63 shlokas
- 1
संजय उवाच
पतितं प्रेक्ष्य यन्तारं शल्यः सर्वायसीं गदाम्
आदाय तरसा राजंस्तस्थौ गिरिर् इवाचलः
saṃjaya uvāca
patitaṃ prekṣya yantāraṃ śalyaḥ sarvāyasīṃ gadām
ādāya tarasā rājaṃstasthau girir ivācalaḥ
- 2
तं दीप्तम् इव कालाग्निं पाशहस्तम् इवान्तकम्
सशृङ्गम् इव कैलासं सवज्रम् इव वासवम्
taṃ dīptam iva kālāgniṃ pāśahastam ivāntakam
saśṛṅgam iva kailāsaṃ savajram iva vāsavam
- 3
सशूलम् इव हर्यक्षं वने मत्तम् इव द्विपम्
जवेनाभ्यपतद्भीमः प्रगृह्य महतीं गदाम्
saśūlam iva haryakṣaṃ vane mattam iva dvipam
javenābhyapatadbhīmaḥ pragṛhya mahatīṃ gadām
- 4
ततः शङ्खप्रणादश्च तूर्याणां च सहस्रशः
सिंहनादश्च संजज्ञे शूराणां हर्षवर्धनः
tataḥ śaṅkhapraṇādaśca tūryāṇāṃ ca sahasraśaḥ
siṃhanādaśca saṃjajñe śūrāṇāṃ harṣavardhanaḥ
- 5
प्रेक्षन्तः सर्वतस्तौ हि योधा योधमहाद्विपौ
तावकाश्च परे चैव साधु साध्वित्यथाब्रुवन्
prekṣantaḥ sarvatastau hi yodhā yodhamahādvipau
tāvakāśca pare caiva sādhu sādhvityathābruvan
- 6
न हि मद्राधिपाद् अन्यो रामाद्वा यदुनन्दनात्
सोढुम् उत्सहते वेगं भीमसेनस्य संयुगे
na hi madrādhipād anyo rāmādvā yadunandanāt
soḍhum utsahate vegaṃ bhīmasenasya saṃyuge
- 7
तथा मद्राधिपस्यापि गदावेगं महात्मनः
सोढुम् उत्सहते नान्यो योधो युधि वृकोदरात्
tathā madrādhipasyāpi gadāvegaṃ mahātmanaḥ
soḍhum utsahate nānyo yodho yudhi vṛkodarāt
- 8
तौ वृषाविव नर्दन्तौ मण्डलानि विचेरतुः
आवल्गितौ गदाहस्तौ मद्रराजवृकोदरौ
tau vṛṣāviva nardantau maṇḍalāni viceratuḥ
āvalgitau gadāhastau madrarājavṛkodarau
- 9
मण्डलावर्तमार्गेषु गदाविहरणेषु च
निर्विशेषम् अभूद्युद्धं तयोः पुरुषसिंहयोः
maṇḍalāvartamārgeṣu gadāviharaṇeṣu ca
nirviśeṣam abhūdyuddhaṃ tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ
- 10
तप्तहेममयैः शुभ्रैर्बभूव भयवर्धनी
अग्निज्वालैर् इवाविद्धा पट्टैः शल्यस्य सा गदा
taptahemamayaiḥ śubhrairbabhūva bhayavardhanī
agnijvālair ivāviddhā paṭṭaiḥ śalyasya sā gadā
- 11
तथैव चरतो मार्गान्मण्डलेषु महात्मनः
विद्युद् अभ्रप्रतीकाशा भीमस्य शुशुभे गदा
tathaiva carato mārgānmaṇḍaleṣu mahātmanaḥ
vidyud abhrapratīkāśā bhīmasya śuśubhe gadā
- 12
ताडिता मद्रराजेन भीमस्य गदया गदा
दीप्यमानेव वै राजन्ससृजे पावकार्चिषः
tāḍitā madrarājena bhīmasya gadayā gadā
dīpyamāneva vai rājansasṛje pāvakārciṣaḥ
- 13
तथा भीमेन शल्यस्य ताडिता गदया गदा
अङ्गारवर्षं मुमुचे तद् अद्भुतम् इवाभवत्
tathā bhīmena śalyasya tāḍitā gadayā gadā
aṅgāravarṣaṃ mumuce tad adbhutam ivābhavat
- 14
दन्तैर् इव महानागौ शृङ्गैर् इव महर्षभौ
तोत्त्रैर् इव तदान्योन्यं गदाग्राभ्यां निजघ्नतुः
dantair iva mahānāgau śṛṅgair iva maharṣabhau
tottrair iva tadānyonyaṃ gadāgrābhyāṃ nijaghnatuḥ
- 15
तौ गदानिहतैर्गात्रैः क्षणेन रुधिरोक्षितौ
प्रेक्षणीयतरावास्तां पुष्पिताविव किंशुकौ
tau gadānihatairgātraiḥ kṣaṇena rudhirokṣitau
prekṣaṇīyatarāvāstāṃ puṣpitāviva kiṃśukau
- 16
गदया मद्रराजेन सव्यदक्षिणम् आहतः
भीमसेनो महाबाहुर्न चचालाचलो यथा
gadayā madrarājena savyadakṣiṇam āhataḥ
bhīmaseno mahābāhurna cacālācalo yathā
- 17
तथा भीमगदावेगैस्ताड्यमानो मुहुर्मुहुः
शल्यो न विव्यथे राजन्दन्तिनेवाहतो गिरिः
tathā bhīmagadāvegaistāḍyamāno muhurmuhuḥ
śalyo na vivyathe rājandantinevāhato giriḥ
- 18
शुश्रुवे दिक्षु सर्वासु तयोः पुरुषसिंहयोः
गदानिपातसंह्रादो वज्रयोर् इव निस्वनः
śuśruve dikṣu sarvāsu tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ
gadānipātasaṃhrādo vajrayor iva nisvanaḥ
- 19
निवृत्य तु महावीर्यौ समुच्छ्रितगदावुभौ
पुनर् अन्तरमार्गस्थौ मण्डलानि विचेरतुः
nivṛtya tu mahāvīryau samucchritagadāvubhau
punar antaramārgasthau maṇḍalāni viceratuḥ
- 20
अथाभ्येत्य पदान्यष्टौ संनिपातो ऽभवत्तयोः
उद्यम्य लोहदण्डाभ्याम् अतिमानुषकर्मणोः
athābhyetya padānyaṣṭau saṃnipāto 'bhavattayoḥ
udyamya lohadaṇḍābhyām atimānuṣakarmaṇoḥ
- 21
प्रार्थयानौ तदान्योन्यं मण्डलानि विचेरतुः
क्रियाविशेषं कृतिनौ दर्शयामासतुस्तदा
prārthayānau tadānyonyaṃ maṇḍalāni viceratuḥ
kriyāviśeṣaṃ kṛtinau darśayāmāsatustadā
- 22
अथोद्यम्य गदे घोरे सशृङ्गाविव पर्वतौ
तावाजघ्नतुर् अन्योन्यं यथा भूमिचले ऽचलौ
athodyamya gade ghore saśṛṅgāviva parvatau
tāvājaghnatur anyonyaṃ yathā bhūmicale 'calau
- 23
तौ परस्परवेगाच्च गदाभ्यां च भृशाहतौ
युगपत्पेततुर्वीरावुभाविन्द्रध्वजाविव
tau parasparavegācca gadābhyāṃ ca bhṛśāhatau
yugapatpetaturvīrāvubhāvindradhvajāviva
- 24
उभयोः सेनयोर्वीरास्तदा हाहाकृतो ऽभवन्
भृशं मर्मण्यभिहतावुभावास्तां सुविह्वलौ
ubhayoḥ senayorvīrāstadā hāhākṛto 'bhavan
bhṛśaṃ marmaṇyabhihatāvubhāvāstāṃ suvihvalau
- 25
ततः सगदम् आरोप्य मद्राणाम् ऋषभं रथे
अपोवाह कृपः शल्यं तूर्णम् आयोधनाद् अपि
tataḥ sagadam āropya madrāṇām ṛṣabhaṃ rathe
apovāha kṛpaḥ śalyaṃ tūrṇam āyodhanād api
- 26
क्षीबवद्विह्वलत्वात्तु निमेषात्पुनर् उत्थितः
भीमसेनो गदापाणिः समाह्वयत मद्रपम्
kṣībavadvihvalatvāttu nimeṣātpunar utthitaḥ
bhīmaseno gadāpāṇiḥ samāhvayata madrapam
- 27
ततस्तु तावकाः शूरा नानाशस्त्रसमायुताः
नानावादित्रशब्देन पाण्डुसेनाम् अयोधयन्
tatastu tāvakāḥ śūrā nānāśastrasamāyutāḥ
nānāvāditraśabdena pāṇḍusenām ayodhayan
- 28
भुजावुच्छ्रित्य शस्त्रं च शब्देन महता ततः
अभ्यद्रवन्महाराज दुर्योधनपुरोगमाः
bhujāvucchritya śastraṃ ca śabdena mahatā tataḥ
abhyadravanmahārāja duryodhanapurogamāḥ
- 29
तद् अनीकम् अभिप्रेक्ष्य ततस्ते पाण्डुनन्दनाः
प्रययुः सिंहनादेन दुर्योधनवधेप्सया
tad anīkam abhiprekṣya tataste pāṇḍunandanāḥ
prayayuḥ siṃhanādena duryodhanavadhepsayā
- 30
तेषाम् आपततां तूर्णं पुत्रस्ते भरतर्षभ
प्रासेन चेकितानं वै विव्याध हृदये भृशम्
teṣām āpatatāṃ tūrṇaṃ putraste bharatarṣabha
prāsena cekitānaṃ vai vivyādha hṛdaye bhṛśam

