63 shlokas
- 1
संजय उवाच
तस्मिञ्शब्दे मृदौ जाते पाण्डवैर्निहते बले
अश्वैः सप्तशतैः शिष्टैर् उपावर्तत सौबलः
saṃjaya uvāca
tasmiñśabde mṛdau jāte pāṇḍavairnihate bale
aśvaiḥ saptaśataiḥ śiṣṭair upāvartata saubalaḥ
- 2
स यात्वा वाहिनीं तूर्णम् अब्रवीत्त्वरयन्युधि
युध्यध्वम् इति संहृष्टाः पुनः पुनर् अरिंदमः
अपृच्छत्क्षत्रियांस्तत्र क्व नु राजा महारथः
sa yātvā vāhinīṃ tūrṇam abravīttvarayanyudhi
yudhyadhvam iti saṃhṛṣṭāḥ punaḥ punar ariṃdamaḥ
apṛcchatkṣatriyāṃstatra kva nu rājā mahārathaḥ
- 3
शकुनेस्तु वचः श्रुत्वा त ऊचुर्भरतर्षभ
असौ तिष्ठति कौरव्यो रणमध्ये महारथः
śakunestu vacaḥ śrutvā ta ūcurbharatarṣabha
asau tiṣṭhati kauravyo raṇamadhye mahārathaḥ
- 4
यत्रैतत्सुमहच्छत्रं पूर्णचन्द्रसमप्रभम्
यत्रैते सतलत्राणा रथास्तिष्ठन्ति दंशिताः
yatraitatsumahacchatraṃ pūrṇacandrasamaprabham
yatraite satalatrāṇā rathāstiṣṭhanti daṃśitāḥ
- 5
यत्रैष शब्दस्तुमुलः पर्जन्यनिनदोपमः
तत्र गच्छ द्रुतं राजंस्ततो द्रक्ष्यसि कौरवम्
yatraiṣa śabdastumulaḥ parjanyaninadopamaḥ
tatra gaccha drutaṃ rājaṃstato drakṣyasi kauravam
- 6
एवम् उक्तस्तु तैः शूरैः शकुनिः सौबलस्तदा
प्रययौ तत्र यत्रासौ पुत्रस्तव नराधिप
सर्वतः संवृतो वीरैः समरेष्वनिवर्तिभिः
evam uktastu taiḥ śūraiḥ śakuniḥ saubalastadā
prayayau tatra yatrāsau putrastava narādhipa
sarvataḥ saṃvṛto vīraiḥ samareṣvanivartibhiḥ
- 7
ततो दुर्योधनं दृष्ट्वा रथानीके व्यवस्थितम्
सरथांस्तावकान्सर्वान्हर्षयञ्शकुनिस्ततः
tato duryodhanaṃ dṛṣṭvā rathānīke vyavasthitam
sarathāṃstāvakānsarvānharṣayañśakunistataḥ
- 8
दुर्योधनम् इदं वाक्यं हृष्टरूपो विशां पते
कृतकार्यम् इवात्मानं मन्यमानो ऽब्रवीन्नृपम्
duryodhanam idaṃ vākyaṃ hṛṣṭarūpo viśāṃ pate
kṛtakāryam ivātmānaṃ manyamāno 'bravīnnṛpam
- 9
जहि राजन्रथानीकम् अश्वाः सर्वे जिता मया
नात्यक्त्वा जीवितं संख्ये शक्यो जेतुं युधिष्ठिरः
jahi rājanrathānīkam aśvāḥ sarve jitā mayā
nātyaktvā jīvitaṃ saṃkhye śakyo jetuṃ yudhiṣṭhiraḥ
- 10
हते तस्मिन्रथानीके पाण्डवेनाभिपालिते
गजान् एतान्हनिष्यामः पदातींश्चेतरांस्तथा
hate tasminrathānīke pāṇḍavenābhipālite
gajān etānhaniṣyāmaḥ padātīṃścetarāṃstathā
- 11
श्रुत्वा तु वचनं तस्य तावका जयगृद्धिनः
जवेनाभ्यपतन्हृष्टाः पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
śrutvā tu vacanaṃ tasya tāvakā jayagṛddhinaḥ
javenābhyapatanhṛṣṭāḥ pāṇḍavānām anīkinīm
- 12
सर्वे विवृततूणीराः प्रगृहीतशरासनाः
शरासनानि धुन्वानाः सिंहनादं प्रचक्रिरे
sarve vivṛtatūṇīrāḥ pragṛhītaśarāsanāḥ
śarāsanāni dhunvānāḥ siṃhanādaṃ pracakrire
- 13
ततो ज्यातलनिर्घोषः पुनर् आसीद्विशां पते
प्रादुरासीच्छराणां च सुमुक्तानां सुदारुणः
tato jyātalanirghoṣaḥ punar āsīdviśāṃ pate
prādurāsīccharāṇāṃ ca sumuktānāṃ sudāruṇaḥ
- 14
तान्समीपगतान्दृष्ट्वा जवेनोद्यतकार्मुकान्
उवाच देवकीपुत्रं कुन्तीपुत्रो धनंजयः
tānsamīpagatāndṛṣṭvā javenodyatakārmukān
uvāca devakīputraṃ kuntīputro dhanaṃjayaḥ
- 15
चोदयाश्वान् असंभ्रान्तः प्रविशैतद्बलार्णवम्
अन्तम् अद्य गमिष्यामि शत्रूणां निशितैः शरैः
codayāśvān asaṃbhrāntaḥ praviśaitadbalārṇavam
antam adya gamiṣyāmi śatrūṇāṃ niśitaiḥ śaraiḥ
- 16
अष्टादश दिनान्यद्य युद्धस्यास्य जनार्दन
वर्तमानस्य महतः समासाद्य परस्परम्
aṣṭādaśa dinānyadya yuddhasyāsya janārdana
vartamānasya mahataḥ samāsādya parasparam
- 17
अनन्तकल्पा ध्वजिनी भूत्वा ह्येषां महात्मनाम्
क्षयम् अद्य गता युद्धे पश्य दैवं यथाविधम्
anantakalpā dhvajinī bhūtvā hyeṣāṃ mahātmanām
kṣayam adya gatā yuddhe paśya daivaṃ yathāvidham
- 18
समुद्रकल्पं तु बलं धार्तराष्ट्रस्य माधव
अस्मान् आसाद्य संजातं गोष्पदोपमम् अच्युत
samudrakalpaṃ tu balaṃ dhārtarāṣṭrasya mādhava
asmān āsādya saṃjātaṃ goṣpadopamam acyuta
- 19
हते भीष्मे च संदध्याच्छिवं स्याद् इह माधव
न च तत्कृतवान्मूढो धार्तराष्ट्रः सुबालिशः
hate bhīṣme ca saṃdadhyācchivaṃ syād iha mādhava
na ca tatkṛtavānmūḍho dhārtarāṣṭraḥ subāliśaḥ
- 20
उक्तं भीष्मेण यद्वाक्यं हितं पथ्यं च माधव
तच्चापि नासौ कृतवान्वीतबुद्धिः सुयोधनः
uktaṃ bhīṣmeṇa yadvākyaṃ hitaṃ pathyaṃ ca mādhava
taccāpi nāsau kṛtavānvītabuddhiḥ suyodhanaḥ
- 21
तस्मिंस्तु पतिते भीष्मे प्रच्युते पृथिवीतले
न जाने कारणं किं नु येन युद्धम् अवर्तत
tasmiṃstu patite bhīṣme pracyute pṛthivītale
na jāne kāraṇaṃ kiṃ nu yena yuddham avartata
- 22
मूढांस्तु सर्वथा मन्ये धार्तराष्ट्रान्सुबालिशान्
पतिते शंतनोः पुत्रे ये ऽकार्षुः संयुगं पुनः
mūḍhāṃstu sarvathā manye dhārtarāṣṭrānsubāliśān
patite śaṃtanoḥ putre ye 'kārṣuḥ saṃyugaṃ punaḥ
- 23
अनन्तरं च निहते द्रोणे ब्रह्मविदां वरे
राधेये च विकर्णे च नैवाशाम्यत वैशसम्
anantaraṃ ca nihate droṇe brahmavidāṃ vare
rādheye ca vikarṇe ca naivāśāmyata vaiśasam
- 24
अल्पावशिष्टे सैन्ये ऽस्मिन्सूतपुत्रे च पातिते
सपुत्रे वै नरव्याघ्रे नैवाशाम्यत वैशसम्
alpāvaśiṣṭe sainye 'sminsūtaputre ca pātite
saputre vai naravyāghre naivāśāmyata vaiśasam
- 25
श्रुतायुषि हते शूरे जलसंधे च पौरवे
श्रुतायुधे च नृपतौ नैवाशाम्यत वैशसम्
śrutāyuṣi hate śūre jalasaṃdhe ca paurave
śrutāyudhe ca nṛpatau naivāśāmyata vaiśasam
- 26
भूरिश्रवसि शल्ये च शाल्वे चैव जनार्दन
आवन्त्येषु च वीरेषु नैवाशाम्यत वैशसम्
bhūriśravasi śalye ca śālve caiva janārdana
āvantyeṣu ca vīreṣu naivāśāmyata vaiśasam
- 27
जयद्रथे च निहते राक्षसे चाप्यलायुधे
बाह्लिके सोमदत्ते च नैवाशाम्यत वैशसम्
jayadrathe ca nihate rākṣase cāpyalāyudhe
bāhlike somadatte ca naivāśāmyata vaiśasam
- 28
भगदत्ते हते शूरे काम्बोजे च सुदक्षिणे
दुःशासने च निहते नैवाशाम्यत वैशसम्
bhagadatte hate śūre kāmboje ca sudakṣiṇe
duḥśāsane ca nihate naivāśāmyata vaiśasam
- 29
दृष्ट्वा च निहताञ्शूरान्पृथङ्माण्डलिकान्नृपान्
बलिनश्च रणे कृष्ण नैवाशाम्यत वैशसम्
dṛṣṭvā ca nihatāñśūrānpṛthaṅmāṇḍalikānnṛpān
balinaśca raṇe kṛṣṇa naivāśāmyata vaiśasam
- 30
अक्षौहिणीपतीन्दृष्ट्वा भीमसेनेन पातितान्
मोहाद्वा यदि वा लोभान्नैवाशाम्यत वैशसम्
akṣauhiṇīpatīndṛṣṭvā bhīmasenena pātitān
mohādvā yadi vā lobhānnaivāśāmyata vaiśasam

