27 shlokas
- 1
संजय उवाच
अथ हैमवते प्रस्थे स्थित्वा युद्धाभिनन्दिनः
सर्व एव महाराज योधास्तत्र समागताः
saṃjaya uvāca
atha haimavate prasthe sthitvā yuddhābhinandinaḥ
sarva eva mahārāja yodhāstatra samāgatāḥ
- 2
शल्यश्च चित्रसेनश्च शकुनिश्च महारथः
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः
śalyaśca citrasenaśca śakuniśca mahārathaḥ
aśvatthāmā kṛpaścaiva kṛtavarmā ca sātvataḥ
- 3
सुषेणो ऽरिष्टसेनश्च धृतसेनश्च वीर्यवान्
जयत्सेनश्च राजानस्ते रात्रिम् उषितास्ततः
suṣeṇo 'riṣṭasenaśca dhṛtasenaśca vīryavān
jayatsenaśca rājānaste rātrim uṣitāstataḥ
- 4
रणे कर्णे हते वीरे त्रासिता जितकाशिभिः
नालभञ्शर्म ते पुत्रा हिमवन्तम् ऋते गिरिम्
raṇe karṇe hate vīre trāsitā jitakāśibhiḥ
nālabhañśarma te putrā himavantam ṛte girim
- 5
ते ऽब्रुवन्सहितास्तत्र राजानं सैन्यसंनिधौ
कृतयत्ना रणे राजन्सम्पूज्य विधिवत्तदा
te 'bruvansahitāstatra rājānaṃ sainyasaṃnidhau
kṛtayatnā raṇe rājansampūjya vidhivattadā
- 6
कृत्वा सेनाप्रणेतारं परांस्त्वं योद्धुम् अर्हसि
येनाभिगुप्ताः संग्रामे जयेमासुहृदो वयम्
kṛtvā senāpraṇetāraṃ parāṃstvaṃ yoddhum arhasi
yenābhiguptāḥ saṃgrāme jayemāsuhṛdo vayam
- 7
ततो दुर्योधनः स्थित्वा रथे रथवरोत्तमम्
सर्वयुद्धविभागज्ञम् अन्तकप्रतिमं युधि
tato duryodhanaḥ sthitvā rathe rathavarottamam
sarvayuddhavibhāgajñam antakapratimaṃ yudhi
- 8
स्वङ्गं प्रच्छन्नशिरसं कम्बुग्रीवं प्रियंवदम्
व्याकोशपद्माभिमुखं व्याघ्रास्यं मेरुगौरवम्
svaṅgaṃ pracchannaśirasaṃ kambugrīvaṃ priyaṃvadam
vyākośapadmābhimukhaṃ vyāghrāsyaṃ merugauravam
- 9
स्थाणोर्वृषस्य सदृशं स्कन्धनेत्रगतिस्वरैः
पुष्टश्लिष्टायतभुजं सुविस्तीर्णघनोरसम्
sthāṇorvṛṣasya sadṛśaṃ skandhanetragatisvaraiḥ
puṣṭaśliṣṭāyatabhujaṃ suvistīrṇaghanorasam
- 10
जवे बले च सदृशम् अरुणानुजवातयोः
आदित्यस्य त्विषा तुल्यं बुद्ध्या चोशनसा समम्
jave bale ca sadṛśam aruṇānujavātayoḥ
ādityasya tviṣā tulyaṃ buddhyā cośanasā samam
- 11
कान्तिरूपमुखैश्वर्यैस्त्रिभिश्चन्द्रमसोपमम्
काञ्चनोपलसंघातैः सदृशं श्लिष्टसंधिकम्
kāntirūpamukhaiśvaryaistribhiścandramasopamam
kāñcanopalasaṃghātaiḥ sadṛśaṃ śliṣṭasaṃdhikam
- 12
सुवृत्तोरुकटीजङ्घं सुपादं स्वङ्गुलीनखम्
स्मृत्वा स्मृत्वैव च गुणान्धात्रा यत्नाद्विनिर्मितम्
suvṛttorukaṭījaṅghaṃ supādaṃ svaṅgulīnakham
smṛtvā smṛtvaiva ca guṇāndhātrā yatnādvinirmitam
- 13
सर्वलक्षणसम्पन्नं निपुणं श्रुतिसागरम्
जेतारं तरसारीणाम् अजेयं शत्रुभिर्बलात्
sarvalakṣaṇasampannaṃ nipuṇaṃ śrutisāgaram
jetāraṃ tarasārīṇām ajeyaṃ śatrubhirbalāt
- 14
दशाङ्गं यश्चतुष्पादम् इष्वस्त्रं वेद तत्त्वतः
साङ्गांश्च चतुरो वेदान्सम्यग् आख्यानपञ्चमान्
daśāṅgaṃ yaścatuṣpādam iṣvastraṃ veda tattvataḥ
sāṅgāṃśca caturo vedānsamyag ākhyānapañcamān
- 15
आराध्य त्र्यम्बकं यत्नाद्व्रतैर् उग्रैर्महातपाः
अयोनिजायाम् उत्पन्नो द्रोणेनायोनिजेन यः
ārādhya tryambakaṃ yatnādvratair ugrairmahātapāḥ
ayonijāyām utpanno droṇenāyonijena yaḥ
- 16
तम् अप्रतिमकर्माणं रूपेणासदृशं भुवि
पारगं सर्वविद्यानां गुणार्णवम् अनिन्दितम्
तम् अभ्येत्यात्मजस्तुभ्यम् अश्वत्थामानम् अब्रवीत्
tam apratimakarmāṇaṃ rūpeṇāsadṛśaṃ bhuvi
pāragaṃ sarvavidyānāṃ guṇārṇavam aninditam
tam abhyetyātmajastubhyam aśvatthāmānam abravīt
- 17
यं पुरस्कृत्य सहिता युधि जेष्याम पाण्डवान्
गुरुपुत्रो ऽद्य सर्वेषाम् अस्माकं परमा गतिः
भवांस्तस्मान्नियोगात्ते को ऽस्तु सेनापतिर्मम
yaṃ puraskṛtya sahitā yudhi jeṣyāma pāṇḍavān
guruputro 'dya sarveṣām asmākaṃ paramā gatiḥ
bhavāṃstasmānniyogātte ko 'stu senāpatirmama
- 18
द्रौणिर् उवाच
अयं कुलेन वीर्येण तेजसा यशसा श्रिया
सर्वैर्गुणैः समुदितः शल्यो नो ऽस्तु चमूपतिः
drauṇir uvāca
ayaṃ kulena vīryeṇa tejasā yaśasā śriyā
sarvairguṇaiḥ samuditaḥ śalyo no 'stu camūpatiḥ
- 19
भागिनेयान्निजांस्त्यक्त्वा कृतज्ञो ऽस्मान् उपागतः
महासेनो महाबाहुर्महासेन इवापरः
bhāgineyānnijāṃstyaktvā kṛtajño 'smān upāgataḥ
mahāseno mahābāhurmahāsena ivāparaḥ
- 20
एनं सेनापतिं कृत्वा नृपतिं नृपसत्तम
शक्यः प्राप्तुं जयो ऽस्माभिर्देवैः स्कन्दम् इवाजितम्
enaṃ senāpatiṃ kṛtvā nṛpatiṃ nṛpasattama
śakyaḥ prāptuṃ jayo 'smābhirdevaiḥ skandam ivājitam
- 21
तथोक्ते द्रोणपुत्रेण सर्व एव नराधिपाः
परिवार्य स्थिताः शल्यं जयशब्दांश्च चक्रिरे
युद्धाय च मतिं चक्रुर् आवेशं च परं ययुः
tathokte droṇaputreṇa sarva eva narādhipāḥ
parivārya sthitāḥ śalyaṃ jayaśabdāṃśca cakrire
yuddhāya ca matiṃ cakrur āveśaṃ ca paraṃ yayuḥ
- 22
ततो दुर्योधनः शल्यं भूमौ स्थित्वा रथे स्थितम्
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा रामभीष्मसमं रणे
tato duryodhanaḥ śalyaṃ bhūmau sthitvā rathe sthitam
uvāca prāñjalirbhūtvā rāmabhīṣmasamaṃ raṇe
- 23
अयं स कालः सम्प्राप्तो मित्राणां मित्रवत्सल
यत्र मित्रम् अमित्रं वा परीक्षन्ते बुधा जनाः
ayaṃ sa kālaḥ samprāpto mitrāṇāṃ mitravatsala
yatra mitram amitraṃ vā parīkṣante budhā janāḥ
- 24
स भवान् अस्तु नः शूरः प्रणेता वाहिनीमुखे
रणं च याते भवति पाण्डवा मन्दचेतसः
भविष्यन्ति सहामात्याः पाञ्चालाश्च निरुद्यमाः
sa bhavān astu naḥ śūraḥ praṇetā vāhinīmukhe
raṇaṃ ca yāte bhavati pāṇḍavā mandacetasaḥ
bhaviṣyanti sahāmātyāḥ pāñcālāśca nirudyamāḥ
- 25
शल्य उवाच
यत्तु मां मन्यसे राजन्कुरुराज करोमि तत्
त्वत्प्रियार्थं हि मे सर्वं प्राणा राज्यं धनानि च
śalya uvāca
yattu māṃ manyase rājankururāja karomi tat
tvatpriyārthaṃ hi me sarvaṃ prāṇā rājyaṃ dhanāni ca
- 26
दुर्योधन उवाच
सेनापत्येन वरये त्वाम् अहं मातुलातुलम्
सो ऽस्मान्पाहि युधां श्रेष्ठ स्कन्दो देवान् इवाहवे
duryodhana uvāca
senāpatyena varaye tvām ahaṃ mātulātulam
so 'smānpāhi yudhāṃ śreṣṭha skando devān ivāhave
- 27
अभिषिच्यस्व राजेन्द्र देवानाम् इव पावकिः
जहि शत्रून्रणे वीर महेन्द्रो दानवान् इव
abhiṣicyasva rājendra devānām iva pāvakiḥ
jahi śatrūnraṇe vīra mahendro dānavān iva

