44 shlokas
- 1
संजय उवाच
पुत्रस्तु ते महाराज रथस्थो रथिनां वरः
दुरुत्सहो बभौ युद्धे यथा रुद्रः प्रतापवान्
saṃjaya uvāca
putrastu te mahārāja rathastho rathināṃ varaḥ
durutsaho babhau yuddhe yathā rudraḥ pratāpavān
- 2
तस्य बाणसहस्रैस्तु प्रच्छन्ना ह्यभवन्मही
परांश्च सिषिचे बाणैर्धाराभिर् इव पर्वतान्
tasya bāṇasahasraistu pracchannā hyabhavanmahī
parāṃśca siṣice bāṇairdhārābhir iva parvatān
- 3
न च सो ऽस्ति पुमान्कश्चित्पाण्डवानां महाहवे
हयो गजो रथो वापि यो ऽस्य बाणैर् अविक्षतः
na ca so 'sti pumānkaścitpāṇḍavānāṃ mahāhave
hayo gajo ratho vāpi yo 'sya bāṇair avikṣataḥ
- 4
यं यं हि समरे योधं प्रपश्यामि विशां पते
स स बाणैश्चितो ऽभूद्वै पुत्रेण तव भारत
yaṃ yaṃ hi samare yodhaṃ prapaśyāmi viśāṃ pate
sa sa bāṇaiścito 'bhūdvai putreṇa tava bhārata
- 5
यथा सैन्येन रजसा समुद्धूतेन वाहिनी
प्रत्यदृश्यत संछन्ना तथा बाणैर्महात्मनः
yathā sainyena rajasā samuddhūtena vāhinī
pratyadṛśyata saṃchannā tathā bāṇairmahātmanaḥ
- 6
बाणभूताम् अपश्याम पृथिवीं पृथिवीपते
दुर्योधनेन प्रकृतां क्षिप्रहस्तेन धन्विना
bāṇabhūtām apaśyāma pṛthivīṃ pṛthivīpate
duryodhanena prakṛtāṃ kṣiprahastena dhanvinā
- 7
तेषु योधसहस्रेषु तावकेषु परेषु च
एको दुर्योधनो ह्यासीत्पुमान् इति मतिर्मम
teṣu yodhasahasreṣu tāvakeṣu pareṣu ca
eko duryodhano hyāsītpumān iti matirmama
- 8
तत्राद्भुतम् अपश्याम तव पुत्रस्य विक्रमम्
यद् एकं सहिताः पार्था नात्यवर्तन्त भारत
tatrādbhutam apaśyāma tava putrasya vikramam
yad ekaṃ sahitāḥ pārthā nātyavartanta bhārata
- 9
युधिष्ठिरं शतेनाजौ विव्याध भरतर्षभ
भीमसेनं च सप्तत्या सहदेवं च सप्तभिः
yudhiṣṭhiraṃ śatenājau vivyādha bharatarṣabha
bhīmasenaṃ ca saptatyā sahadevaṃ ca saptabhiḥ
- 10
नकुलं च चतुःषष्ट्या धृष्टद्युम्नं च पञ्चभिः
सप्तभिर्द्रौपदेयांश्च त्रिभिर्विव्याध सात्यकिम्
धनुश्चिछेद भल्लेन सहदेवस्य मारिष
nakulaṃ ca catuḥṣaṣṭyā dhṛṣṭadyumnaṃ ca pañcabhiḥ
saptabhirdraupadeyāṃśca tribhirvivyādha sātyakim
dhanuścicheda bhallena sahadevasya māriṣa
- 11
तद् अपास्य धनुश्छिन्नं माद्रीपुत्रः प्रतापवान्
अभ्यधावत राजानं प्रगृह्यान्यन्महद्धनुः
ततो दुर्योधनं संख्ये विव्याध दशभिः शरैः
tad apāsya dhanuśchinnaṃ mādrīputraḥ pratāpavān
abhyadhāvata rājānaṃ pragṛhyānyanmahaddhanuḥ
tato duryodhanaṃ saṃkhye vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ
- 12
नकुलश्च ततो वीरो राजानं नवभिः शरैः
घोररूपैर्महेष्वासो विव्याध च ननाद च
nakulaśca tato vīro rājānaṃ navabhiḥ śaraiḥ
ghorarūpairmaheṣvāso vivyādha ca nanāda ca
- 13
सात्यकिश्चापि राजानं शरेणानतपर्वणा
द्रौपदेयास्त्रिसप्तत्या धर्मराजश्च सप्तभिः
अशीत्या भीमसेनश्च शरै राजानम् आर्दयत्
sātyakiścāpi rājānaṃ śareṇānataparvaṇā
draupadeyāstrisaptatyā dharmarājaśca saptabhiḥ
aśītyā bhīmasenaśca śarai rājānam ārdayat
- 14
समन्तात्कीर्यमाणस्तु बाणसंघैर्महात्मभिः
न चचाल महाराज सर्वसैन्यस्य पश्यतः
samantātkīryamāṇastu bāṇasaṃghairmahātmabhiḥ
na cacāla mahārāja sarvasainyasya paśyataḥ
- 15
लाघवं सौष्ठवं चापि वीर्यं चैव महात्मनः
अति सर्वाणि भूतानि ददृशुः सर्वमानवाः
lāghavaṃ sauṣṭhavaṃ cāpi vīryaṃ caiva mahātmanaḥ
ati sarvāṇi bhūtāni dadṛśuḥ sarvamānavāḥ
- 16
धार्तराष्ट्रास्तु राजेन्द्र यात्वा तु स्वल्पम् अन्तरम्
अपश्यमाना राजानं पर्यवर्तन्त दंशिताः
dhārtarāṣṭrāstu rājendra yātvā tu svalpam antaram
apaśyamānā rājānaṃ paryavartanta daṃśitāḥ
- 17
तेषाम् आपततां घोरस्तुमुलः समजायत
क्षुब्धस्य हि समुद्रस्य प्रावृट्काले यथा निशि
teṣām āpatatāṃ ghorastumulaḥ samajāyata
kṣubdhasya hi samudrasya prāvṛṭkāle yathā niśi
- 18
समासाद्य रणे ते तु राजानम् अपराजितम्
प्रत्युद्ययुर्महेष्वासाः पाण्डवान् आततायिनः
samāsādya raṇe te tu rājānam aparājitam
pratyudyayurmaheṣvāsāḥ pāṇḍavān ātatāyinaḥ
- 19
भीमसेनं रणे क्रुद्धं द्रोणपुत्रो न्यवारयत्
ततो बाणैर्महाराज प्रमुक्तैः सर्वतोदिशम्
नाज्ञायन्त रणे वीरा न दिशः प्रदिशस्तथा
bhīmasenaṃ raṇe kruddhaṃ droṇaputro nyavārayat
tato bāṇairmahārāja pramuktaiḥ sarvatodiśam
nājñāyanta raṇe vīrā na diśaḥ pradiśastathā
- 20
तावुभौ क्रूरकर्माणावुभौ भारत दुःसहौ
घोररूपम् अयुध्येतां कृतप्रतिकृतैषिणौ
त्रासयन्तौ जगत्सर्वं ज्याक्षेपविहतत्वचौ
tāvubhau krūrakarmāṇāvubhau bhārata duḥsahau
ghorarūpam ayudhyetāṃ kṛtapratikṛtaiṣiṇau
trāsayantau jagatsarvaṃ jyākṣepavihatatvacau
- 21
शकुनिस्तु रणे वीरो युधिष्ठिरम् अपीडयत्
तस्याश्वांश्चतुरो हत्वा सुबलस्य सुतो विभुः
नादं चकार बलवान्सर्वसैन्यानि कम्पयन्
śakunistu raṇe vīro yudhiṣṭhiram apīḍayat
tasyāśvāṃścaturo hatvā subalasya suto vibhuḥ
nādaṃ cakāra balavānsarvasainyāni kampayan
- 22
एतस्मिन्न् अन्तरे वीरं राजानम् अपराजितम्
अपोवाह रथेनाजौ सहदेवः प्रतापवान्
etasminn antare vīraṃ rājānam aparājitam
apovāha rathenājau sahadevaḥ pratāpavān
- 23
अथान्यं रथम् आस्थाय धर्मराजो युधिष्ठिरः
शकुनिं नवभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः
ननाद च महानादं प्रवरः सर्वधन्विनाम्
athānyaṃ ratham āsthāya dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
śakuniṃ navabhirviddhvā punarvivyādha pañcabhiḥ
nanāda ca mahānādaṃ pravaraḥ sarvadhanvinām
- 24
तद्युद्धम् अभवच्चित्रं घोररूपं च मारिष
ईक्षितृप्रीतिजननं सिद्धचारणसेवितम्
tadyuddham abhavaccitraṃ ghorarūpaṃ ca māriṣa
īkṣitṛprītijananaṃ siddhacāraṇasevitam
- 25
उलूकस्तु महेष्वासं नकुलं युद्धदुर्मदम्
अभ्यद्रवद् अमेयात्मा शरवर्षैः समन्ततः
ulūkastu maheṣvāsaṃ nakulaṃ yuddhadurmadam
abhyadravad ameyātmā śaravarṣaiḥ samantataḥ
- 26
तथैव नकुलः शूरः सौबलस्य सुतं रणे
शरवर्षेण महता समन्तात्पर्यवारयत्
tathaiva nakulaḥ śūraḥ saubalasya sutaṃ raṇe
śaravarṣeṇa mahatā samantātparyavārayat
- 27
तौ तत्र समरे वीरौ कुलपुत्रौ महारथौ
योधयन्तावपश्येतां परस्परकृतागसौ
tau tatra samare vīrau kulaputrau mahārathau
yodhayantāvapaśyetāṃ parasparakṛtāgasau
- 28
तथैव कृतवर्मा तु शैनेयं शत्रुतापनम्
योधयञ्शुशुभे राजन्बलं शक्र इवाहवे
tathaiva kṛtavarmā tu śaineyaṃ śatrutāpanam
yodhayañśuśubhe rājanbalaṃ śakra ivāhave
- 29
दुर्योधनो धनुश्छित्त्वा धृष्टद्युम्नस्य संयुगे
अथैनं छिन्नधन्वानं विव्याध निशितैः शरैः
duryodhano dhanuśchittvā dhṛṣṭadyumnasya saṃyuge
athainaṃ chinnadhanvānaṃ vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ
- 30
धृष्टद्युम्नो ऽपि समरे प्रगृह्य परमायुधम्
राजानं योधयामास पश्यतां सर्वधन्विनाम्
dhṛṣṭadyumno 'pi samare pragṛhya paramāyudham
rājānaṃ yodhayāmāsa paśyatāṃ sarvadhanvinām

