52 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
एवं निपातिते कर्णे समरे सव्यसाचिना
अल्पावशिष्टाः कुरवः किम् अकुर्वत वै द्विज
janamejaya uvāca
evaṃ nipātite karṇe samare savyasācinā
alpāvaśiṣṭāḥ kuravaḥ kim akurvata vai dvija
- 2
उदीर्यमाणं च बलं दृष्ट्वा राजा सुयोधनः
पाण्डवैः प्राप्तकालं च किं प्रापद्यत कौरवः
udīryamāṇaṃ ca balaṃ dṛṣṭvā rājā suyodhanaḥ
pāṇḍavaiḥ prāptakālaṃ ca kiṃ prāpadyata kauravaḥ
- 3
एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं तद् आचक्ष्व द्विजोत्तम
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत्
etad icchāmyahaṃ śrotuṃ tad ācakṣva dvijottama
na hi tṛpyāmi pūrveṣāṃ śṛṇvānaścaritaṃ mahat
- 4
वैशंपायन उवाच
ततः कर्णे हते राजन्धार्तराष्ट्रः सुयोधनः
भृशं शोकार्णवे मग्नो निराशः सर्वतो ऽभवत्
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ karṇe hate rājandhārtarāṣṭraḥ suyodhanaḥ
bhṛśaṃ śokārṇave magno nirāśaḥ sarvato 'bhavat
- 5
हा कर्ण हा कर्ण इति शोचमानः पुनः पुनः
कृच्छ्रात्स्वशिबिरं प्रायाद्धतशेषैर्नृपैः सह
hā karṇa hā karṇa iti śocamānaḥ punaḥ punaḥ
kṛcchrātsvaśibiraṃ prāyāddhataśeṣairnṛpaiḥ saha
- 6
स समाश्वास्यमानो ऽपि हेतुभिः शास्त्रनिश्चितैः
राजभिर्नालभच्छर्म सूतपुत्रवधं स्मरन्
sa samāśvāsyamāno 'pi hetubhiḥ śāstraniścitaiḥ
rājabhirnālabhaccharma sūtaputravadhaṃ smaran
- 7
स दैवं बलवन्मत्वा भवितव्यं च पार्थिवः
संग्रामे निश्चयं कृत्वा पुनर्युद्धाय निर्ययौ
sa daivaṃ balavanmatvā bhavitavyaṃ ca pārthivaḥ
saṃgrāme niścayaṃ kṛtvā punaryuddhāya niryayau
- 8
शल्यं सेनापतिं कृत्वा विधिवद्राजपुंगवः
रणाय निर्ययौ राजा हतशेषैर्नृपैः सह
śalyaṃ senāpatiṃ kṛtvā vidhivadrājapuṃgavaḥ
raṇāya niryayau rājā hataśeṣairnṛpaiḥ saha
- 9
ततः सुतुमुलं युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः
बभूव भरतश्रेष्ठ देवासुररणोपमम्
tataḥ sutumulaṃ yuddhaṃ kurupāṇḍavasenayoḥ
babhūva bharataśreṣṭha devāsuraraṇopamam
- 10
ततः शल्यो महाराज कृत्वा कदनम् आहवे
पाण्डुसैन्यस्य मध्याह्ने धर्मराजेन पातितः
tataḥ śalyo mahārāja kṛtvā kadanam āhave
pāṇḍusainyasya madhyāhne dharmarājena pātitaḥ
- 11
ततो दुर्योधनो राजा हतबन्धू रणाजिरात्
अपसृत्य ह्रदं घोरं विवेश रिपुजाद्भयात्
tato duryodhano rājā hatabandhū raṇājirāt
apasṛtya hradaṃ ghoraṃ viveśa ripujādbhayāt
- 12
अथापराह्णे तस्याह्नः परिवार्य महारथैः
ह्रदाद् आहूय योगेन भीमसेनेन पातितः
athāparāhṇe tasyāhnaḥ parivārya mahārathaiḥ
hradād āhūya yogena bhīmasenena pātitaḥ
- 13
तस्मिन्हते महेष्वासे हतशिष्टास्त्रयो रथाः
संरम्भान्निशि राजेन्द्र जघ्नुः पाञ्चालसैनिकान्
tasminhate maheṣvāse hataśiṣṭāstrayo rathāḥ
saṃrambhānniśi rājendra jaghnuḥ pāñcālasainikān
- 14
ततः पूर्वाह्णसमये शिबिराद् एत्य संजयः
प्रविवेश पुरीं दीनो दुःखशोकसमन्वितः
tataḥ pūrvāhṇasamaye śibirād etya saṃjayaḥ
praviveśa purīṃ dīno duḥkhaśokasamanvitaḥ
- 15
प्रविश्य च पुरं तूर्णं भुजावुच्छ्रित्य दुःखितः
वेपमानस्ततो राज्ञः प्रविवेश निवेशनम्
praviśya ca puraṃ tūrṇaṃ bhujāvucchritya duḥkhitaḥ
vepamānastato rājñaḥ praviveśa niveśanam
- 16
रुरोद च नरव्याघ्र हा राजन्न् इति दुःखितः
अहो बत विविग्नाः स्म निधनेन महात्मनः
ruroda ca naravyāghra hā rājann iti duḥkhitaḥ
aho bata vivignāḥ sma nidhanena mahātmanaḥ
- 17
अहो सुबलवान्कालो गतिश्च परमा तथा
शक्रतुल्यबलाः सर्वे यत्रावध्यन्त पार्थिवाः
aho subalavānkālo gatiśca paramā tathā
śakratulyabalāḥ sarve yatrāvadhyanta pārthivāḥ
- 18
दृष्ट्वैव च पुरो राजञ्जनः सर्वः स संजयम्
प्ररुरोद भृशोद्विग्नो हा राजन्न् इति सस्वरम्
dṛṣṭvaiva ca puro rājañjanaḥ sarvaḥ sa saṃjayam
praruroda bhṛśodvigno hā rājann iti sasvaram
- 19
आ कुमारं नरव्याघ्र तत्पुरं वै समन्ततः
आर्तनादं महच्चक्रे श्रुत्वा विनिहतं नृपम्
ā kumāraṃ naravyāghra tatpuraṃ vai samantataḥ
ārtanādaṃ mahaccakre śrutvā vinihataṃ nṛpam
- 20
धावतश्चाप्यपश्यच्च तत्र त्रीन्पुरुषर्षभान्
नष्टचित्तान् इवोन्मत्ताञ्शोकेन भृशपीडितान्
dhāvataścāpyapaśyacca tatra trīnpuruṣarṣabhān
naṣṭacittān ivonmattāñśokena bhṛśapīḍitān
- 21
तथा स विह्वलः सूतः प्रविश्य नृपतिक्षयम्
ददर्श नृपतिश्रेष्ठं प्रज्ञाचक्षुषम् ईश्वरम्
tathā sa vihvalaḥ sūtaḥ praviśya nṛpatikṣayam
dadarśa nṛpatiśreṣṭhaṃ prajñācakṣuṣam īśvaram
- 22
दृष्ट्वा चासीनम् अनघं समन्तात्परिवारितम्
स्नुषाभिर्भरतश्रेष्ठ गान्धार्या विदुरेण च
dṛṣṭvā cāsīnam anaghaṃ samantātparivāritam
snuṣābhirbharataśreṣṭha gāndhāryā vidureṇa ca
- 23
तथान्यैश्च सुहृद्भिश्च ज्ञातिभिश्च हितैषिभिः
तम् एव चार्थं ध्यायन्तं कर्णस्य निधनं प्रति
tathānyaiśca suhṛdbhiśca jñātibhiśca hitaiṣibhiḥ
tam eva cārthaṃ dhyāyantaṃ karṇasya nidhanaṃ prati
- 24
रुदन्न् एवाब्रवीद्वाक्यं राजानं जनमेजय
नातिहृष्टमनाः सूतो बाष्पसंदिग्धया गिरा
rudann evābravīdvākyaṃ rājānaṃ janamejaya
nātihṛṣṭamanāḥ sūto bāṣpasaṃdigdhayā girā
- 25
संजयो ऽहं नरव्याघ्र नमस्ते भरतर्षभ
मद्राधिपो हतः शल्यः शकुनिः सौबलस्तथा
उलूकः पुरुषव्याघ्र कैतव्यो दृढविक्रमः
saṃjayo 'haṃ naravyāghra namaste bharatarṣabha
madrādhipo hataḥ śalyaḥ śakuniḥ saubalastathā
ulūkaḥ puruṣavyāghra kaitavyo dṛḍhavikramaḥ
- 26
संशप्तका हताः सर्वे काम्बोजाश्च शकैः सह
म्लेच्छाश्च पार्वतीयाश्च यवनाश्च निपातिताः
saṃśaptakā hatāḥ sarve kāmbojāśca śakaiḥ saha
mlecchāśca pārvatīyāśca yavanāśca nipātitāḥ
- 27
प्राच्या हता महाराज दाक्षिणात्याश्च सर्वशः
उदीच्या निहताः सर्वे प्रतीच्याश्च नराधिप
राजानो राजपुत्राश्च सर्वतो निहता नृप
prācyā hatā mahārāja dākṣiṇātyāśca sarvaśaḥ
udīcyā nihatāḥ sarve pratīcyāśca narādhipa
rājāno rājaputrāśca sarvato nihatā nṛpa
- 28
दुर्योधनो हतो राजन्यथोक्तं पाण्डवेन च
भग्नसक्थो महाराज शेते पांसुषु रूषितः
duryodhano hato rājanyathoktaṃ pāṇḍavena ca
bhagnasaktho mahārāja śete pāṃsuṣu rūṣitaḥ
- 29
धृष्टद्युम्नो हतो राजञ्शिखण्डी चापराजितः
उत्तमौजा युधामन्युस्तथा राजन्प्रभद्रकाः
dhṛṣṭadyumno hato rājañśikhaṇḍī cāparājitaḥ
uttamaujā yudhāmanyustathā rājanprabhadrakāḥ
- 30
पाञ्चालाश्च नरव्याघ्राश्चेदयश्च निषूदिताः
तव पुत्रा हताः सर्वे द्रौपदेयाश्च भारत
कर्णपुत्रो हतः शूरो वृषसेनो महाबलः
pāñcālāśca naravyāghrāścedayaśca niṣūditāḥ
tava putrā hatāḥ sarve draupadeyāśca bhārata
karṇaputro hataḥ śūro vṛṣaseno mahābalaḥ

