51 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
यत्रेजिवान् उडुपती राजसूयेन भारत
तस्मिन्वृत्ते महान् आसीत्संग्रामस्तारकामयः
vaiśaṃpāyana uvāca
yatrejivān uḍupatī rājasūyena bhārata
tasminvṛtte mahān āsītsaṃgrāmastārakāmayaḥ
- 2
तत्राप्युपस्पृश्य बलो दत्त्वा दानानि चात्मवान्
सारस्वतस्य धर्मात्मा मुनेस्तीर्थं जगाम ह
tatrāpyupaspṛśya balo dattvā dānāni cātmavān
sārasvatasya dharmātmā munestīrthaṃ jagāma ha
- 3
यत्र द्वादशवार्षिक्याम् अनावृष्ट्यां द्विजोत्तमान्
वेदान् अध्यापयामास पुरा सारस्वतो मुनिः
yatra dvādaśavārṣikyām anāvṛṣṭyāṃ dvijottamān
vedān adhyāpayāmāsa purā sārasvato muniḥ
- 4
जनमेजय उवाच
कथं द्वादशवार्षिक्याम् अनावृष्ट्यां तपोधनः
वेदान् अध्यापयामास पुरा सारस्वतो मुनिः
janamejaya uvāca
kathaṃ dvādaśavārṣikyām anāvṛṣṭyāṃ tapodhanaḥ
vedān adhyāpayāmāsa purā sārasvato muniḥ
- 5
वैशंपायन उवाच
आसीत्पूर्वं महाराज मुनिर्धीमान्महातपाः
दधीच इति विख्यातो ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः
vaiśaṃpāyana uvāca
āsītpūrvaṃ mahārāja munirdhīmānmahātapāḥ
dadhīca iti vikhyāto brahmacārī jitendriyaḥ
- 6
तस्यातितपसः शक्रो बिभेति सततं विभो
न स लोभयितुं शक्यः फलैर्बहुविधैर् अपि
tasyātitapasaḥ śakro bibheti satataṃ vibho
na sa lobhayituṃ śakyaḥ phalairbahuvidhair api
- 7
प्रलोभनार्थं तस्याथ प्राहिणोत्पाकशासनः
दिव्याम् अप्सरसं पुण्यां दर्शनीयाम् अलम्बुसाम्
pralobhanārthaṃ tasyātha prāhiṇotpākaśāsanaḥ
divyām apsarasaṃ puṇyāṃ darśanīyām alambusām
- 8
तस्य तर्पयतो देवान्सरस्वत्यां महात्मनः
समीपतो महाराज सोपातिष्ठत भामिनी
tasya tarpayato devānsarasvatyāṃ mahātmanaḥ
samīpato mahārāja sopātiṣṭhata bhāminī
- 9
तां दिव्यवपुषं दृष्ट्वा तस्यर्षेर्भावितात्मनः
रेतः स्कन्नं सरस्वत्यां तत्सा जग्राह निम्नगा
tāṃ divyavapuṣaṃ dṛṣṭvā tasyarṣerbhāvitātmanaḥ
retaḥ skannaṃ sarasvatyāṃ tatsā jagrāha nimnagā
- 10
कुक्षौ चाप्यदधद्दृष्ट्वा तद्रेतः पुरुषर्षभ
सा दधार च तं गर्भं पुत्रहेतोर्महानदी
kukṣau cāpyadadhaddṛṣṭvā tadretaḥ puruṣarṣabha
sā dadhāra ca taṃ garbhaṃ putrahetormahānadī
- 11
सुषुवे चापि समये पुत्रं सा सरितां वरा
जगाम पुत्रम् आदाय तम् ऋषिं प्रति च प्रभो
suṣuve cāpi samaye putraṃ sā saritāṃ varā
jagāma putram ādāya tam ṛṣiṃ prati ca prabho
- 12
ऋषिसंसदि तं दृष्ट्वा सा नदी मुनिसत्तमम्
ततः प्रोवाच राजेन्द्र ददती पुत्रम् अस्य तम्
ब्रह्मर्षे तव पुत्रो ऽयं त्वद्भक्त्या धारितो मया
ṛṣisaṃsadi taṃ dṛṣṭvā sā nadī munisattamam
tataḥ provāca rājendra dadatī putram asya tam
brahmarṣe tava putro 'yaṃ tvadbhaktyā dhārito mayā
- 13
दृष्ट्वा ते ऽप्सरसं रेतो यत्स्कन्नं प्राग् अलम्बुसाम्
तत्कुक्षिणा वै ब्रह्मर्षे त्वद्भक्त्या धृतवत्यहम्
dṛṣṭvā te 'psarasaṃ reto yatskannaṃ prāg alambusām
tatkukṣiṇā vai brahmarṣe tvadbhaktyā dhṛtavatyaham
- 14
न विनाशम् इदं गच्छेत्त्वत्तेज इति निश्चयात्
प्रतिगृह्णीष्व पुत्रं स्वं मया दत्तम् अनिन्दितम्
na vināśam idaṃ gacchettvatteja iti niścayāt
pratigṛhṇīṣva putraṃ svaṃ mayā dattam aninditam
- 15
इत्युक्तः प्रतिजग्राह प्रीतिं चावाप उत्तमाम्
मन्त्रवच्चोपजिघ्रत्तं मूर्ध्नि प्रेम्णा द्विजोत्तमः
ityuktaḥ pratijagrāha prītiṃ cāvāpa uttamām
mantravaccopajighrattaṃ mūrdhni premṇā dvijottamaḥ
- 16
परिष्वज्य चिरं कालं तदा भरतसत्तम
सरस्वत्यै वरं प्रादात्प्रीयमाणो महामुनिः
pariṣvajya ciraṃ kālaṃ tadā bharatasattama
sarasvatyai varaṃ prādātprīyamāṇo mahāmuniḥ
- 17
विश्वे देवाः सपितरो गन्धर्वाप्सरसां गणाः
तृप्तिं यास्यन्ति सुभगे तर्प्यमाणास्तवाम्भसा
viśve devāḥ sapitaro gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ
tṛptiṃ yāsyanti subhage tarpyamāṇāstavāmbhasā
- 18
इत्युक्त्वा स तु तुष्टाव वचोभिर्वै महानदीम्
प्रीतः परमहृष्टात्मा यथावच्छृणु पार्थिव
ityuktvā sa tu tuṣṭāva vacobhirvai mahānadīm
prītaḥ paramahṛṣṭātmā yathāvacchṛṇu pārthiva
- 19
प्रसृतासि महाभागे सरसो ब्रह्मणः पुरा
जानन्ति त्वां सरिच्छ्रेष्ठे मुनयः संशितव्रताः
prasṛtāsi mahābhāge saraso brahmaṇaḥ purā
jānanti tvāṃ saricchreṣṭhe munayaḥ saṃśitavratāḥ
- 20
मम प्रियकरी चापि सततं प्रियदर्शने
तस्मात्सारस्वतः पुत्रो महांस्ते वरवर्णिनि
mama priyakarī cāpi satataṃ priyadarśane
tasmātsārasvataḥ putro mahāṃste varavarṇini
- 21
तवैव नाम्ना प्रथितः पुत्रस्ते लोकभावनः
सारस्वत इति ख्यातो भविष्यति महातपाः
tavaiva nāmnā prathitaḥ putraste lokabhāvanaḥ
sārasvata iti khyāto bhaviṣyati mahātapāḥ
- 22
एष द्वादशवार्षिक्याम् अनावृष्ट्यां द्विजर्षभान्
सारस्वतो महाभागे वेदान् अध्यापयिष्यति
eṣa dvādaśavārṣikyām anāvṛṣṭyāṃ dvijarṣabhān
sārasvato mahābhāge vedān adhyāpayiṣyati
- 23
पुण्याभ्यश्च सरिद्भ्यस्त्वं सदा पुण्यतमा शुभे
भविष्यसि महाभागे मत्प्रसादात्सरस्वति
puṇyābhyaśca saridbhyastvaṃ sadā puṇyatamā śubhe
bhaviṣyasi mahābhāge matprasādātsarasvati
- 24
एवं सा संस्तुता तेन वरं लब्ध्वा महानदी
पुत्रम् आदाय मुदिता जगाम भरतर्षभ
evaṃ sā saṃstutā tena varaṃ labdhvā mahānadī
putram ādāya muditā jagāma bharatarṣabha
- 25
एतस्मिन्न् एव काले तु विरोधे देवदानवैः
शक्रः प्रहरणान्वेषी लोकांस्त्रीन्विचचार ह
etasminn eva kāle tu virodhe devadānavaiḥ
śakraḥ praharaṇānveṣī lokāṃstrīnvicacāra ha
- 26
न चोपलेभे भगवाञ्शक्रः प्रहरणं तदा
यद्वै तेषां भवेद्योग्यं वधाय विबुधद्विषाम्
na copalebhe bhagavāñśakraḥ praharaṇaṃ tadā
yadvai teṣāṃ bhavedyogyaṃ vadhāya vibudhadviṣām
- 27
ततो ऽब्रवीत्सुराञ्शक्रो न मे शक्या महासुराः
ऋते ऽस्थिभिर्दधीचस्य निहन्तुं त्रिदशद्विषः
tato 'bravītsurāñśakro na me śakyā mahāsurāḥ
ṛte 'sthibhirdadhīcasya nihantuṃ tridaśadviṣaḥ
- 28
तस्माद्गत्वा ऋषिश्रेष्ठो याच्यतां सुरसत्तमाः
दधीचास्थीनि देहीति तैर्वधिष्यामहे रिपून्
tasmādgatvā ṛṣiśreṣṭho yācyatāṃ surasattamāḥ
dadhīcāsthīni dehīti tairvadhiṣyāmahe ripūn
- 29
स देवैर्याचितो ऽस्थीनि यत्नाद् ऋषिवरस्तदा
प्राणत्यागं कुरुष्वेति चकारैवाविचारयन्
स लोकान् अक्षयान्प्राप्तो देवप्रियकरस्तदा
sa devairyācito 'sthīni yatnād ṛṣivarastadā
prāṇatyāgaṃ kuruṣveti cakāraivāvicārayan
sa lokān akṣayānprāpto devapriyakarastadā
- 30
तस्यास्थिभिर् अथो शक्रः सम्प्रहृष्टमनास्तदा
कारयामास दिव्यानि नानाप्रहरणान्युत
वज्राणि चक्राणि गदा गुरुदण्डांश्च पुष्कलान्
tasyāsthibhir atho śakraḥ samprahṛṣṭamanāstadā
kārayāmāsa divyāni nānāpraharaṇānyuta
vajrāṇi cakrāṇi gadā gurudaṇḍāṃśca puṣkalān

