādurāsaṃstato rājannānārūpāṇyanekaśaḥ
cacāla śabdaṃ kurvāṇā mahī cāpi saparvatā
- 15
सदण्डशूला दीप्ताग्राः शीर्यमाणाः समन्ततः
उल्का भूमिं दिवः पेतुर् आहत्य रविमण्डलम्
sadaṇḍaśūlā dīptāgrāḥ śīryamāṇāḥ samantataḥ
ulkā bhūmiṃ divaḥ petur āhatya ravimaṇḍalam
- 16
मृगाश्च माहिषाश्चापि पक्षिणश्च विशां पते
अपसव्यं तदा चक्रुः सेनां ते बहुशो नृप
mṛgāśca māhiṣāścāpi pakṣiṇaśca viśāṃ pate
apasavyaṃ tadā cakruḥ senāṃ te bahuśo nṛpa
- 17
ततस्तद्युद्धम् अत्युग्रम् अभवत्संघचारिणाम्
तथा सर्वाण्यनीकानि संनिपत्य जनाधिप
अभ्ययुः कौरवा राजन्पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
tatastadyuddham atyugram abhavatsaṃghacāriṇām
tathā sarvāṇyanīkāni saṃnipatya janādhipa
abhyayuḥ kauravā rājanpāṇḍavānām anīkinīm
- 18
शल्यस्तु शरवर्षेण वर्षन्न् इव सहस्रदृक्
अभ्यवर्षद् अदीनात्मा कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्
śalyastu śaravarṣeṇa varṣann iva sahasradṛk
abhyavarṣad adīnātmā kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram
- 19
भीमसेनं शरैश्चापि रुक्मपुङ्खैः शिलाशितः
द्रौपदेयांस्तथा सर्वान्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
bhīmasenaṃ śaraiścāpi rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaḥ
draupadeyāṃstathā sarvānmādrīputrau ca pāṇḍavau
- 20
धृष्टद्युम्नं च शैनेयं शिखण्डिनम् अथापि च
एकैकं दशभिर्बाणैर्विव्याध च महाबलः
ततो ऽसृजद्बाणवर्षं घर्मान्ते मघवान् इव
dhṛṣṭadyumnaṃ ca śaineyaṃ śikhaṇḍinam athāpi ca
ekaikaṃ daśabhirbāṇairvivyādha ca mahābalaḥ
tato 'sṛjadbāṇavarṣaṃ gharmānte maghavān iva
- 21
ततः प्रभद्रका राजन्सोमकाश्च सहस्रशः
पतिताः पात्यमानाश्च दृश्यन्ते शल्यसायकैः
tataḥ prabhadrakā rājansomakāśca sahasraśaḥ
patitāḥ pātyamānāśca dṛśyante śalyasāyakaiḥ
- 22
भ्रमराणाम् इव व्राताः शलभानाम् इव व्रजाः
ह्रादिन्य इव मेघेभ्यः शल्यस्य न्यपतञ्शराः
bhramarāṇām iva vrātāḥ śalabhānām iva vrajāḥ
hrādinya iva meghebhyaḥ śalyasya nyapatañśarāḥ
- 23
द्विरदास्तुरगाश्चार्ताः पत्तयो रथिनस्तथा
शल्यस्य बाणैर्न्यपतन्बभ्रमुर्व्यनदंस्तथा
dviradāsturagāścārtāḥ pattayo rathinastathā
śalyasya bāṇairnyapatanbabhramurvyanadaṃstathā
- 24
आविष्ट इव मद्रेशो मन्युना पौरुषेण च
प्राच्छादयद् अरीन्संख्ये कालसृष्ट इवान्तकः
विनर्दमानो मद्रेशो मेघह्रादो महाबलः
āviṣṭa iva madreśo manyunā pauruṣeṇa ca
prācchādayad arīnsaṃkhye kālasṛṣṭa ivāntakaḥ
vinardamāno madreśo meghahrādo mahābalaḥ
- 25
सा वध्यमाना शल्येन पाण्डवानाम् अनीकिनी
अजातशत्रुं कौन्तेयम् अभ्यधावद्युधिष्ठिरम्
sā vadhyamānā śalyena pāṇḍavānām anīkinī
ajātaśatruṃ kaunteyam abhyadhāvadyudhiṣṭhiram
- 26
तां समर्प्य ततः संख्ये लघुहस्तः शितैः शरैः
शरवर्षेण महता युधिष्ठिरम् अपीडयत्
tāṃ samarpya tataḥ saṃkhye laghuhastaḥ śitaiḥ śaraiḥ
śaravarṣeṇa mahatā yudhiṣṭhiram apīḍayat
- 27
तम् आपतन्तं पत्त्यश्वैः क्रुद्धो राजा युधिष्ठिरः
अवारयच्छरैस्तीक्ष्णैर्मत्तं द्विपम् इवाङ्कुशैः
tam āpatantaṃ pattyaśvaiḥ kruddho rājā yudhiṣṭhiraḥ
avārayaccharaistīkṣṇairmattaṃ dvipam ivāṅkuśaiḥ
- 28
तस्य शल्यः शरं घोरं मुमोचाशीविषोपमम्
सो ऽभ्यविध्यन्महात्मानं वेगेनाभ्यपतच्च गाम्
tasya śalyaḥ śaraṃ ghoraṃ mumocāśīviṣopamam
so 'bhyavidhyanmahātmānaṃ vegenābhyapatacca gām
- 29
ततो वृकोदरः क्रुद्धः शल्यं विव्याध सप्तभिः
पञ्चभिः सहदेवस्तु नकुलो दशभिः शरैः
tato vṛkodaraḥ kruddhaḥ śalyaṃ vivyādha saptabhiḥ
pañcabhiḥ sahadevastu nakulo daśabhiḥ śaraiḥ
- 30
द्रौपदेयाश्च शत्रुघ्नं शूरम् आर्तायनिं शरैः
अभ्यवर्षन्महाभागं मेघा इव महीधरम्
draupadeyāśca śatrughnaṃ śūram ārtāyaniṃ śaraiḥ
abhyavarṣanmahābhāgaṃ meghā iva mahīdharam

