44 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
एवं तद् अभवद्युद्धं तुमुलं जनमेजय
यत्र दुःखान्वितो राजा धृतराष्ट्रो ऽब्रवीद् इदम्
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ tad abhavadyuddhaṃ tumulaṃ janamejaya
yatra duḥkhānvito rājā dhṛtarāṣṭro 'bravīd idam
- 2
रामं संनिहितं दृष्ट्वा गदायुद्ध उपस्थिते
मम पुत्रः कथं भीमं प्रत्ययुध्यत संजय
rāmaṃ saṃnihitaṃ dṛṣṭvā gadāyuddha upasthite
mama putraḥ kathaṃ bhīmaṃ pratyayudhyata saṃjaya
- 3
संजय उवाच
रामसांनिध्यम् आसाद्य पुत्रो दुर्योधनस्तव
युद्धकामो महाबाहुः समहृष्यत वीर्यवान्
saṃjaya uvāca
rāmasāṃnidhyam āsādya putro duryodhanastava
yuddhakāmo mahābāhuḥ samahṛṣyata vīryavān
- 4
दृष्ट्वा लाङ्गलिनं राजा प्रत्युत्थाय च भारत
प्रीत्या परमया युक्तो युधिष्ठिरम् अथाब्रवीत्
dṛṣṭvā lāṅgalinaṃ rājā pratyutthāya ca bhārata
prītyā paramayā yukto yudhiṣṭhiram athābravīt
- 5
समन्तपञ्चकं क्षिप्रम् इतो याम विशां पते
प्रथितोत्तरवेदी सा देवलोके प्रजापतेः
samantapañcakaṃ kṣipram ito yāma viśāṃ pate
prathitottaravedī sā devaloke prajāpateḥ
- 6
तस्मिन्महापुण्यतमे त्रैलोक्यस्य सनातने
संग्रामे निधनं प्राप्य ध्रुवं स्वर्गो भविष्यति
tasminmahāpuṇyatame trailokyasya sanātane
saṃgrāme nidhanaṃ prāpya dhruvaṃ svargo bhaviṣyati
- 7
तथेत्युक्त्वा महाराज कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
समन्तपञ्चकं वीरः प्रायाद् अभिमुखः प्रभुः
tathetyuktvā mahārāja kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
samantapañcakaṃ vīraḥ prāyād abhimukhaḥ prabhuḥ
- 8
ततो दुर्योधनो राजा प्रगृह्य महतीं गदाम्
पद्भ्याम् अमर्षाद्द्युतिमान् अगच्छत्पाण्डवैः सह
tato duryodhano rājā pragṛhya mahatīṃ gadām
padbhyām amarṣāddyutimān agacchatpāṇḍavaiḥ saha
- 9
तथा यान्तं गदाहस्तं वर्मणा चापि दंशितम्
अन्तरिक्षगता देवाः साधु साध्वित्यपूजयन्
वातिकाश्च नरा ये ऽत्र दृष्ट्वा ते हर्षम् आगताः
tathā yāntaṃ gadāhastaṃ varmaṇā cāpi daṃśitam
antarikṣagatā devāḥ sādhu sādhvityapūjayan
vātikāśca narā ye 'tra dṛṣṭvā te harṣam āgatāḥ
- 10
स पाण्डवैः परिवृतः कुरुराजस्तवात्मजः
मत्तस्येव गजेन्द्रस्य गतिम् आस्थाय सो ऽव्रजत्
sa pāṇḍavaiḥ parivṛtaḥ kururājastavātmajaḥ
mattasyeva gajendrasya gatim āsthāya so 'vrajat
- 11
ततः शङ्खनिनादेन भेरीणां च महास्वनैः
सिंहनादैश्च शूराणां दिशः सर्वाः प्रपूरिताः
tataḥ śaṅkhaninādena bherīṇāṃ ca mahāsvanaiḥ
siṃhanādaiśca śūrāṇāṃ diśaḥ sarvāḥ prapūritāḥ
- 12
प्रतीच्यभिमुखं देशं यथोद्दिष्टं सुतेन ते
गत्वा च तैः परिक्षिप्तं समन्तात्सर्वतोदिशम्
pratīcyabhimukhaṃ deśaṃ yathoddiṣṭaṃ sutena te
gatvā ca taiḥ parikṣiptaṃ samantātsarvatodiśam
- 13
दक्षिणेन सरस्वत्याः स्वयनं तीर्थम् उत्तमम्
तस्मिन्देशे त्वनिरिणे तत्र युद्धम् अरोचयन्
dakṣiṇena sarasvatyāḥ svayanaṃ tīrtham uttamam
tasmindeśe tvaniriṇe tatra yuddham arocayan
- 14
ततो भीमो महाकोटिं गदां गृह्याथ वर्मभृत्
बिभ्रद्रूपं महाराज सदृशं हि गरुत्मतः
tato bhīmo mahākoṭiṃ gadāṃ gṛhyātha varmabhṛt
bibhradrūpaṃ mahārāja sadṛśaṃ hi garutmataḥ
- 15
अवबद्धशिरस्त्राणः संख्ये काञ्चनवर्मभृत्
रराज राजन्पुत्रस्ते काञ्चनः शैलराड् इव
avabaddhaśirastrāṇaḥ saṃkhye kāñcanavarmabhṛt
rarāja rājanputraste kāñcanaḥ śailarāḍ iva
- 16
वर्मभ्यां संवृतौ वीरौ भीमदुर्योधनावुभौ
संयुगे च प्रकाशेते संरब्धाविव कुञ्जरौ
varmabhyāṃ saṃvṛtau vīrau bhīmaduryodhanāvubhau
saṃyuge ca prakāśete saṃrabdhāviva kuñjarau
- 17
रणमण्डलमध्यस्थौ भ्रातरौ तौ नरर्षभौ
अशोभेतां महाराज चन्द्रसूर्याविवोदितौ
raṇamaṇḍalamadhyasthau bhrātarau tau nararṣabhau
aśobhetāṃ mahārāja candrasūryāvivoditau
- 18
तावन्योन्यं निरीक्षेतां क्रुद्धाविव महाद्विपौ
दहन्तौ लोचनै राजन्परस्परवधैषिणौ
tāvanyonyaṃ nirīkṣetāṃ kruddhāviva mahādvipau
dahantau locanai rājanparasparavadhaiṣiṇau
- 19
सम्प्रहृष्टमना राजन्गदाम् आदाय कौरवः
सृक्किणी संलिहन्राजन्क्रोधरक्तेक्षणः श्वसन्
samprahṛṣṭamanā rājangadām ādāya kauravaḥ
sṛkkiṇī saṃlihanrājankrodharaktekṣaṇaḥ śvasan
- 20
ततो दुर्योधनो राजा गदाम् आदाय वीर्यवान्
भीमसेनम् अभिप्रेक्ष्य गजो गजम् इवाह्वयत्
tato duryodhano rājā gadām ādāya vīryavān
bhīmasenam abhiprekṣya gajo gajam ivāhvayat
- 21
अद्रिसारमयीं भीमस्तथैवादाय वीर्यवान्
आह्वयामास नृपतिं सिंहः सिंहं यथा वने
adrisāramayīṃ bhīmastathaivādāya vīryavān
āhvayāmāsa nṛpatiṃ siṃhaḥ siṃhaṃ yathā vane
- 22
तावुद्यतगदापाणी दुर्योधनवृकोदरौ
संयुगे स्म प्रकाशेते गिरी सशिखराविव
tāvudyatagadāpāṇī duryodhanavṛkodarau
saṃyuge sma prakāśete girī saśikharāviva
- 23
तावुभावभिसंक्रुद्धावुभौ भीमपराक्रमौ
उभौ शिष्यौ गदायुद्धे रौहिणेयस्य धीमतः
tāvubhāvabhisaṃkruddhāvubhau bhīmaparākramau
ubhau śiṣyau gadāyuddhe rauhiṇeyasya dhīmataḥ
- 24
उभौ सदृशकर्माणौ यमवासवयोर् इव
तथा सदृशकर्माणौ वरुणस्य महाबलौ
ubhau sadṛśakarmāṇau yamavāsavayor iva
tathā sadṛśakarmāṇau varuṇasya mahābalau
- 25
वासुदेवस्य रामस्य तथा वैश्रवणस्य च
सदृशौ तौ महाराज मधुकैटभयोर्युधि
vāsudevasya rāmasya tathā vaiśravaṇasya ca
sadṛśau tau mahārāja madhukaiṭabhayoryudhi
- 26
उभौ सदृशकर्माणौ रणे सुन्दोपसुन्दयोः
तथैव कालस्य समौ मृत्योश्चैव परंतपौ
ubhau sadṛśakarmāṇau raṇe sundopasundayoḥ
tathaiva kālasya samau mṛtyoścaiva paraṃtapau
- 27
अन्योन्यम् अभिधावन्तौ मत्ताविव महाद्विपौ
वाशितासंगमे दृप्तौ शरदीव मदोत्कटौ
anyonyam abhidhāvantau mattāviva mahādvipau
vāśitāsaṃgame dṛptau śaradīva madotkaṭau
- 28
मत्ताविव जिगीषन्तौ मातङ्गौ भरतर्षभौ
उभौ क्रोधविषं दीप्तं वमन्तावुरगाविव
mattāviva jigīṣantau mātaṅgau bharatarṣabhau
ubhau krodhaviṣaṃ dīptaṃ vamantāvuragāviva
- 29
अन्योन्यम् अभिसंरब्धौ प्रेक्षमाणावरिंदमौ
उभौ भरतशार्दूलौ विक्रमेण समन्वितौ
anyonyam abhisaṃrabdhau prekṣamāṇāvariṃdamau
ubhau bharataśārdūlau vikrameṇa samanvitau
- 30
सिंहाविव दुराधर्षौ गदायुद्धे परंतपौ
नखदंष्ट्रायुधौ वीरौ व्याघ्राविव दुरुत्सहौ
siṃhāviva durādharṣau gadāyuddhe paraṃtapau
nakhadaṃṣṭrāyudhau vīrau vyāghrāviva durutsahau

