63 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततो विनशनं राजन्न् आजगाम हलायुधः
शूद्राभीरान्प्रति द्वेषाद्यत्र नष्टा सरस्वती
vaiśaṃpāyana uvāca
tato vinaśanaṃ rājann ājagāma halāyudhaḥ
śūdrābhīrānprati dveṣādyatra naṣṭā sarasvatī
- 2
यस्मात्सा भरतश्रेष्ठ द्वेषान्नष्टा सरस्वती
तस्मात्तद् ऋषयो नित्यं प्राहुर्विनशनेति ह
yasmātsā bharataśreṣṭha dveṣānnaṣṭā sarasvatī
tasmāttad ṛṣayo nityaṃ prāhurvinaśaneti ha
- 3
तच्चाप्युपस्पृश्य बलः सरस्वत्यां महाबलः
सुभूमिकं ततो ऽगच्छत्सरस्वत्यास्तटे वरे
taccāpyupaspṛśya balaḥ sarasvatyāṃ mahābalaḥ
subhūmikaṃ tato 'gacchatsarasvatyāstaṭe vare
- 4
तत्र चाप्सरसः शुभ्रा नित्यकालम् अतन्द्रिताः
क्रीडाभिर्विमलाभिश्च क्रीडन्ति विमलाननाः
tatra cāpsarasaḥ śubhrā nityakālam atandritāḥ
krīḍābhirvimalābhiśca krīḍanti vimalānanāḥ
- 5
तत्र देवाः सगन्धर्वा मासि मासि जनेश्वर
अभिगच्छन्ति तत्तीर्थं पुण्यं ब्राह्मणसेवितम्
tatra devāḥ sagandharvā māsi māsi janeśvara
abhigacchanti tattīrthaṃ puṇyaṃ brāhmaṇasevitam
- 6
तत्रादृश्यन्त गन्धर्वास्तथैवाप्सरसां गणाः
समेत्य सहिता राजन्यथाप्राप्तं यथासुखम्
tatrādṛśyanta gandharvāstathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ
sametya sahitā rājanyathāprāptaṃ yathāsukham
- 7
तत्र मोदन्ति देवाश्च पितरश्च सवीरुधः
पुण्यैः पुष्पैः सदा दिव्यैः कीर्यमाणाः पुनः पुनः
tatra modanti devāśca pitaraśca savīrudhaḥ
puṇyaiḥ puṣpaiḥ sadā divyaiḥ kīryamāṇāḥ punaḥ punaḥ
- 8
आक्रीडभूमिः सा राजंस्तासाम् अप्सरसां शुभा
सुभूमिकेति विख्याता सरस्वत्यास्तटे वरे
ākrīḍabhūmiḥ sā rājaṃstāsām apsarasāṃ śubhā
subhūmiketi vikhyātā sarasvatyāstaṭe vare
- 9
तत्र स्नात्वा च दत्त्वा च वसु विप्रेषु माधवः
श्रुत्वा गीतं च तद्दिव्यं वादित्राणां च निःस्वनम्
tatra snātvā ca dattvā ca vasu vipreṣu mādhavaḥ
śrutvā gītaṃ ca taddivyaṃ vāditrāṇāṃ ca niḥsvanam
- 10
छायाश्च विपुला दृष्ट्वा देवगन्धर्वरक्षसाम्
गन्धर्वाणां ततस्तीर्थम् आगच्छद्रोहिणीसुतः
chāyāśca vipulā dṛṣṭvā devagandharvarakṣasām
gandharvāṇāṃ tatastīrtham āgacchadrohiṇīsutaḥ
- 11
विश्वावसुमुखास्तत्र गन्धर्वास्तपसान्विताः
नृत्तवादित्रगीतं च कुर्वन्ति सुमनोरमम्
viśvāvasumukhāstatra gandharvāstapasānvitāḥ
nṛttavāditragītaṃ ca kurvanti sumanoramam
- 12
तत्र दत्त्वा हलधरो विप्रेभ्यो विविधं वसु
अजाविकं गोखरोष्ट्रं सुवर्णं रजतं तथा
tatra dattvā haladharo viprebhyo vividhaṃ vasu
ajāvikaṃ gokharoṣṭraṃ suvarṇaṃ rajataṃ tathā
- 13
भोजयित्वा द्विजान्कामैः संतर्प्य च महाधनैः
प्रययौ सहितो विप्रैः स्तूयमानश्च माधवः
bhojayitvā dvijānkāmaiḥ saṃtarpya ca mahādhanaiḥ
prayayau sahito vipraiḥ stūyamānaśca mādhavaḥ
- 14
तस्माद्गन्धर्वतीर्थाच्च महाबाहुर् अरिंदमः
गर्गस्रोतो महातीर्थम् आजगामैककुण्डली
tasmādgandharvatīrthācca mahābāhur ariṃdamaḥ
gargasroto mahātīrtham ājagāmaikakuṇḍalī
- 15
यत्र गर्गेण वृद्धेन तपसा भावितात्मना
कालज्ञानगतिश्चैव ज्योतिषां च व्यतिक्रमः
yatra gargeṇa vṛddhena tapasā bhāvitātmanā
kālajñānagatiścaiva jyotiṣāṃ ca vyatikramaḥ
- 16
उत्पाता दारुणाश्चैव शुभाश्च जनमेजय
सरस्वत्याः शुभे तीर्थे विहिता वै महात्मना
तस्य नाम्ना च तत्तीर्थं गर्गस्रोत इति स्मृतम्
utpātā dāruṇāścaiva śubhāśca janamejaya
sarasvatyāḥ śubhe tīrthe vihitā vai mahātmanā
tasya nāmnā ca tattīrthaṃ gargasrota iti smṛtam
- 17
तत्र गर्गं महाभागम् ऋषयः सुव्रता नृप
उपासांचक्रिरे नित्यं कालज्ञानं प्रति प्रभो
tatra gargaṃ mahābhāgam ṛṣayaḥ suvratā nṛpa
upāsāṃcakrire nityaṃ kālajñānaṃ prati prabho
- 18
तत्र गत्वा महाराज बलः श्वेतानुलेपनः
विधिवद्धि धनं दत्त्वा मुनीनां भावितात्मनाम्
tatra gatvā mahārāja balaḥ śvetānulepanaḥ
vidhivaddhi dhanaṃ dattvā munīnāṃ bhāvitātmanām
- 19
उच्चावचांस्तथा भक्ष्यान्द्विजेभ्यो विप्रदाय सः
नीलवासास्ततो ऽगच्छच्छङ्खतीर्थं महायशाः
uccāvacāṃstathā bhakṣyāndvijebhyo vipradāya saḥ
nīlavāsāstato 'gacchacchaṅkhatīrthaṃ mahāyaśāḥ
- 20
तत्रापश्यन्महाशङ्खं महामेरुम् इवोच्छ्रितम्
श्वेतपर्वतसंकाशम् ऋषिसंघैर्निषेवितम्
सरस्वत्यास्तटे जातं नगं तालध्वजो बली
tatrāpaśyanmahāśaṅkhaṃ mahāmerum ivocchritam
śvetaparvatasaṃkāśam ṛṣisaṃghairniṣevitam
sarasvatyāstaṭe jātaṃ nagaṃ tāladhvajo balī
- 21
यक्षा विद्याधराश्चैव राक्षसाश्चामितौजसः
पिशाचाश्चामितबला यत्र सिद्धाः सहस्रशः
yakṣā vidyādharāścaiva rākṣasāścāmitaujasaḥ
piśācāścāmitabalā yatra siddhāḥ sahasraśaḥ
- 22
ते सर्वे ह्यशनं त्यक्त्वा फलं तस्य वनस्पतेः
व्रतैश्च नियमैश्चैव काले काले स्म भुञ्जते
te sarve hyaśanaṃ tyaktvā phalaṃ tasya vanaspateḥ
vrataiśca niyamaiścaiva kāle kāle sma bhuñjate
- 23
प्राप्तैश्च नियमैस्तैस्तैर्विचरन्तः पृथक्पृथक्
अदृश्यमाना मनुजैर्व्यचरन्पुरुषर्षभ
prāptaiśca niyamaistaistairvicarantaḥ pṛthakpṛthak
adṛśyamānā manujairvyacaranpuruṣarṣabha
- 24
एवं ख्यातो नरपते लोके ऽस्मिन्स वनस्पतिः
तत्र तीर्थं सरस्वत्याः पावनं लोकविश्रुतम्
evaṃ khyāto narapate loke 'sminsa vanaspatiḥ
tatra tīrthaṃ sarasvatyāḥ pāvanaṃ lokaviśrutam
- 25
तस्मिंश्च यदुशार्दूलो दत्त्वा तीर्थे यशस्विनाम्
ताम्रायसानि भाण्डानि वस्त्राणि विविधानि च
tasmiṃśca yaduśārdūlo dattvā tīrthe yaśasvinām
tāmrāyasāni bhāṇḍāni vastrāṇi vividhāni ca
- 26
पूजयित्वा द्विजांश्चैव पूजितश्च तपोधनैः
पुण्यं द्वैतवनं राजन्न् आजगाम हलायुधः
pūjayitvā dvijāṃścaiva pūjitaśca tapodhanaiḥ
puṇyaṃ dvaitavanaṃ rājann ājagāma halāyudhaḥ
- 27
तत्र गत्वा मुनीन्दृष्ट्वा नानावेषधरान्बलः
आप्लुत्य सलिले चापि पूजयामास वै द्विजान्
tatra gatvā munīndṛṣṭvā nānāveṣadharānbalaḥ
āplutya salile cāpi pūjayāmāsa vai dvijān
- 28
तथैव दत्त्वा विप्रेभ्यः परिभोगान्सुपुष्कलान्
ततः प्रायाद्बलो राजन्दक्षिणेन सरस्वतीम्
tathaiva dattvā viprebhyaḥ paribhogānsupuṣkalān
tataḥ prāyādbalo rājandakṣiṇena sarasvatīm
- 29
गत्वा चैव महाबाहुर्नातिदूरं महायशाः
धर्मात्मा नागधन्वानं तीर्थम् आगमद् अच्युतः
gatvā caiva mahābāhurnātidūraṃ mahāyaśāḥ
dharmātmā nāgadhanvānaṃ tīrtham āgamad acyutaḥ
- 30
यत्र पन्नगराजस्य वासुकेः संनिवेशनम्
महाद्युतेर्महाराज बहुभिः पन्नगैर्वृतम्
यत्रासन्न् ऋषयः सिद्धाः सहस्राणि चतुर्दश
yatra pannagarājasya vāsukeḥ saṃniveśanam
mahādyutermahārāja bahubhiḥ pannagairvṛtam
yatrāsann ṛṣayaḥ siddhāḥ sahasrāṇi caturdaśa

