88 shlokas
- 1
संजय उवाच
वर्तमाने तथा युद्धे घोररूपे भयानके
अभज्यत बलं तत्र तव पुत्रस्य पाण्डवैः
saṃjaya uvāca
vartamāne tathā yuddhe ghorarūpe bhayānake
abhajyata balaṃ tatra tava putrasya pāṇḍavaiḥ
- 2
तांस्तु यत्नेन महता संनिवार्य महारथान्
पुत्रस्ते योधयामास पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
tāṃstu yatnena mahatā saṃnivārya mahārathān
putraste yodhayāmāsa pāṇḍavānām anīkinīm
- 3
निवृत्ताः सहसा योधास्तव पुत्रप्रियैषिणः
संनिवृत्तेषु तेष्वेवं युद्धम् आसीत्सुदारुणम्
nivṛttāḥ sahasā yodhāstava putrapriyaiṣiṇaḥ
saṃnivṛtteṣu teṣvevaṃ yuddham āsītsudāruṇam
- 4
तावकानां परेषां च देवासुररणोपमम्
परेषां तव सैन्ये च नासीत्कश्चित्पराङ्मुखः
tāvakānāṃ pareṣāṃ ca devāsuraraṇopamam
pareṣāṃ tava sainye ca nāsītkaścitparāṅmukhaḥ
- 5
अनुमानेन युध्यन्ते संज्ञाभिश्च परस्परम्
तेषां क्षयो महान् आसीद्युध्यताम् इतरेतरम्
anumānena yudhyante saṃjñābhiśca parasparam
teṣāṃ kṣayo mahān āsīdyudhyatām itaretaram
- 6
ततो युधिष्ठिरो राजा क्रोधेन महता युतः
जिगीषमाणः संग्रामे धार्तराष्ट्रान्सराजकान्
tato yudhiṣṭhiro rājā krodhena mahatā yutaḥ
jigīṣamāṇaḥ saṃgrāme dhārtarāṣṭrānsarājakān
- 7
त्रिभिः शारद्वतं विद्ध्वा रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः
चतुर्भिर्निजघानाश्वान्कल्याणान्कृतवर्मणः
tribhiḥ śāradvataṃ viddhvā rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ
caturbhirnijaghānāśvānkalyāṇānkṛtavarmaṇaḥ
- 8
अश्वत्थामा तु हार्दिक्यम् अपोवाह यशस्विनम्
अथ शारद्वतो ऽष्टाभिः प्रत्यविध्यद्युधिष्ठिरम्
aśvatthāmā tu hārdikyam apovāha yaśasvinam
atha śāradvato 'ṣṭābhiḥ pratyavidhyadyudhiṣṭhiram
- 9
ततो दुर्योधनो राजा रथान्सप्तशतान्रणे
प्रेषयद्यत्र राजासौ धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
tato duryodhano rājā rathānsaptaśatānraṇe
preṣayadyatra rājāsau dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ
- 10
ते रथा रथिभिर्युक्ता मनोमारुतरंहसः
अभ्यद्रवन्त संग्रामे कौन्तेयस्य रथं प्रति
te rathā rathibhiryuktā manomārutaraṃhasaḥ
abhyadravanta saṃgrāme kaunteyasya rathaṃ prati
- 11
ते समन्तान्महाराज परिवार्य युधिष्ठिरम्
अदृश्यं सायकैश्चक्रुर्मेघा इव दिवाकरम्
te samantānmahārāja parivārya yudhiṣṭhiram
adṛśyaṃ sāyakaiścakrurmeghā iva divākaram
- 12
नामृष्यन्त सुसंरब्धाः शिखण्डिप्रमुखा रथाः
रथैर् अग्र्यजवैर्युक्तैः किङ्किणीजालसंवृतैः
आजग्मुर् अभिरक्षन्तः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्
nāmṛṣyanta susaṃrabdhāḥ śikhaṇḍipramukhā rathāḥ
rathair agryajavairyuktaiḥ kiṅkiṇījālasaṃvṛtaiḥ
ājagmur abhirakṣantaḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram
- 13
ततः प्रववृते रौद्रः संग्रामः शोणितोदकः
पाण्डवानां कुरूणां च यमराष्ट्रविवर्धनः
tataḥ pravavṛte raudraḥ saṃgrāmaḥ śoṇitodakaḥ
pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca yamarāṣṭravivardhanaḥ
- 14
रथान्सप्तशतान्हत्वा कुरूणाम् आततायिनाम्
पाण्डवाः सह पाञ्चालैः पुनर् एवाभ्यवारयन्
rathānsaptaśatānhatvā kurūṇām ātatāyinām
pāṇḍavāḥ saha pāñcālaiḥ punar evābhyavārayan
- 15
तत्र युद्धं महच्चासीत्तव पुत्रस्य पाण्डवैः
न च नस्तादृशं दृष्टं नैव चापि परिश्रुतम्
tatra yuddhaṃ mahaccāsīttava putrasya pāṇḍavaiḥ
na ca nastādṛśaṃ dṛṣṭaṃ naiva cāpi pariśrutam
- 16
वर्तमाने तथा युद्धे निर्मर्यादे समन्ततः
वध्यमानेषु योधेषु तावकेष्वितरेषु च
vartamāne tathā yuddhe nirmaryāde samantataḥ
vadhyamāneṣu yodheṣu tāvakeṣvitareṣu ca
- 17
निनदत्सु च योधेषु शङ्खवर्यैश्च पूरितैः
उत्कृष्टैः सिंहनादैश्च गर्जितेन च धन्विनाम्
ninadatsu ca yodheṣu śaṅkhavaryaiśca pūritaiḥ
utkṛṣṭaiḥ siṃhanādaiśca garjitena ca dhanvinām
- 18
अतिप्रवृद्धे युद्धे च छिद्यमानेषु मर्मसु
धावमानेषु योधेषु जयगृद्धिषु मारिष
atipravṛddhe yuddhe ca chidyamāneṣu marmasu
dhāvamāneṣu yodheṣu jayagṛddhiṣu māriṣa
- 19
संहारे सर्वतो जाते पृथिव्यां शोकसंभवे
बह्वीनाम् उत्तमस्त्रीणां सीमन्तोद्धरणे तथा
saṃhāre sarvato jāte pṛthivyāṃ śokasaṃbhave
bahvīnām uttamastrīṇāṃ sīmantoddharaṇe tathā
- 20
निर्मर्यादे तथा युद्धे वर्तमाने सुदारुणे
प्रादुरासन्विनाशाय तदोत्पाताः सुदारुणाः
चचाल शब्दं कुर्वाणा सपर्वतवना मही
nirmaryāde tathā yuddhe vartamāne sudāruṇe
prādurāsanvināśāya tadotpātāḥ sudāruṇāḥ
cacāla śabdaṃ kurvāṇā saparvatavanā mahī
- 21
सदण्डाः सोल्मुका राजञ्शीर्यमाणाः समन्ततः
उल्काः पेतुर्दिवो भूमावाहत्य रविमण्डलम्
sadaṇḍāḥ solmukā rājañśīryamāṇāḥ samantataḥ
ulkāḥ peturdivo bhūmāvāhatya ravimaṇḍalam
- 22
विष्वग्वाताः प्रादुरासन्नीचैः शर्करवर्षिणः
अश्रूणि मुमुचुर्नागा वेपथुश्चास्पृशद्भृशम्
viṣvagvātāḥ prādurāsannīcaiḥ śarkaravarṣiṇaḥ
aśrūṇi mumucurnāgā vepathuścāspṛśadbhṛśam
- 23
एतान्घोरान् अनादृत्य समुत्पातान्सुदारुणान्
पुनर्युद्धाय संमन्त्र्य क्षत्रियास्तस्थुर् अव्यथाः
रमणीये कुरुक्षेत्रे पुण्ये स्वर्गं यियासवः
etānghorān anādṛtya samutpātānsudāruṇān
punaryuddhāya saṃmantrya kṣatriyāstasthur avyathāḥ
ramaṇīye kurukṣetre puṇye svargaṃ yiyāsavaḥ
- 24
ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिर् अब्रवीत्
युध्यध्वम् अग्रतो यावत्पृष्ठतो हन्मि पाण्डवान्
tato gāndhārarājasya putraḥ śakunir abravīt
yudhyadhvam agrato yāvatpṛṣṭhato hanmi pāṇḍavān
- 25
ततो नः सम्प्रयातानां मद्रयोधास्तरस्विनः
हृष्टाः किलकिलाशब्दम् अकुर्वन्तापरे तथा
tato naḥ samprayātānāṃ madrayodhāstarasvinaḥ
hṛṣṭāḥ kilakilāśabdam akurvantāpare tathā
- 26
अस्मांस्तु पुनर् आसाद्य लब्धलक्षा दुरासदाः
शरासनानि धुन्वन्तः शरवर्षैर् अवाकिरन्
asmāṃstu punar āsādya labdhalakṣā durāsadāḥ
śarāsanāni dhunvantaḥ śaravarṣair avākiran
- 27
ततो हतं परैस्तत्र मद्रराजबलं तदा
दुर्योधनबलं दृष्ट्वा पुनर् आसीत्पराङ्मुखम्
tato hataṃ paraistatra madrarājabalaṃ tadā
duryodhanabalaṃ dṛṣṭvā punar āsītparāṅmukham
- 28
गान्धारराजस्तु पुनर्वाक्यम् आह ततो बली
निवर्तध्वम् अधर्मज्ञा युध्यध्वं किं सृतेन वः
gāndhārarājastu punarvākyam āha tato balī
nivartadhvam adharmajñā yudhyadhvaṃ kiṃ sṛtena vaḥ
- 29
अनीकं दशसाहस्रम् अश्वानां भरतर्षभ
आसीद्गान्धारराजस्य विमलप्रासयोधिनाम्
anīkaṃ daśasāhasram aśvānāṃ bharatarṣabha
āsīdgāndhārarājasya vimalaprāsayodhinām
- 30
बलेन तेन विक्रम्य वर्तमाने जनक्षये
पृष्ठतः पाण्डवानीकम् अभ्यघ्नन्निशितैः शरैः
balena tena vikramya vartamāne janakṣaye
pṛṣṭhataḥ pāṇḍavānīkam abhyaghnanniśitaiḥ śaraiḥ

