29 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
अत्यद्भुतम् इदं ब्रह्मञ्श्रुतवान् अस्मि तत्त्वतः
अभिषेकं कुमारस्य विस्तरेण यथाविधि
janamejaya uvāca
atyadbhutam idaṃ brahmañśrutavān asmi tattvataḥ
abhiṣekaṃ kumārasya vistareṇa yathāvidhi
- 2
यच्छ्रुत्वा पूतम् आत्मानं विजानामि तपोधन
प्रहृष्टानि च रोमाणि प्रसन्नं च मनो मम
yacchrutvā pūtam ātmānaṃ vijānāmi tapodhana
prahṛṣṭāni ca romāṇi prasannaṃ ca mano mama
- 3
अभिषेकं कुमारस्य दैत्यानां च वधं तथा
श्रुत्वा मे परमा प्रीतिर्भूयः कौतूहलं हि मे
abhiṣekaṃ kumārasya daityānāṃ ca vadhaṃ tathā
śrutvā me paramā prītirbhūyaḥ kautūhalaṃ hi me
- 4
अपां पतिः कथं ह्यस्मिन्न् अभिषिक्तः सुरासुरैः
तन्मे ब्रूहि महाप्राज्ञ कुशलो ह्यसि सत्तम
apāṃ patiḥ kathaṃ hyasminn abhiṣiktaḥ surāsuraiḥ
tanme brūhi mahāprājña kuśalo hyasi sattama
- 5
वैशंपायन उवाच
शृणु राजन्न् इदं चित्रं पूर्वकल्पे यथातथम्
आदौ कृतयुगे तस्मिन्वर्तमाने यथाविधि
वरुणं देवताः सर्वाः समेत्येदम् अथाब्रुवन्
vaiśaṃpāyana uvāca
śṛṇu rājann idaṃ citraṃ pūrvakalpe yathātatham
ādau kṛtayuge tasminvartamāne yathāvidhi
varuṇaṃ devatāḥ sarvāḥ sametyedam athābruvan
- 6
यथास्मान्सुरराट्शक्रो भयेभ्यः पाति सर्वदा
तथा त्वम् अपि सर्वासां सरितां वै पतिर्भव
yathāsmānsurarāṭśakro bhayebhyaḥ pāti sarvadā
tathā tvam api sarvāsāṃ saritāṃ vai patirbhava
- 7
वासश्च ते सदा देव सागरे मकरालये
समुद्रो ऽयं तव वशे भविष्यति नदीपतिः
vāsaśca te sadā deva sāgare makarālaye
samudro 'yaṃ tava vaśe bhaviṣyati nadīpatiḥ
- 8
सोमेन सार्धं च तव हानिवृद्धी भविष्यतः
एवम् अस्त्विति तान्देवान्वरुणो वाक्यम् अब्रवीत्
somena sārdhaṃ ca tava hānivṛddhī bhaviṣyataḥ
evam astviti tāndevānvaruṇo vākyam abravīt
- 9
समागम्य ततः सर्वे वरुणं सागरालयम्
अपां पतिं प्रचक्रुर्हि विधिदृष्टेन कर्मणा
samāgamya tataḥ sarve varuṇaṃ sāgarālayam
apāṃ patiṃ pracakrurhi vidhidṛṣṭena karmaṇā
- 10
अभिषिच्य ततो देवा वरुणं यादसां पतिम्
जग्मुः स्वान्येव स्थानानि पूजयित्वा जलेश्वरम्
abhiṣicya tato devā varuṇaṃ yādasāṃ patim
jagmuḥ svānyeva sthānāni pūjayitvā jaleśvaram
- 11
अभिषिक्तस्ततो देवैर्वरुणो ऽपि महायशाः
सरितः सागरांश्चैव नदांश्चैव सरांसि च
पालयामास विधिना यथा देवाञ्शतक्रतुः
abhiṣiktastato devairvaruṇo 'pi mahāyaśāḥ
saritaḥ sāgarāṃścaiva nadāṃścaiva sarāṃsi ca
pālayāmāsa vidhinā yathā devāñśatakratuḥ
- 12
ततस्तत्राप्युपस्पृश्य दत्त्वा च विविधं वसु
अग्नितीर्थं महाप्राज्ञः स जगाम प्रलम्बहा
नष्टो न दृश्यते यत्र शमीगर्भे हुताशनः
tatastatrāpyupaspṛśya dattvā ca vividhaṃ vasu
agnitīrthaṃ mahāprājñaḥ sa jagāma pralambahā
naṣṭo na dṛśyate yatra śamīgarbhe hutāśanaḥ
- 13
लोकालोकविनाशे च प्रादुर्भूते तदानघ
उपतस्थुर्महात्मानं सर्वलोकपितामहम्
lokālokavināśe ca prādurbhūte tadānagha
upatasthurmahātmānaṃ sarvalokapitāmaham
- 14
अग्निः प्रनष्टो भगवान्कारणं च न विद्महे
सर्वलोकक्षयो मा भूत्संपादयतु नो ऽनलम्
agniḥ pranaṣṭo bhagavānkāraṇaṃ ca na vidmahe
sarvalokakṣayo mā bhūtsaṃpādayatu no 'nalam
- 15
जनमेजय उवाच
किमर्थं भगवान् अग्निः प्रनष्टो लोकभावनः
विज्ञातश्च कथं देवैस्तन्ममाचक्ष्व तत्त्वतः
janamejaya uvāca
kimarthaṃ bhagavān agniḥ pranaṣṭo lokabhāvanaḥ
vijñātaśca kathaṃ devaistanmamācakṣva tattvataḥ
- 16
वैशंपायन उवाच
भृगोः शापाद्भृशं भीतो जातवेदाः प्रतापवान्
शमीगर्भम् अथासाद्य ननाश भगवांस्ततः
vaiśaṃpāyana uvāca
bhṛgoḥ śāpādbhṛśaṃ bhīto jātavedāḥ pratāpavān
śamīgarbham athāsādya nanāśa bhagavāṃstataḥ
- 17
प्रनष्टे तु तदा वह्नौ देवाः सर्वे सवासवाः
अन्वेषन्त तदा नष्टं ज्वलनं भृशदुःखिताः
pranaṣṭe tu tadā vahnau devāḥ sarve savāsavāḥ
anveṣanta tadā naṣṭaṃ jvalanaṃ bhṛśaduḥkhitāḥ
- 18
ततो ऽग्नितीर्थम् आसाद्य शमीगर्भस्थम् एव हि
ददृशुर्ज्वलनं तत्र वसमानं यथाविधि
tato 'gnitīrtham āsādya śamīgarbhastham eva hi
dadṛśurjvalanaṃ tatra vasamānaṃ yathāvidhi
- 19
देवाः सर्वे नरव्याघ्र बृहस्पतिपुरोगमाः
ज्वलनं तं समासाद्य प्रीताभूवन्सवासवाः
पुनर्यथागतं जग्मुः सर्वभक्षश्च सो ऽभवत्
devāḥ sarve naravyāghra bṛhaspatipurogamāḥ
jvalanaṃ taṃ samāsādya prītābhūvansavāsavāḥ
punaryathāgataṃ jagmuḥ sarvabhakṣaśca so 'bhavat
- 20
भृगोः शापान्महीपाल यद् उक्तं ब्रह्मवादिना
तत्राप्याप्लुत्य मतिमान्ब्रह्मयोनिं जगाम ह
bhṛgoḥ śāpānmahīpāla yad uktaṃ brahmavādinā
tatrāpyāplutya matimānbrahmayoniṃ jagāma ha
- 21
ससर्ज भगवान्यत्र सर्वलोकपितामहः
तत्राप्लुत्य ततो ब्रह्मा सह देवैः प्रभुः पुरा
ससर्ज चान्नानि तथा देवतानां यथाविधि
sasarja bhagavānyatra sarvalokapitāmahaḥ
tatrāplutya tato brahmā saha devaiḥ prabhuḥ purā
sasarja cānnāni tathā devatānāṃ yathāvidhi
- 22
तत्र स्नात्वा च दत्त्वा च वसूनि विविधानि च
कौबेरं प्रययौ तीर्थं तत्र तप्त्वा महत्तपः
धनाधिपत्यं सम्प्राप्तो राजन्न् ऐलबिलः प्रभुः
tatra snātvā ca dattvā ca vasūni vividhāni ca
kauberaṃ prayayau tīrthaṃ tatra taptvā mahattapaḥ
dhanādhipatyaṃ samprāpto rājann ailabilaḥ prabhuḥ
- 23
तत्रस्थम् एव तं राजन्धनानि निधयस्तथा
उपतस्थुर्नरश्रेष्ठ तत्तीर्थं लाङ्गली ततः
गत्वा स्नात्वा च विधिवद्ब्राह्मणेभ्यो धनं ददौ
tatrastham eva taṃ rājandhanāni nidhayastathā
upatasthurnaraśreṣṭha tattīrthaṃ lāṅgalī tataḥ
gatvā snātvā ca vidhivadbrāhmaṇebhyo dhanaṃ dadau
- 24
ददृशे तत्र तत्स्थानं कौबेरे काननोत्तमे
पुरा यत्र तपस्तप्तं विपुलं सुमहात्मना
dadṛśe tatra tatsthānaṃ kaubere kānanottame
purā yatra tapastaptaṃ vipulaṃ sumahātmanā
- 25
यत्र राज्ञा कुबेरेण वरा लब्धाश्च पुष्कलाः
धनाधिपत्यं सख्यं च रुद्रेणामिततेजसा
yatra rājñā kubereṇa varā labdhāśca puṣkalāḥ
dhanādhipatyaṃ sakhyaṃ ca rudreṇāmitatejasā
- 26
सुरत्वं लोकपालत्वं पुत्रं च नलकूबरम्
यत्र लेभे महाबाहो धनाधिपतिर् अञ्जसा
suratvaṃ lokapālatvaṃ putraṃ ca nalakūbaram
yatra lebhe mahābāho dhanādhipatir añjasā
- 27
अभिषिक्तश्च तत्रैव समागम्य मरुद्गणैः
वाहनं चास्य तद्दत्तं हंसयुक्तं मनोरमम्
विमानं पुष्पकं दिव्यं नैरृतैश्वर्यम् एव च
abhiṣiktaśca tatraiva samāgamya marudgaṇaiḥ
vāhanaṃ cāsya taddattaṃ haṃsayuktaṃ manoramam
vimānaṃ puṣpakaṃ divyaṃ nairṛtaiśvaryam eva ca
- 28
तत्राप्लुत्य बलो राजन्दत्त्वा दायांश्च पुष्कलान्
जगाम त्वरितो रामस्तीर्थं श्वेतानुलेपनः
tatrāplutya balo rājandattvā dāyāṃśca puṣkalān
jagāma tvarito rāmastīrthaṃ śvetānulepanaḥ
- 29
निषेवितं सर्वसत्त्वैर्नाम्ना बदरपाचनम्
नानर्तुकवनोपेतं सदापुष्पफलं शुभम्
niṣevitaṃ sarvasattvairnāmnā badarapācanam
nānartukavanopetaṃ sadāpuṣpaphalaṃ śubham

