45 shlokas
- 1
संजय उवाच
पीडिते धर्मराजे तु मद्रराजेन मारिष
सात्यकिर्भीमसेनश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
परिवार्य रथैः शल्यं पीडयामासुर् आहवे
saṃjaya uvāca
pīḍite dharmarāje tu madrarājena māriṣa
sātyakirbhīmasenaśca mādrīputrau ca pāṇḍavau
parivārya rathaiḥ śalyaṃ pīḍayāmāsur āhave
- 2
तम् एकं बहुभिर्दृष्ट्वा पीड्यमानं महारथैः
साधुवादो महाञ्जज्ञे सिद्धाश्चासन्प्रहर्षिताः
आश्चर्यम् इत्यभाषन्त मुनयश्चापि संगताः
tam ekaṃ bahubhirdṛṣṭvā pīḍyamānaṃ mahārathaiḥ
sādhuvādo mahāñjajñe siddhāścāsanpraharṣitāḥ
āścaryam ityabhāṣanta munayaścāpi saṃgatāḥ
- 3
भीमसेनो रणे शल्यं शल्यभूतं पराक्रमे
एकेन विद्ध्वा बाणेन पुनर्विव्याध सप्तभिः
bhīmaseno raṇe śalyaṃ śalyabhūtaṃ parākrame
ekena viddhvā bāṇena punarvivyādha saptabhiḥ
- 4
सात्यकिश्च शतेनैनं धर्मपुत्रपरीप्सया
मद्रेश्वरम् अवाकीर्य सिंहनादम् अथानदत्
sātyakiśca śatenainaṃ dharmaputraparīpsayā
madreśvaram avākīrya siṃhanādam athānadat
- 5
नकुलः पञ्चभिश्चैनं सहदेवश्च सप्तभिः
विद्ध्वा तं तु ततस्तूर्णं पुनर्विव्याध सप्तभिः
nakulaḥ pañcabhiścainaṃ sahadevaśca saptabhiḥ
viddhvā taṃ tu tatastūrṇaṃ punarvivyādha saptabhiḥ
- 6
स तु शूरो रणे यत्तः पीडितस्तैर्महारथैः
विकृष्य कार्मुकं घोरं वेगघ्नं भारसाधनम्
sa tu śūro raṇe yattaḥ pīḍitastairmahārathaiḥ
vikṛṣya kārmukaṃ ghoraṃ vegaghnaṃ bhārasādhanam
- 7
सात्यकिं पञ्चविंशत्या शल्यो विव्याध मारिष
भीमसेनं त्रिसप्तत्या नकुलं सप्तभिस्तथा
sātyakiṃ pañcaviṃśatyā śalyo vivyādha māriṣa
bhīmasenaṃ trisaptatyā nakulaṃ saptabhistathā
- 8
ततः सविशिखं चापं सहदेवस्य धन्विनः
छित्त्वा भल्लेन समरे विव्याधैनं त्रिसप्तभिः
tataḥ saviśikhaṃ cāpaṃ sahadevasya dhanvinaḥ
chittvā bhallena samare vivyādhainaṃ trisaptabhiḥ
- 9
सहदेवस्तु समरे मातुलं भूरिवर्चसम्
सज्यम् अन्यद्धनुः कृत्वा पञ्चभिः समताडयत्
शरैर् आशीविषाकारैर्ज्वलज्ज्वलनसंनिभैः
sahadevastu samare mātulaṃ bhūrivarcasam
sajyam anyaddhanuḥ kṛtvā pañcabhiḥ samatāḍayat
śarair āśīviṣākārairjvalajjvalanasaṃnibhaiḥ
- 10
सारथिं चास्य समरे शरेणानतपर्वणा
विव्याध भृशसंक्रुद्धस्तं च भूयस्त्रिभिः शरैः
sārathiṃ cāsya samare śareṇānataparvaṇā
vivyādha bhṛśasaṃkruddhastaṃ ca bhūyastribhiḥ śaraiḥ
- 11
भीमसेनस्त्रिसप्तत्या सात्यकिर्नवभिः शरैः
धर्मराजस्तथा षष्ट्या गात्रे शल्यं समर्पयत्
bhīmasenastrisaptatyā sātyakirnavabhiḥ śaraiḥ
dharmarājastathā ṣaṣṭyā gātre śalyaṃ samarpayat
- 12
ततः शल्यो महाराज निर्विद्धस्तैर्महारथैः
सुस्राव रुधिरं गात्रैर्गैरिकं पर्वतो यथा
tataḥ śalyo mahārāja nirviddhastairmahārathaiḥ
susrāva rudhiraṃ gātrairgairikaṃ parvato yathā
- 13
तांश्च सर्वान्महेष्वासान्पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः
विव्याध तरसा राजंस्तद् अद्भुतम् इवाभवत्
tāṃśca sarvānmaheṣvāsānpañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ
vivyādha tarasā rājaṃstad adbhutam ivābhavat
- 14
ततो ऽपरेण भल्लेन धर्मपुत्रस्य मारिष
धनुश्चिछेद समरे सज्यं स सुमहारथः
tato 'pareṇa bhallena dharmaputrasya māriṣa
dhanuścicheda samare sajyaṃ sa sumahārathaḥ
- 15
अथान्यद्धनुर् आदाय धर्मपुत्रो महारथः
साश्वसूतध्वजरथं शल्यं प्राच्छादयच्छरैः
athānyaddhanur ādāya dharmaputro mahārathaḥ
sāśvasūtadhvajarathaṃ śalyaṃ prācchādayaccharaiḥ
- 16
स छाद्यमानः समरे धर्मपुत्रस्य सायकैः
युधिष्ठिरम् अथाविध्यद्दशभिर्निशितैः शरैः
sa chādyamānaḥ samare dharmaputrasya sāyakaiḥ
yudhiṣṭhiram athāvidhyaddaśabhirniśitaiḥ śaraiḥ
- 17
सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धर्मपुत्रे शरार्दिते
मद्राणाम् अधिपं शूरं शरौघैः समवारयत्
sātyakistu tataḥ kruddho dharmaputre śarārdite
madrāṇām adhipaṃ śūraṃ śaraughaiḥ samavārayat
- 18
स सात्यकेः प्रचिछेद क्षुरप्रेण महद्धनुः
भीमसेनमुखांस्तांश्च त्रिभिस्त्रिभिर् अताडयत्
sa sātyakeḥ pracicheda kṣurapreṇa mahaddhanuḥ
bhīmasenamukhāṃstāṃśca tribhistribhir atāḍayat
- 19
तस्य क्रुद्धो महाराज सात्यकिः सत्यविक्रमः
तोमरं प्रेषयामास स्वर्णदण्डं महाधनम्
tasya kruddho mahārāja sātyakiḥ satyavikramaḥ
tomaraṃ preṣayāmāsa svarṇadaṇḍaṃ mahādhanam
- 20
भीमसेनो ऽथ नाराचं ज्वलन्तम् इव पन्नगम्
नकुलः समरे शक्तिं सहदेवो गदां शुभाम्
धर्मराजः शतघ्नीं तु जिघांसुः शल्यम् आहवे
bhīmaseno 'tha nārācaṃ jvalantam iva pannagam
nakulaḥ samare śaktiṃ sahadevo gadāṃ śubhām
dharmarājaḥ śataghnīṃ tu jighāṃsuḥ śalyam āhave
- 21
तान् आपतत एवाशु पञ्चानां वै भुजच्युतान्
सात्यकिप्रहितं शल्यो भल्लैश्चिछेद तोमरम्
tān āpatata evāśu pañcānāṃ vai bhujacyutān
sātyakiprahitaṃ śalyo bhallaiścicheda tomaram
- 22
भीमेन प्रहितं चापि शरं कनकभूषणम्
द्विधा चिछेद समरे कृतहस्तः प्रतापवान्
bhīmena prahitaṃ cāpi śaraṃ kanakabhūṣaṇam
dvidhā cicheda samare kṛtahastaḥ pratāpavān
- 23
नकुलप्रेषितां शक्तिं हेमदण्डां भयावहाम्
गदां च सहदेवेन शरौघैः समवारयत्
nakulapreṣitāṃ śaktiṃ hemadaṇḍāṃ bhayāvahām
gadāṃ ca sahadevena śaraughaiḥ samavārayat
- 24
शराभ्यां च शतघ्नीं तां राज्ञश्चिछेद भारत
पश्यतां पाण्डुपुत्राणां सिंहनादं ननाद च
नामृष्यत्तं तु शैनेयः शत्रोर्विजयम् आहवे
śarābhyāṃ ca śataghnīṃ tāṃ rājñaścicheda bhārata
paśyatāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ siṃhanādaṃ nanāda ca
nāmṛṣyattaṃ tu śaineyaḥ śatrorvijayam āhave
- 25
अथान्यद्धनुरादाय सात्यकिः क्रोधमूर्छितः
द्वाभ्यां मद्रेश्वरं विद्ध्वा सारथिं च त्रिभिः शरैः
athānyaddhanurādāya sātyakiḥ krodhamūrchitaḥ
dvābhyāṃ madreśvaraṃ viddhvā sārathiṃ ca tribhiḥ śaraiḥ
- 26
ततः शल्यो महाराज सर्वांस्तान्दशभिः शरैः
विव्याध सुभृशं क्रुद्धस्तोत्त्रैर् इव महाद्विपान्
tataḥ śalyo mahārāja sarvāṃstāndaśabhiḥ śaraiḥ
vivyādha subhṛśaṃ kruddhastottrair iva mahādvipān
- 27
ते वार्यमाणाः समरे मद्रराज्ञा महारथाः
न शेकुः प्रमुखे स्थातुं तस्य शत्रुनिषूदनाः
te vāryamāṇāḥ samare madrarājñā mahārathāḥ
na śekuḥ pramukhe sthātuṃ tasya śatruniṣūdanāḥ
- 28
ततो दुर्योधनो राजा दृष्ट्वा शल्यस्य विक्रमम्
निहतान्पाण्डवान्मेने पाञ्चालान् अथ सृञ्जयान्
tato duryodhano rājā dṛṣṭvā śalyasya vikramam
nihatānpāṇḍavānmene pāñcālān atha sṛñjayān
- 29
ततो राजन्महाबाहुर्भीमसेनः प्रतापवान्
संत्यज्य मनसा प्राणान्मद्राधिपम् अयोधयत्
tato rājanmahābāhurbhīmasenaḥ pratāpavān
saṃtyajya manasā prāṇānmadrādhipam ayodhayat
- 30
नकुलः सहदेवश्च सात्यकिश्च महारथः
परिवार्य तदा शल्यं समन्ताद्व्यकिरञ्शरैः
nakulaḥ sahadevaśca sātyakiśca mahārathaḥ
parivārya tadā śalyaṃ samantādvyakirañśaraiḥ

