67 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततः सैन्यास्तव विभो मद्रराजपुरस्कृताः
पुनर् अभ्यद्रवन्पार्थान्वेगेन महता रणे
saṃjaya uvāca
tataḥ sainyāstava vibho madrarājapuraskṛtāḥ
punar abhyadravanpārthānvegena mahatā raṇe
- 2
पीडितास्तावकाः सर्वे प्रधावन्तो रणोत्कटाः
क्षणेनैव च पार्थांस्ते बहुत्वात्समलोडयन्
pīḍitāstāvakāḥ sarve pradhāvanto raṇotkaṭāḥ
kṣaṇenaiva ca pārthāṃste bahutvātsamaloḍayan
- 3
ते वध्यमानाः कुरुभिः पाण्डवा नावतस्थिरे
निवार्यमाणा भीमेन पश्यतोः कृष्णपार्थयोः
te vadhyamānāḥ kurubhiḥ pāṇḍavā nāvatasthire
nivāryamāṇā bhīmena paśyatoḥ kṛṣṇapārthayoḥ
- 4
ततो धनंजयः क्रुद्धः कृपं सह पदानुगैः
अवाकिरच्छरौघेण कृतवर्माणम् एव च
tato dhanaṃjayaḥ kruddhaḥ kṛpaṃ saha padānugaiḥ
avākiraccharaugheṇa kṛtavarmāṇam eva ca
- 5
शकुनिं सहदेवस्तु सहसैन्यम् अवारयत्
नकुलः पार्श्वतः स्थित्वा मद्रराजम् अवैक्षत
śakuniṃ sahadevastu sahasainyam avārayat
nakulaḥ pārśvataḥ sthitvā madrarājam avaikṣata
- 6
द्रौपदेया नरेन्द्रांश्च भूयिष्ठं समवारयन्
द्रोणपुत्रं च पाञ्चाल्यः शिखण्डी समवारयत्
draupadeyā narendrāṃśca bhūyiṣṭhaṃ samavārayan
droṇaputraṃ ca pāñcālyaḥ śikhaṇḍī samavārayat
- 7
भीमसेनस्तु राजानं गदापाणिर् अवारयत्
शल्यं तु सह सैन्येन कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
bhīmasenastu rājānaṃ gadāpāṇir avārayat
śalyaṃ tu saha sainyena kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
- 8
ततः समभवद्युद्धं संसक्तं तत्र तत्र ह
तावकानां परेषां च संग्रामेष्वनिवर्तिनाम्
tataḥ samabhavadyuddhaṃ saṃsaktaṃ tatra tatra ha
tāvakānāṃ pareṣāṃ ca saṃgrāmeṣvanivartinām
- 9
तत्र पश्यामहे कर्म शल्यस्यातिमहद्रणे
यद् एकः सर्वसैन्यानि पाण्डवानाम् अयुध्यत
tatra paśyāmahe karma śalyasyātimahadraṇe
yad ekaḥ sarvasainyāni pāṇḍavānām ayudhyata
- 10
व्यदृश्यत तदा शल्यो युधिष्ठिरसमीपतः
रणे चन्द्रमसो ऽभ्याशे शनैश्चर इव ग्रहः
vyadṛśyata tadā śalyo yudhiṣṭhirasamīpataḥ
raṇe candramaso 'bhyāśe śanaiścara iva grahaḥ
- 11
पीडयित्वा तु राजानं शरैर् आशीविषोपमैः
अभ्यधावत्पुनर्भीमं शरवर्षैर् अवाकिरत्
pīḍayitvā tu rājānaṃ śarair āśīviṣopamaiḥ
abhyadhāvatpunarbhīmaṃ śaravarṣair avākirat
- 12
तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा तथैव च कृतास्त्रताम्
अपूजयन्न् अनीकानि परेषां तावकानि च
tasya tallāghavaṃ dṛṣṭvā tathaiva ca kṛtāstratām
apūjayann anīkāni pareṣāṃ tāvakāni ca
- 13
पीड्यमानास्तु शल्येन पाण्डवा भृशविक्षताः
प्राद्रवन्त रणं हित्वा क्रोशमाने युधिष्ठिरे
pīḍyamānāstu śalyena pāṇḍavā bhṛśavikṣatāḥ
prādravanta raṇaṃ hitvā krośamāne yudhiṣṭhire
- 14
वध्यमानेष्वनीकेषु मद्रराजेन पाण्डवः
अमर्षवशम् आपन्नो धर्मराजो युधिष्ठिरः
ततः पौरुषम् आस्थाय मद्रराजम् अपीडयत्
vadhyamāneṣvanīkeṣu madrarājena pāṇḍavaḥ
amarṣavaśam āpanno dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
tataḥ pauruṣam āsthāya madrarājam apīḍayat
- 15
जयो वास्तु वधो वेति कृतबुद्धिर्महारथः
समाहूयाब्रवीत्सर्वान्भ्रातॄन्कृष्णं च माधवम्
jayo vāstu vadho veti kṛtabuddhirmahārathaḥ
samāhūyābravītsarvānbhrātṝnkṛṣṇaṃ ca mādhavam
- 16
भीष्मो द्रोणश्च कर्णश्च ये चान्ये पृथिवीक्षितः
कौरवार्थे पराक्रान्ताः संग्रामे निधनं गताः
bhīṣmo droṇaśca karṇaśca ye cānye pṛthivīkṣitaḥ
kauravārthe parākrāntāḥ saṃgrāme nidhanaṃ gatāḥ
- 17
यथाभागं यथोत्साहं भवन्तः कृतपौरुषाः
भागो ऽवशिष्ट एको ऽयं मम शल्यो महारथः
yathābhāgaṃ yathotsāhaṃ bhavantaḥ kṛtapauruṣāḥ
bhāgo 'vaśiṣṭa eko 'yaṃ mama śalyo mahārathaḥ
- 18
सो ऽहम् अद्य युधा जेतुम् आशंसे मद्रकेश्वरम्
तत्र यन्मानसं मह्यं तत्सर्वं निगदामि वः
so 'ham adya yudhā jetum āśaṃse madrakeśvaram
tatra yanmānasaṃ mahyaṃ tatsarvaṃ nigadāmi vaḥ
- 19
चक्ररक्षाविमौ शूरौ मम माद्रवतीसुतौ
अजेयौ वासवेनापि समरे वीरसंमतौ
cakrarakṣāvimau śūrau mama mādravatīsutau
ajeyau vāsavenāpi samare vīrasaṃmatau
- 20
साध्विमौ मातुलं युद्धे क्षत्रधर्मपुरस्कृतौ
मदर्थं प्रतियुध्येतां मानार्हौ सत्यसंगरौ
sādhvimau mātulaṃ yuddhe kṣatradharmapuraskṛtau
madarthaṃ pratiyudhyetāṃ mānārhau satyasaṃgarau
- 21
मां वा शल्यो रणे हन्ता तं वाहं भद्रम् अस्तु वः
इति सत्याम् इमां वाणीं लोकवीरा निबोधत
māṃ vā śalyo raṇe hantā taṃ vāhaṃ bhadram astu vaḥ
iti satyām imāṃ vāṇīṃ lokavīrā nibodhata
- 22
योत्स्ये ऽहं मातुलेनाद्य क्षत्रधर्मेण पार्थिवाः
स्वयं समभिसंधाय विजयायेतराय वा
yotsye 'haṃ mātulenādya kṣatradharmeṇa pārthivāḥ
svayaṃ samabhisaṃdhāya vijayāyetarāya vā
- 23
तस्य मे ऽभ्यधिकं शस्त्रं सर्वोपकरणानि च
संयुञ्जन्तु रणे क्षिप्रं शास्त्रवद्रथयोजकाः
tasya me 'bhyadhikaṃ śastraṃ sarvopakaraṇāni ca
saṃyuñjantu raṇe kṣipraṃ śāstravadrathayojakāḥ
- 24
शैनेयो दक्षिणं चक्रं धृष्टद्युम्नस्तथोत्तरम्
पृष्ठगोपो भवत्वद्य मम पार्थो धनंजयः
śaineyo dakṣiṇaṃ cakraṃ dhṛṣṭadyumnastathottaram
pṛṣṭhagopo bhavatvadya mama pārtho dhanaṃjayaḥ
- 25
पुरःसरो ममाद्यास्तु भीमः शस्त्रभृतां वरः
एवम् अभ्यधिकः शल्याद्भविष्यामि महामृधे
puraḥsaro mamādyāstu bhīmaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ
evam abhyadhikaḥ śalyādbhaviṣyāmi mahāmṛdhe
- 26
एवम् उक्तास्तथा चक्रुः सर्वे राज्ञः प्रियैषिणः
ततः प्रहर्षः सैन्यानां पुनर् आसीत्तदा नृप
evam uktāstathā cakruḥ sarve rājñaḥ priyaiṣiṇaḥ
tataḥ praharṣaḥ sainyānāṃ punar āsīttadā nṛpa
- 27
पाञ्चालानां सोमकानां मत्स्यानां च विशेषतः
प्रतिज्ञां तां च संग्रामे धर्मराजस्य पूरयन्
pāñcālānāṃ somakānāṃ matsyānāṃ ca viśeṣataḥ
pratijñāṃ tāṃ ca saṃgrāme dharmarājasya pūrayan
- 28
ततः शङ्खांश्च भेरीश्च शतशश्चैव पुष्करान्
अवादयन्त पाञ्चालाः सिंहनादांश्च नेदिरे
tataḥ śaṅkhāṃśca bherīśca śataśaścaiva puṣkarān
avādayanta pāñcālāḥ siṃhanādāṃśca nedire
- 29
ते ऽभ्यधावन्त संरब्धा मद्रराजं तरस्विनः
महता हर्षजेनाथ नादेन कुरुपुंगवाः
te 'bhyadhāvanta saṃrabdhā madrarājaṃ tarasvinaḥ
mahatā harṣajenātha nādena kurupuṃgavāḥ
- 30
ह्रादेन गजघण्टानां शङ्खानां निनदेन च
तूर्यशब्देन महता नादयन्तश्च मेदिनीम्
hrādena gajaghaṇṭānāṃ śaṅkhānāṃ ninadena ca
tūryaśabdena mahatā nādayantaśca medinīm

