41 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
सा शप्ता तेन क्रुद्धेन विश्वामित्रेण धीमता
तस्मिंस्तीर्थवरे शुभ्रे शोणितं समुपावहत्
vaiśaṃpāyana uvāca
sā śaptā tena kruddhena viśvāmitreṇa dhīmatā
tasmiṃstīrthavare śubhre śoṇitaṃ samupāvahat
- 2
अथाजग्मुस्ततो राजन्राक्षसास्तत्र भारत
तत्र ते शोणितं सर्वे पिबन्तः सुखम् आसते
athājagmustato rājanrākṣasāstatra bhārata
tatra te śoṇitaṃ sarve pibantaḥ sukham āsate
- 3
तृप्ताश्च सुभृशं तेन सुखिता विगतज्वराः
नृत्यन्तश्च हसन्तश्च यथा स्वर्गजितस्तथा
tṛptāśca subhṛśaṃ tena sukhitā vigatajvarāḥ
nṛtyantaśca hasantaśca yathā svargajitastathā
- 4
कस्यचित्त्वथ कालस्य ऋषयः सतपोधनाः
तीर्थयात्रां समाजग्मुः सरस्वत्यां महीपते
kasyacittvatha kālasya ṛṣayaḥ satapodhanāḥ
tīrthayātrāṃ samājagmuḥ sarasvatyāṃ mahīpate
- 5
तेषु सर्वेषु तीर्थेषु आप्लुत्य मुनिपुंगवाः
प्राप्य प्रीतिं परां चापि तपोलुब्धा विशारदाः
प्रययुर्हि ततो राजन्येन तीर्थं हि तत्तथा
teṣu sarveṣu tīrtheṣu āplutya munipuṃgavāḥ
prāpya prītiṃ parāṃ cāpi tapolubdhā viśāradāḥ
prayayurhi tato rājanyena tīrthaṃ hi tattathā
- 6
अथागम्य महाभागास्तत्तीर्थं दारुणं तदा
दृष्ट्वा तोयं सरस्वत्याः शोणितेन परिप्लुतम्
पीयमानं च रक्षोभिर्बहुभिर्नृपसत्तम
athāgamya mahābhāgāstattīrthaṃ dāruṇaṃ tadā
dṛṣṭvā toyaṃ sarasvatyāḥ śoṇitena pariplutam
pīyamānaṃ ca rakṣobhirbahubhirnṛpasattama
- 7
तान्दृष्ट्वा राक्षसान्राजन्मुनयः संशितव्रताः
परित्राणे सरस्वत्याः परं यत्नं प्रचक्रिरे
tāndṛṣṭvā rākṣasānrājanmunayaḥ saṃśitavratāḥ
paritrāṇe sarasvatyāḥ paraṃ yatnaṃ pracakrire
- 8
ते तु सर्वे महाभागाः समागम्य महाव्रताः
आहूय सरितां श्रेष्ठाम् इदं वचनम् अब्रुवन्
te tu sarve mahābhāgāḥ samāgamya mahāvratāḥ
āhūya saritāṃ śreṣṭhām idaṃ vacanam abruvan
- 9
कारणं ब्रूहि कल्याणि किमर्थं ते ह्रदो ह्ययम्
एवम् आकुलतां यातः श्रुत्वा पास्यामहे वयम्
kāraṇaṃ brūhi kalyāṇi kimarthaṃ te hrado hyayam
evam ākulatāṃ yātaḥ śrutvā pāsyāmahe vayam
- 10
ततः सा सर्वम् आचष्ट यथावृत्तं प्रवेपती
दुःखिताम् अथ तां दृष्ट्वा त ऊचुर्वै तपोधनाः
tataḥ sā sarvam ācaṣṭa yathāvṛttaṃ pravepatī
duḥkhitām atha tāṃ dṛṣṭvā ta ūcurvai tapodhanāḥ
- 11
कारणं श्रुतम् अस्माभिः शापश्चैव श्रुतो ऽनघे
करिष्यन्ति तु यत्प्राप्तं सर्व एव तपोधनाः
kāraṇaṃ śrutam asmābhiḥ śāpaścaiva śruto 'naghe
kariṣyanti tu yatprāptaṃ sarva eva tapodhanāḥ
- 12
एवम् उक्त्वा सरिच्छ्रेष्ठाम् ऊचुस्ते ऽथ परस्परम्
विमोचयामहे सर्वे शापाद् एतां सरस्वतीम्
evam uktvā saricchreṣṭhām ūcuste 'tha parasparam
vimocayāmahe sarve śāpād etāṃ sarasvatīm
- 13
तेषां तु वचनाद् एव प्रकृतिस्था सरस्वती
प्रसन्नसलिला जज्ञे यथा पूर्वं तथैव हि
विमुक्ता च सरिच्छ्रेष्ठा विबभौ सा यथा पुरा
teṣāṃ tu vacanād eva prakṛtisthā sarasvatī
prasannasalilā jajñe yathā pūrvaṃ tathaiva hi
vimuktā ca saricchreṣṭhā vibabhau sā yathā purā
- 14
दृष्ट्वा तोयं सरस्वत्या मुनिभिस्तैस्तथा कृतम्
कृताञ्जलीस्ततो राजन्राक्षसाः क्षुधयार्दिताः
ऊचुस्तान्वै मुनीन्सर्वान्कृपायुक्तान्पुनः पुनः
dṛṣṭvā toyaṃ sarasvatyā munibhistaistathā kṛtam
kṛtāñjalīstato rājanrākṣasāḥ kṣudhayārditāḥ
ūcustānvai munīnsarvānkṛpāyuktānpunaḥ punaḥ
- 15
वयं हि क्षुधिताश्चैव धर्माद्धीनाश्च शाश्वतात्
न च नः कामकारो ऽयं यद्वयं पापकारिणः
vayaṃ hi kṣudhitāścaiva dharmāddhīnāśca śāśvatāt
na ca naḥ kāmakāro 'yaṃ yadvayaṃ pāpakāriṇaḥ
- 16
युष्माकं चाप्रसादेन दुष्कृतेन च कर्मणा
पक्षो ऽयं वर्धते ऽस्माकं यतः स्म ब्रह्मराक्षसाः
yuṣmākaṃ cāprasādena duṣkṛtena ca karmaṇā
pakṣo 'yaṃ vardhate 'smākaṃ yataḥ sma brahmarākṣasāḥ
- 17
एवं हि वैश्यशूद्राणां क्षत्रियाणां तथैव च
ये ब्राह्मणान्प्रद्विषन्ति ते भवन्तीह राक्षसाः
evaṃ hi vaiśyaśūdrāṇāṃ kṣatriyāṇāṃ tathaiva ca
ye brāhmaṇānpradviṣanti te bhavantīha rākṣasāḥ
- 18
आचार्यम् ऋत्विजं चैव गुरुं वृद्धजनं तथा
प्राणिनो ये ऽवमन्यन्ते ते भवन्तीह राक्षसाः
योषितां चैव पापानां योनिदोषेण वर्धते
ācāryam ṛtvijaṃ caiva guruṃ vṛddhajanaṃ tathā
prāṇino ye 'vamanyante te bhavantīha rākṣasāḥ
yoṣitāṃ caiva pāpānāṃ yonidoṣeṇa vardhate
- 19
तत्कुरुध्वम् इहास्माकं कारुण्यं द्विजसत्तमाः
शक्ता भवन्तः सर्वेषां लोकानाम् अपि तारणे
tatkurudhvam ihāsmākaṃ kāruṇyaṃ dvijasattamāḥ
śaktā bhavantaḥ sarveṣāṃ lokānām api tāraṇe
- 20
तेषां ते मुनयः श्रुत्वा तुष्टुवुस्तां महानदीम्
मोक्षार्थं रक्षसां तेषाम् ऊचुः प्रयतमानसाः
teṣāṃ te munayaḥ śrutvā tuṣṭuvustāṃ mahānadīm
mokṣārthaṃ rakṣasāṃ teṣām ūcuḥ prayatamānasāḥ
- 21
क्षुतकीटावपन्नं च यच्चोच्छिष्टाशितं भवेत्
केशावपन्नम् आधूतम् आरुग्णम् अपि यद्भवेत्
श्वभिः संस्पृष्टम् अन्नं च भागो ऽसौ रक्षसाम् इह
kṣutakīṭāvapannaṃ ca yaccocchiṣṭāśitaṃ bhavet
keśāvapannam ādhūtam ārugṇam api yadbhavet
śvabhiḥ saṃspṛṣṭam annaṃ ca bhāgo 'sau rakṣasām iha
- 22
तस्माज्ज्ञात्वा सदा विद्वान् एतान्यन्नानि वर्जयेत्
राक्षसान्नम् असौ भुङ्क्ते यो भुङ्क्ते ह्यन्नम् ईदृशम्
tasmājjñātvā sadā vidvān etānyannāni varjayet
rākṣasānnam asau bhuṅkte yo bhuṅkte hyannam īdṛśam
- 23
शोधयित्वा ततस्तीर्थम् ऋषयस्ते तपोधनाः
मोक्षार्थं राक्षसानां च नदीं तां प्रत्यचोदयन्
śodhayitvā tatastīrtham ṛṣayaste tapodhanāḥ
mokṣārthaṃ rākṣasānāṃ ca nadīṃ tāṃ pratyacodayan
- 24
महर्षीणां मतं ज्ञात्वा ततः सा सरितां वरा
अरुणाम् आनयामास स्वां तनुं पुरुषर्षभ
maharṣīṇāṃ mataṃ jñātvā tataḥ sā saritāṃ varā
aruṇām ānayāmāsa svāṃ tanuṃ puruṣarṣabha
- 25
तस्यां ते राक्षसाः स्नात्वा तनूस्त्यक्त्वा दिवं गताः
अरुणायां महाराज ब्रह्महत्यापहा हि सा
tasyāṃ te rākṣasāḥ snātvā tanūstyaktvā divaṃ gatāḥ
aruṇāyāṃ mahārāja brahmahatyāpahā hi sā
- 26
एतम् अर्थम् अभिज्ञाय देवराजः शतक्रतुः
तस्मिंस्तीर्थवरे स्नात्वा विमुक्तः पाप्मना किल
etam artham abhijñāya devarājaḥ śatakratuḥ
tasmiṃstīrthavare snātvā vimuktaḥ pāpmanā kila
- 27
जनमेजय उवाच
किमर्थं भगवाञ्शक्रो ब्रह्महत्याम् अवाप्तवान्
कथम् अस्मिंश्च तीर्थे वै आप्लुत्याकल्मषो ऽभवत्
janamejaya uvāca
kimarthaṃ bhagavāñśakro brahmahatyām avāptavān
katham asmiṃśca tīrthe vai āplutyākalmaṣo 'bhavat
- 28
वैशंपायन उवाच
शृणुष्वैतद् उपाख्यानं यथावृत्तं जनेश्वर
यथा बिभेद समयं नमुचेर्वासवः पुरा
vaiśaṃpāyana uvāca
śṛṇuṣvaitad upākhyānaṃ yathāvṛttaṃ janeśvara
yathā bibheda samayaṃ namucervāsavaḥ purā
- 29
नमुचिर्वासवाद्भीतः सूर्यरश्मिं समाविशत्
तेनेन्द्रः सख्यम् अकरोत्समयं चेदम् अब्रवीत्
namucirvāsavādbhītaḥ sūryaraśmiṃ samāviśat
tenendraḥ sakhyam akarotsamayaṃ cedam abravīt
- 30
नार्द्रेण त्वा न शुष्केण न रात्रौ नापि वाहनि
वधिष्याम्यसुरश्रेष्ठ सखे सत्येन ते शपे
nārdreṇa tvā na śuṣkeṇa na rātrau nāpi vāhani
vadhiṣyāmyasuraśreṣṭha sakhe satyena te śape

