52 shlokas
- 1
संजय उवाच
एवं दुर्योधने राजन्गर्जमाने मुहुर्मुहुः
युधिष्ठिरस्य संक्रुद्धो वासुदेवो ऽब्रवीद् इदम्
saṃjaya uvāca
evaṃ duryodhane rājangarjamāne muhurmuhuḥ
yudhiṣṭhirasya saṃkruddho vāsudevo 'bravīd idam
- 2
यदि नाम ह्ययं युद्धे वरयेत्त्वां युधिष्ठिर
अर्जुनं नकुलं वापि सहदेवम् अथापि वा
yadi nāma hyayaṃ yuddhe varayettvāṃ yudhiṣṭhira
arjunaṃ nakulaṃ vāpi sahadevam athāpi vā
- 3
किम् इदं साहसं राजंस्त्वया व्याहृतम् ईदृशम्
एकम् एव निहत्याजौ भव राजा कुरुष्विति
kim idaṃ sāhasaṃ rājaṃstvayā vyāhṛtam īdṛśam
ekam eva nihatyājau bhava rājā kuruṣviti
- 4
एतेन हि कृता योग्या वर्षाणीह त्रयोदश
आयसे पुरुषे राजन्भीमसेनजिघांसया
etena hi kṛtā yogyā varṣāṇīha trayodaśa
āyase puruṣe rājanbhīmasenajighāṃsayā
- 5
कथं नाम भवेत्कार्यम् अस्माभिर्भरतर्षभ
साहसं कृतवांस्त्वं तु ह्यनुक्रोशान्नृपोत्तम
kathaṃ nāma bhavetkāryam asmābhirbharatarṣabha
sāhasaṃ kṛtavāṃstvaṃ tu hyanukrośānnṛpottama
- 6
नान्यम् अस्यानुपश्यामि प्रतियोद्धारम् आहवे
ऋते वृकोदरात्पार्थात्स च नातिकृतश्रमः
nānyam asyānupaśyāmi pratiyoddhāram āhave
ṛte vṛkodarātpārthātsa ca nātikṛtaśramaḥ
- 7
तद् इदं द्यूतम् आरब्धं पुनर् एव यथा पुरा
विषमं शकुनेश्चैव तव चैव विशां पते
tad idaṃ dyūtam ārabdhaṃ punar eva yathā purā
viṣamaṃ śakuneścaiva tava caiva viśāṃ pate
- 8
बली भीमः समर्थश्च कृती राजा सुयोधनः
बलवान्वा कृती वेति कृती राजन्विशिष्यते
balī bhīmaḥ samarthaśca kṛtī rājā suyodhanaḥ
balavānvā kṛtī veti kṛtī rājanviśiṣyate
- 9
सो ऽयं राजंस्त्वया शत्रुः समे पथि निवेशितः
न्यस्तश्चात्मा सुविषमे कृच्छ्रम् आपादिता वयम्
so 'yaṃ rājaṃstvayā śatruḥ same pathi niveśitaḥ
nyastaścātmā suviṣame kṛcchram āpāditā vayam
- 10
को नु सर्वान्विनिर्जित्य शत्रून् एकेन वैरिणा
पणित्वा चैकपाणेन रोचयेद् एवम् आहवम्
ko nu sarvānvinirjitya śatrūn ekena vairiṇā
paṇitvā caikapāṇena rocayed evam āhavam
- 11
न हि पश्यामि तं लोके गदाहस्तं नरोत्तमम्
युध्येद्दुर्योधनं संख्ये कृतित्वाद्धि विशेषयेत्
na hi paśyāmi taṃ loke gadāhastaṃ narottamam
yudhyedduryodhanaṃ saṃkhye kṛtitvāddhi viśeṣayet
- 12
फल्गुनं वा भवन्तं वा माद्रीपुत्रावथापि वा
न समर्थान् अहं मन्ये गदाहस्तस्य संयुगे
phalgunaṃ vā bhavantaṃ vā mādrīputrāvathāpi vā
na samarthān ahaṃ manye gadāhastasya saṃyuge
- 13
स कथं वदसे शत्रुं युध्यस्व गदयेति ह
एकं च नो निहत्याजौ भव राजेति भारत
sa kathaṃ vadase śatruṃ yudhyasva gadayeti ha
ekaṃ ca no nihatyājau bhava rājeti bhārata
- 14
वृकोदरं समासाद्य संशयो विजये हि नः
न्यायतो युध्यमानानां कृती ह्येष महाबलः
vṛkodaraṃ samāsādya saṃśayo vijaye hi naḥ
nyāyato yudhyamānānāṃ kṛtī hyeṣa mahābalaḥ
- 15
भीम उवाच
मधुसूदन मा कार्षीर्विषादं यदुनन्दन
अद्य पारं गमिष्यामि वैरस्य भृशदुर्गमम्
bhīma uvāca
madhusūdana mā kārṣīrviṣādaṃ yadunandana
adya pāraṃ gamiṣyāmi vairasya bhṛśadurgamam
- 16
अहं सुयोधनं संख्ये हनिष्यामि न संशयः
विजयो वै ध्रुवं कृष्ण धर्मराजस्य दृश्यते
ahaṃ suyodhanaṃ saṃkhye haniṣyāmi na saṃśayaḥ
vijayo vai dhruvaṃ kṛṣṇa dharmarājasya dṛśyate
- 17
अध्यर्धेन गुणेनेयं गदा गुरुतरी मम
न तथा धार्तराष्ट्रस्य मा कार्षीर्माधव व्यथाम्
adhyardhena guṇeneyaṃ gadā gurutarī mama
na tathā dhārtarāṣṭrasya mā kārṣīrmādhava vyathām
- 18
सामरान् अपि लोकांस्त्रीन्नानाशस्त्रधरान्युधि
योधयेयं रणे हृष्टः किम् उताद्य सुयोधनम्
sāmarān api lokāṃstrīnnānāśastradharānyudhi
yodhayeyaṃ raṇe hṛṣṭaḥ kim utādya suyodhanam
- 19
संजय उवाच
तथा सम्भाषमाणं तु वासुदेवो वृकोदरम्
हृष्टः संपूजयामास वचनं चेदम् अब्रवीत्
saṃjaya uvāca
tathā sambhāṣamāṇaṃ tu vāsudevo vṛkodaram
hṛṣṭaḥ saṃpūjayāmāsa vacanaṃ cedam abravīt
- 20
त्वाम् आश्रित्य महाबाहो धर्मराजो युधिष्ठिरः
निहतारिः स्वकां दीप्तां श्रियं प्राप्तो न संशयः
tvām āśritya mahābāho dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
nihatāriḥ svakāṃ dīptāṃ śriyaṃ prāpto na saṃśayaḥ
- 21
त्वया विनिहताः सर्वे धृतराष्ट्रसुता रणे
राजानो राजपुत्राश्च नागाश्च विनिपातिताः
tvayā vinihatāḥ sarve dhṛtarāṣṭrasutā raṇe
rājāno rājaputrāśca nāgāśca vinipātitāḥ
- 22
कलिङ्गा मागधाः प्राच्या गान्धाराः कुरवस्तथा
त्वाम् आसाद्य महायुद्धे निहताः पाण्डुनन्दन
kaliṅgā māgadhāḥ prācyā gāndhārāḥ kuravastathā
tvām āsādya mahāyuddhe nihatāḥ pāṇḍunandana
- 23
हत्वा दुर्योधनं चापि प्रयच्छोर्वीं ससागराम्
धर्मराजाय कौन्तेय यथा विष्णुः शचीपतेः
hatvā duryodhanaṃ cāpi prayacchorvīṃ sasāgarām
dharmarājāya kaunteya yathā viṣṇuḥ śacīpateḥ
- 24
त्वां च प्राप्य रणे पापो धार्तराष्ट्रो विनङ्क्ष्यति
त्वम् अस्य सक्थिनी भङ्क्त्वा प्रतिज्ञां पारयिष्यसि
tvāṃ ca prāpya raṇe pāpo dhārtarāṣṭro vinaṅkṣyati
tvam asya sakthinī bhaṅktvā pratijñāṃ pārayiṣyasi
- 25
यत्नेन तु सदा पार्थ योद्धव्यो धृतराष्ट्रजः
कृती च बलवांश्चैव युद्धशौण्डश्च नित्यदा
yatnena tu sadā pārtha yoddhavyo dhṛtarāṣṭrajaḥ
kṛtī ca balavāṃścaiva yuddhaśauṇḍaśca nityadā
- 26
ततस्तु सात्यकी राजन्पूजयामास पाण्डवम्
विविधाभिश्च तां वाग्भिः पूजयामास माधवः
tatastu sātyakī rājanpūjayāmāsa pāṇḍavam
vividhābhiśca tāṃ vāgbhiḥ pūjayāmāsa mādhavaḥ
- 27
पाञ्चालाः पाण्डवेयाश्च धर्मराजपुरोगमाः
तद्वचो भीमसेनस्य सर्व एवाभ्यपूजयन्
pāñcālāḥ pāṇḍaveyāśca dharmarājapurogamāḥ
tadvaco bhīmasenasya sarva evābhyapūjayan
- 28
ततो भीमबलो भीमो युधिष्ठिरम् अथाब्रवीत्
सृञ्जयैः सह तिष्ठन्तं तपन्तम् इव भास्करम्
tato bhīmabalo bhīmo yudhiṣṭhiram athābravīt
sṛñjayaiḥ saha tiṣṭhantaṃ tapantam iva bhāskaram
- 29
अहम् एतेन संगम्य संयुगे योद्धुम् उत्सहे
न हि शक्तो रणे जेतुं माम् एष पुरुषाधमः
aham etena saṃgamya saṃyuge yoddhum utsahe
na hi śakto raṇe jetuṃ mām eṣa puruṣādhamaḥ
- 30
अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि निहितं हृदये भृशम्
सुयोधने धार्तराष्ट्रे खाण्डवे ऽग्निम् इवार्जुनः
adya krodhaṃ vimokṣyāmi nihitaṃ hṛdaye bhṛśam
suyodhane dhārtarāṣṭre khāṇḍave 'gnim ivārjunaḥ

