52 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
सरस्वत्याः प्रभावो ऽयम् उक्तस्ते द्विजसत्तम
कुमारस्याभिषेकं तु ब्रह्मन्व्याख्यातुम् अर्हसि
janamejaya uvāca
sarasvatyāḥ prabhāvo 'yam uktaste dvijasattama
kumārasyābhiṣekaṃ tu brahmanvyākhyātum arhasi
- 2
यस्मिन्काले च देशे च यथा च वदतां वर
यैश्चाभिषिक्तो भगवान्विधिना येन च प्रभुः
yasminkāle ca deśe ca yathā ca vadatāṃ vara
yaiścābhiṣikto bhagavānvidhinā yena ca prabhuḥ
- 3
स्कन्दो यथा च दैत्यानाम् अकरोत्कदनं महत्
तथा मे सर्वम् आचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे
skando yathā ca daityānām akarotkadanaṃ mahat
tathā me sarvam ācakṣva paraṃ kautūhalaṃ hi me
- 4
वैशंपायन उवाच
कुरुवंशस्य सदृशम् इदं कौतूहलं तव
हर्षम् उत्पादयत्येतद्वचो मे जनमेजय
vaiśaṃpāyana uvāca
kuruvaṃśasya sadṛśam idaṃ kautūhalaṃ tava
harṣam utpādayatyetadvaco me janamejaya
- 5
हन्त ते कथयिष्यामि शृण्वानस्य जनाधिप
अभिषेकं कुमारस्य प्रभावं च महात्मनः
hanta te kathayiṣyāmi śṛṇvānasya janādhipa
abhiṣekaṃ kumārasya prabhāvaṃ ca mahātmanaḥ
- 6
तेजो माहेश्वरं स्कन्नम् अग्नौ प्रपतितं पुरा
तत्सर्वभक्षो भगवान्नाशकद्दग्धुम् अक्षयम्
tejo māheśvaraṃ skannam agnau prapatitaṃ purā
tatsarvabhakṣo bhagavānnāśakaddagdhum akṣayam
- 7
तेनासीदति तेजस्वी दीप्तिमान्हव्यवाहनः
न चैव धारयामास गर्भं तेजोमयं तदा
tenāsīdati tejasvī dīptimānhavyavāhanaḥ
na caiva dhārayāmāsa garbhaṃ tejomayaṃ tadā
- 8
स गङ्गाम् अभिसंगम्य नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभुः
गर्भम् आहितवान्दिव्यं भास्करोपमतेजसम्
sa gaṅgām abhisaṃgamya niyogādbrahmaṇaḥ prabhuḥ
garbham āhitavāndivyaṃ bhāskaropamatejasam
- 9
अथ गङ्गापि तं गर्भम् असहन्ती विधारणे
उत्ससर्ज गिरौ रम्ये हिमवत्यमरार्चिते
atha gaṅgāpi taṃ garbham asahantī vidhāraṇe
utsasarja girau ramye himavatyamarārcite
- 10
स तत्र ववृधे लोकान् आवृत्य ज्वलनात्मजः
ददृशुर्ज्वलनाकारं तं गर्भम् अथ कृत्तिकाः
sa tatra vavṛdhe lokān āvṛtya jvalanātmajaḥ
dadṛśurjvalanākāraṃ taṃ garbham atha kṛttikāḥ
- 11
शरस्तम्बे महात्मानम् अनलात्मजम् ईश्वरम्
ममायम् इति ताः सर्वाः पुत्रार्थिन्यो ऽभिचक्रमुः
śarastambe mahātmānam analātmajam īśvaram
mamāyam iti tāḥ sarvāḥ putrārthinyo 'bhicakramuḥ
- 12
तासां विदित्वा भावं तं मातॄणां भगवान्प्रभुः
प्रस्नुतानां पयः षड्भिर्वदनैर् अपिबत्तदा
tāsāṃ viditvā bhāvaṃ taṃ mātṝṇāṃ bhagavānprabhuḥ
prasnutānāṃ payaḥ ṣaḍbhirvadanair apibattadā
- 13
तं प्रभावं समालक्ष्य तस्य बालस्य कृत्तिकाः
परं विस्मयम् आपन्ना देव्यो दिव्यवपुर्धराः
taṃ prabhāvaṃ samālakṣya tasya bālasya kṛttikāḥ
paraṃ vismayam āpannā devyo divyavapurdharāḥ
- 14
यत्रोत्सृष्टः स भगवान्गङ्गया गिरिमूर्धनि
स शैलः काञ्चनः सर्वः संबभौ कुरुसत्तम
yatrotsṛṣṭaḥ sa bhagavāngaṅgayā girimūrdhani
sa śailaḥ kāñcanaḥ sarvaḥ saṃbabhau kurusattama
- 15
वर्धता चैव गर्भेण पृथिवी तेन रञ्जिता
अतश्च सर्वे संवृत्ता गिरयः काञ्चनाकराः
vardhatā caiva garbheṇa pṛthivī tena rañjitā
ataśca sarve saṃvṛttā girayaḥ kāñcanākarāḥ
- 16
कुमारश्च महावीर्यः कार्त्तिकेय इति स्मृतः
गाङ्गेयः पूर्वम् अभवन्महायोगबलान्वितः
kumāraśca mahāvīryaḥ kārttikeya iti smṛtaḥ
gāṅgeyaḥ pūrvam abhavanmahāyogabalānvitaḥ
- 17
स देवस्तपसा चैव वीर्येण च समन्वितः
ववृधे ऽतीव राजेन्द्र चन्द्रवत्प्रियदर्शनः
sa devastapasā caiva vīryeṇa ca samanvitaḥ
vavṛdhe 'tīva rājendra candravatpriyadarśanaḥ
- 18
स तस्मिन्काञ्चने दिव्ये शरस्तम्बे श्रिया वृतः
स्तूयमानस्तदा शेते गन्धर्वैर्मुनिभिस्तथा
sa tasminkāñcane divye śarastambe śriyā vṛtaḥ
stūyamānastadā śete gandharvairmunibhistathā
- 19
तथैनम् अन्वनृत्यन्त देवकन्याः सहस्रशः
दिव्यवादित्रनृत्तज्ञाः स्तुवन्त्यश्चारुदर्शनाः
tathainam anvanṛtyanta devakanyāḥ sahasraśaḥ
divyavāditranṛttajñāḥ stuvantyaścārudarśanāḥ
- 20
अन्वास्ते च नदी देवं गङ्गा वै सरितां वरा
दधार पृथिवी चैनं बिभ्रती रूपम् उत्तमम्
anvāste ca nadī devaṃ gaṅgā vai saritāṃ varā
dadhāra pṛthivī cainaṃ bibhratī rūpam uttamam
- 21
जातकर्मादिकास्तस्य क्रियाश्चक्रे बृहस्पतिः
वेदश्चैनं चतुर्मूर्तिर् उपतस्थे कृताञ्जलिः
jātakarmādikāstasya kriyāścakre bṛhaspatiḥ
vedaścainaṃ caturmūrtir upatasthe kṛtāñjaliḥ
- 22
धनुर्वेदश्चतुष्पादः शस्त्रग्रामः ससंग्रहः
तत्रैनं समुपातिष्ठत्साक्षाद्वाणी च केवला
dhanurvedaścatuṣpādaḥ śastragrāmaḥ sasaṃgrahaḥ
tatrainaṃ samupātiṣṭhatsākṣādvāṇī ca kevalā
- 23
स ददर्श महावीर्यं देवदेवम् उमापतिम्
शैलपुत्र्या सहासीनं भूतसंघशतैर्वृतम्
sa dadarśa mahāvīryaṃ devadevam umāpatim
śailaputryā sahāsīnaṃ bhūtasaṃghaśatairvṛtam
- 24
निकाया भूतसंघानां परमाद्भुतदर्शनाः
विकृता विकृताकारा विकृताभरणध्वजाः
nikāyā bhūtasaṃghānāṃ paramādbhutadarśanāḥ
vikṛtā vikṛtākārā vikṛtābharaṇadhvajāḥ
- 25
व्याघ्रसिंहर्क्षवदना बिडालमकराननाः
वृषदंशमुखाश्चान्ये गजोष्ट्रवदनास्तथा
vyāghrasiṃharkṣavadanā biḍālamakarānanāḥ
vṛṣadaṃśamukhāścānye gajoṣṭravadanāstathā
- 26
उलूकवदनाः केचिद्गृध्रगोमायुदर्शनाः
क्रौञ्चपारावतनिभैर्वदनै राङ्कवैर् अपि
ulūkavadanāḥ kecidgṛdhragomāyudarśanāḥ
krauñcapārāvatanibhairvadanai rāṅkavair api
- 27
श्वाविच्छल्यकगोधानां खरैडकगवां तथा
सदृशानि वपूंष्यन्ये तत्र तत्र व्यधारयन्
śvāvicchalyakagodhānāṃ kharaiḍakagavāṃ tathā
sadṛśāni vapūṃṣyanye tatra tatra vyadhārayan
- 28
केचिच्छैलाम्बुदप्रख्याश्चक्रालातगदायुधाः
केचिद् अञ्जनपुञ्जाभाः केचिच्छ्वेताचलप्रभाः
kecicchailāmbudaprakhyāścakrālātagadāyudhāḥ
kecid añjanapuñjābhāḥ kecicchvetācalaprabhāḥ
- 29
सप्तमातृगणाश्चैव समाजग्मुर्विशां पते
साध्या विश्वे ऽथ मरुतो वसवः पितरस्तथा
saptamātṛgaṇāścaiva samājagmurviśāṃ pate
sādhyā viśve 'tha maruto vasavaḥ pitarastathā
- 30
रुद्रादित्यास्तथा सिद्धा भुजगा दानवाः खगाः
ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान्सपुत्रः सह विष्णुना
rudrādityāstathā siddhā bhujagā dānavāḥ khagāḥ
brahmā svayaṃbhūrbhagavānsaputraḥ saha viṣṇunā

