60 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
एवं संतर्ज्यमानस्तु मम पुत्रो महीपतिः
प्रकृत्या मन्युमान्वीरः कथम् आसीत्परंतपः
dhṛtarāṣṭra uvāca
evaṃ saṃtarjyamānastu mama putro mahīpatiḥ
prakṛtyā manyumānvīraḥ katham āsītparaṃtapaḥ
- 2
न हि संतर्जना तेन श्रुतपूर्वा कदाचन
राजभावेन मान्यश्च सर्वलोकस्य सो ऽभवत्
na hi saṃtarjanā tena śrutapūrvā kadācana
rājabhāvena mānyaśca sarvalokasya so 'bhavat
- 3
इयं च पृथिवी सर्वा सम्लेच्छाटविका भृशम्
प्रसादाद्ध्रियते यस्य प्रत्यक्षं तव संजय
iyaṃ ca pṛthivī sarvā samlecchāṭavikā bhṛśam
prasādāddhriyate yasya pratyakṣaṃ tava saṃjaya
- 4
स तथा तर्ज्यमानस्तु पाण्डुपुत्रैर्विशेषतः
विहीनश्च स्वकैर्भृत्यैर्निर्जने चावृतो भृशम्
sa tathā tarjyamānastu pāṇḍuputrairviśeṣataḥ
vihīnaśca svakairbhṛtyairnirjane cāvṛto bhṛśam
- 5
श्रुत्वा स कटुका वाचो जययुक्ताः पुनः पुनः
किम् अब्रवीत्पाण्डवेयांस्तन्ममाचक्ष्व संजय
śrutvā sa kaṭukā vāco jayayuktāḥ punaḥ punaḥ
kim abravītpāṇḍaveyāṃstanmamācakṣva saṃjaya
- 6
संजय उवाच
तर्ज्यमानस्तदा राजन्न् उदकस्थस्तवात्मजः
युधिष्ठिरेण राजेन्द्र भ्रातृभिः सहितेन ह
saṃjaya uvāca
tarjyamānastadā rājann udakasthastavātmajaḥ
yudhiṣṭhireṇa rājendra bhrātṛbhiḥ sahitena ha
- 7
श्रुत्वा स कटुका वाचो विषमस्थो जनाधिपः
दीर्घम् उष्णं च निःश्वस्य सलिलस्थः पुनः पुनः
śrutvā sa kaṭukā vāco viṣamastho janādhipaḥ
dīrgham uṣṇaṃ ca niḥśvasya salilasthaḥ punaḥ punaḥ
- 8
सलिलान्तर्गतो राजा धुन्वन्हस्तौ पुनः पुनः
मनश्चकार युद्धाय राजानं चाभ्यभाषत
salilāntargato rājā dhunvanhastau punaḥ punaḥ
manaścakāra yuddhāya rājānaṃ cābhyabhāṣata
- 9
यूयं ससुहृदः पार्थाः सर्वे सरथवाहनाः
अहम् एकः परिद्यूनो विरथो हतवाहनः
yūyaṃ sasuhṛdaḥ pārthāḥ sarve sarathavāhanāḥ
aham ekaḥ paridyūno viratho hatavāhanaḥ
- 10
आत्तशस्त्रै रथगतैर्बहुभिः परिवारितः
कथम् एकः पदातिः सन्न् अशस्त्रो योद्धुम् उत्सहे
āttaśastrai rathagatairbahubhiḥ parivāritaḥ
katham ekaḥ padātiḥ sann aśastro yoddhum utsahe
- 11
एकैकेन तु मां यूयं योधयध्वं युधिष्ठिर
न ह्येको बहुभिर्वीरैर्न्याय्यं योधयितुं युधि
ekaikena tu māṃ yūyaṃ yodhayadhvaṃ yudhiṣṭhira
na hyeko bahubhirvīrairnyāyyaṃ yodhayituṃ yudhi
- 12
विशेषतो विकवचः श्रान्तश्चापः समाश्रितः
भृशं विक्षतगात्रश्च श्रान्तवाहनसैनिकः
viśeṣato vikavacaḥ śrāntaścāpaḥ samāśritaḥ
bhṛśaṃ vikṣatagātraśca śrāntavāhanasainikaḥ
- 13
न मे त्वत्तो भयं राजन्न च पार्थाद्वृकोदरात्
फल्गुनाद्वासुदेवाद्वा पाञ्चालेभ्यो ऽथवा पुनः
na me tvatto bhayaṃ rājanna ca pārthādvṛkodarāt
phalgunādvāsudevādvā pāñcālebhyo 'thavā punaḥ
- 14
यमाभ्यां युयुधानाद्वा ये चान्ये तव सैनिकाः
एकः सर्वान् अहं क्रुद्धो न तान्योद्धुम् इहोत्सहे
yamābhyāṃ yuyudhānādvā ye cānye tava sainikāḥ
ekaḥ sarvān ahaṃ kruddho na tānyoddhum ihotsahe
- 15
धर्ममूला सतां कीर्तिर्मनुष्याणां जनाधिप
धर्मं चैवेह कीर्तिं च पालयन्प्रब्रवीम्यहम्
dharmamūlā satāṃ kīrtirmanuṣyāṇāṃ janādhipa
dharmaṃ caiveha kīrtiṃ ca pālayanprabravīmyaham
- 16
अहम् उत्थाय वः सर्वान्प्रतियोत्स्यामि संयुगे
अन्वंशाभ्यागतान्सर्वान् ऋतून्संवत्सरो यथा
aham utthāya vaḥ sarvānpratiyotsyāmi saṃyuge
anvaṃśābhyāgatānsarvān ṛtūnsaṃvatsaro yathā
- 17
अद्य वः सरथान्साश्वान् अशस्त्रो विरथो ऽपि सन्
नक्षत्राणीव सर्वाणि सविता रात्रिसंक्षये
तेजसा नाशयिष्यामि स्थिरीभवत पाण्डवाः
adya vaḥ sarathānsāśvān aśastro viratho 'pi san
nakṣatrāṇīva sarvāṇi savitā rātrisaṃkṣaye
tejasā nāśayiṣyāmi sthirībhavata pāṇḍavāḥ
- 18
अद्यानृण्यं गमिष्यामि क्षत्रियाणां यशस्विनाम्
बाह्लीकद्रोणभीष्माणां कर्णस्य च महात्मनः
adyānṛṇyaṃ gamiṣyāmi kṣatriyāṇāṃ yaśasvinām
bāhlīkadroṇabhīṣmāṇāṃ karṇasya ca mahātmanaḥ
- 19
जयद्रथस्य शूरस्य भगदत्तस्य चोभयोः
मद्रराजस्य शल्यस्य भूरिश्रवस एव च
jayadrathasya śūrasya bhagadattasya cobhayoḥ
madrarājasya śalyasya bhūriśravasa eva ca
- 20
पुत्राणां भरतश्रेष्ठ शकुनेः सौबलस्य च
मित्राणां सुहृदां चैव बान्धवानां तथैव च
putrāṇāṃ bharataśreṣṭha śakuneḥ saubalasya ca
mitrāṇāṃ suhṛdāṃ caiva bāndhavānāṃ tathaiva ca
- 21
आनृण्यम् अद्य गच्छामि हत्वा त्वां भ्रातृभिः सह
एतावद् उक्त्वा वचनं विरराम जनाधिपः
ānṛṇyam adya gacchāmi hatvā tvāṃ bhrātṛbhiḥ saha
etāvad uktvā vacanaṃ virarāma janādhipaḥ
- 22
युधिष्ठिर उवाच
दिष्ट्या त्वम् अपि जानीषे क्षत्रधर्मं सुयोधन
दिष्ट्या ते वर्तते बुद्धिर्युद्धायैव महाभुज
yudhiṣṭhira uvāca
diṣṭyā tvam api jānīṣe kṣatradharmaṃ suyodhana
diṣṭyā te vartate buddhiryuddhāyaiva mahābhuja
- 23
दिष्ट्या शूरो ऽसि कौरव्य दिष्ट्या जानासि संगरम्
यस्त्वम् एको हि नः सर्वान्संयुगे योद्धुम् इच्छसि
diṣṭyā śūro 'si kauravya diṣṭyā jānāsi saṃgaram
yastvam eko hi naḥ sarvānsaṃyuge yoddhum icchasi
- 24
एक एकेन संगम्य यत्ते संमतम् आयुधम्
तत्त्वम् आदाय युध्यस्व प्रेक्षकास्ते वयं स्थिताः
eka ekena saṃgamya yatte saṃmatam āyudham
tattvam ādāya yudhyasva prekṣakāste vayaṃ sthitāḥ
- 25
अयम् इष्टं च ते कामं वीर भूयो ददाम्यहम्
हत्वैकं भवतो राज्यं हतो वा स्वर्गम् आप्नुहि
ayam iṣṭaṃ ca te kāmaṃ vīra bhūyo dadāmyaham
hatvaikaṃ bhavato rājyaṃ hato vā svargam āpnuhi
- 26
दुर्योधन उवाच
एकश्चेद्योद्धुम् आक्रन्दे वरो ऽद्य मम दीयते
आयुधानाम् इयं चापि वृता त्वत्संमते गदा
duryodhana uvāca
ekaścedyoddhum ākrande varo 'dya mama dīyate
āyudhānām iyaṃ cāpi vṛtā tvatsaṃmate gadā
- 27
भ्रातॄणां भवताम् एकः शक्यं मां यो ऽभिमन्यते
पदातिर्गदया संख्ये स युध्यतु मया सह
bhrātṝṇāṃ bhavatām ekaḥ śakyaṃ māṃ yo 'bhimanyate
padātirgadayā saṃkhye sa yudhyatu mayā saha
- 28
वृत्तानि रथयुद्धानि विचित्राणि पदे पदे
इदम् एकं गदायुद्धं भवत्वद्याद्भुतं महत्
vṛttāni rathayuddhāni vicitrāṇi pade pade
idam ekaṃ gadāyuddhaṃ bhavatvadyādbhutaṃ mahat
- 29
अन्नानाम् अपि पर्यायं कर्तुम् इच्छन्ति मानवाः
युद्धानाम् अपि पर्यायो भवत्वनुमते तव
annānām api paryāyaṃ kartum icchanti mānavāḥ
yuddhānām api paryāyo bhavatvanumate tava
- 30
गदया त्वां महाबाहो विजेष्यामि सहानुजम्
पाञ्चालान्सृञ्जयांश्चैव ये चान्ये तव सैनिकाः
gadayā tvāṃ mahābāho vijeṣyāmi sahānujam
pāñcālānsṛñjayāṃścaiva ye cānye tava sainikāḥ

