87 shlokas
- 1
संजय उवाच
अथान्यद्धनुर् आदाय बलवद्वेगवत्तरम्
युधिष्ठिरं मद्रपतिर्विद्ध्वा सिंह इवानदत्
saṃjaya uvāca
athānyaddhanur ādāya balavadvegavattaram
yudhiṣṭhiraṃ madrapatirviddhvā siṃha ivānadat
- 2
ततः स शरवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान्
अभ्यवर्षद् अमेयात्मा क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः
tataḥ sa śaravarṣeṇa parjanya iva vṛṣṭimān
abhyavarṣad ameyātmā kṣatriyānkṣatriyarṣabhaḥ
- 3
सात्यकिं दशभिर्विद्ध्वा भीमसेनं त्रिभिः शरैः
सहदेवं त्रिभिर्विद्ध्वा युधिष्ठिरम् अपीडयत्
sātyakiṃ daśabhirviddhvā bhīmasenaṃ tribhiḥ śaraiḥ
sahadevaṃ tribhirviddhvā yudhiṣṭhiram apīḍayat
- 4
तांस्तान् अन्यान्महेष्वासान्साश्वान्सरथकुञ्जरान्
कुञ्जरान्कुञ्जरारोहान् अश्वान् अश्वप्रयायिनः
रथांश्च रथिभिः सार्धं जघान रथिनां वरः
tāṃstān anyānmaheṣvāsānsāśvānsarathakuñjarān
kuñjarānkuñjarārohān aśvān aśvaprayāyinaḥ
rathāṃśca rathibhiḥ sārdhaṃ jaghāna rathināṃ varaḥ
- 5
बाहूंश्चिछेद च तथा सायुधान्केतनानि च
चकार च महीं योधैस्तीर्णां वेदीं कुशैर् इव
bāhūṃścicheda ca tathā sāyudhānketanāni ca
cakāra ca mahīṃ yodhaistīrṇāṃ vedīṃ kuśair iva
- 6
तथा तम् अरिसैन्यानि घ्नन्तं मृत्युम् इवान्तकम्
परिवव्रुर्भृशं क्रुद्धाः पाण्डुपाञ्चालसोमकाः
tathā tam arisainyāni ghnantaṃ mṛtyum ivāntakam
parivavrurbhṛśaṃ kruddhāḥ pāṇḍupāñcālasomakāḥ
- 7
तं भीमसेनश्च शिनेश्च नप्ता माद्र्याश्च पुत्रौ पुरुषप्रवीरौ
समागतं भीमबलेन राज्ञा पर्यापुर् अन्योन्यम् अथाह्वयन्तः
taṃ bhīmasenaśca śineśca naptā mādryāśca putrau puruṣapravīrau
samāgataṃ bhīmabalena rājñā paryāpur anyonyam athāhvayantaḥ
- 8
ततस्तु शूराः समरे नरेन्द्रं मद्रेश्वरं प्राप्य युधां वरिष्ठम्
आवार्य चैनं समरे नृवीरा जघ्नुः शरैः पत्रिभिर् उग्रवेगैः
tatastu śūrāḥ samare narendraṃ madreśvaraṃ prāpya yudhāṃ variṣṭham
āvārya cainaṃ samare nṛvīrā jaghnuḥ śaraiḥ patribhir ugravegaiḥ
- 9
संरक्षितो भीमसेनेन राजा माद्रीसुताभ्याम् अथ माधवेन
मद्राधिपं पत्रिभिर् उग्रवेगैः स्तनान्तरे धर्मसुतो निजघ्ने
saṃrakṣito bhīmasenena rājā mādrīsutābhyām atha mādhavena
madrādhipaṃ patribhir ugravegaiḥ stanāntare dharmasuto nijaghne
- 10
ततो रणे तावकानां रथौघाः समीक्ष्य मद्राधिपतिं शरार्तम्
पर्यावव्रुः प्रवराः सर्वशश्च दुर्योधनस्यानुमते समन्तात्
tato raṇe tāvakānāṃ rathaughāḥ samīkṣya madrādhipatiṃ śarārtam
paryāvavruḥ pravarāḥ sarvaśaśca duryodhanasyānumate samantāt
- 11
ततो द्रुतं मद्रजनाधिपो रणे युधिष्ठिरं सप्तभिर् अभ्यविध्यत्
तं चापि पार्थो नवभिः पृषत्कैर्विव्याध राजंस्तुमुले महात्मा
tato drutaṃ madrajanādhipo raṇe yudhiṣṭhiraṃ saptabhir abhyavidhyat
taṃ cāpi pārtho navabhiḥ pṛṣatkairvivyādha rājaṃstumule mahātmā
- 12
आकर्णपूर्णायतसम्प्रयुक्तैः शरैस्तदा संयति तैलधौतैः
अन्योन्यम् आच्छादयतां महारथौ मद्राधिपश्चापि युधिष्ठिरश्च
ākarṇapūrṇāyatasamprayuktaiḥ śaraistadā saṃyati tailadhautaiḥ
anyonyam ācchādayatāṃ mahārathau madrādhipaścāpi yudhiṣṭhiraśca
- 13
ततस्तु तूर्णं समरे महारथौ परस्परस्यान्तरम् ईक्षमाणौ
शरैर्भृशं विव्यधतुर्नृपोत्तमौ महाबलौ शत्रुभिर् अप्रधृष्यौ
tatastu tūrṇaṃ samare mahārathau parasparasyāntaram īkṣamāṇau
śarairbhṛśaṃ vivyadhaturnṛpottamau mahābalau śatrubhir apradhṛṣyau
- 14
तयोर्धनुर्ज्यातलनिस्वनो महान्महेन्द्रवज्राशनितुल्यनिस्वनः
परस्परं बाणगणैर्महात्मनोः प्रवर्षतोर्मद्रपपाण्डुवीरयोः
tayordhanurjyātalanisvano mahānmahendravajrāśanitulyanisvanaḥ
parasparaṃ bāṇagaṇairmahātmanoḥ pravarṣatormadrapapāṇḍuvīrayoḥ
- 15
तौ चेरतुर्व्याघ्रशिशुप्रकाशौ महावनेष्वामिषगृद्धिनाविव
विषाणिनौ नागवराविवोभौ ततक्षतुः संयुगजातदर्पौ
tau ceraturvyāghraśiśuprakāśau mahāvaneṣvāmiṣagṛddhināviva
viṣāṇinau nāgavarāvivobhau tatakṣatuḥ saṃyugajātadarpau
- 16
ततस्तु मद्राधिपतिर्महात्मा युधिष्ठिरं भीमबलं प्रसह्य
विव्याध वीरं हृदये ऽतिवेगं शरेण सूर्याग्निसमप्रभेण
tatastu madrādhipatirmahātmā yudhiṣṭhiraṃ bhīmabalaṃ prasahya
vivyādha vīraṃ hṛdaye 'tivegaṃ śareṇa sūryāgnisamaprabheṇa
- 17
ततो ऽतिविद्धो ऽथ युधिष्ठिरो ऽपि सुसम्प्रयुक्तेन शरेण राजन्
जघान मद्राधिपतिं महात्मा मुदं च लेभे ऋषभः कुरूणाम्
tato 'tividdho 'tha yudhiṣṭhiro 'pi susamprayuktena śareṇa rājan
jaghāna madrādhipatiṃ mahātmā mudaṃ ca lebhe ṛṣabhaḥ kurūṇām
- 18
ततो मुहूर्ताद् इव पार्थिवेन्द्रो लब्ध्वा संज्ञां क्रोधसंरक्तनेत्रः
शतेन पार्थं त्वरितो जघान सहस्रनेत्रप्रतिमप्रभावः
tato muhūrtād iva pārthivendro labdhvā saṃjñāṃ krodhasaṃraktanetraḥ
śatena pārthaṃ tvarito jaghāna sahasranetrapratimaprabhāvaḥ
- 19
त्वरंस्ततो धर्मसुतो महात्मा शल्यस्य क्रुद्धो नवभिः पृषत्कैः
भित्त्वा ह्युरस्तपनीयं च वर्म जघान षड्भिस्त्वपरैः पृषत्कैः
tvaraṃstato dharmasuto mahātmā śalyasya kruddho navabhiḥ pṛṣatkaiḥ
bhittvā hyurastapanīyaṃ ca varma jaghāna ṣaḍbhistvaparaiḥ pṛṣatkaiḥ
- 20
ततस्तु मद्राधिपतिः प्रहृष्टो धनुर्विकृष्य व्यसृजत्पृषत्कान्
द्वाभ्यां क्षुराभ्यां च तथैव राज्ञश्चिछेद चापं कुरुपुंगवस्य
tatastu madrādhipatiḥ prahṛṣṭo dhanurvikṛṣya vyasṛjatpṛṣatkān
dvābhyāṃ kṣurābhyāṃ ca tathaiva rājñaścicheda cāpaṃ kurupuṃgavasya
- 21
नवं ततो ऽन्यत्समरे प्रगृह्य राजा धनुर्घोरतरं महात्मा
शल्यं तु विद्ध्वा निशितैः समन्ताद्यथा महेन्द्रो नमुचिं शिताग्रैः
navaṃ tato 'nyatsamare pragṛhya rājā dhanurghorataraṃ mahātmā
śalyaṃ tu viddhvā niśitaiḥ samantādyathā mahendro namuciṃ śitāgraiḥ
- 22
ततस्तु शल्यो नवभिः पृषत्कैर्भीमस्य राज्ञश्च युधिष्ठिरस्य
निकृत्य रौक्मे पटुवर्मणी तयोर्विदारयामास भुजौ महात्मा
tatastu śalyo navabhiḥ pṛṣatkairbhīmasya rājñaśca yudhiṣṭhirasya
nikṛtya raukme paṭuvarmaṇī tayorvidārayāmāsa bhujau mahātmā
- 23
ततो ऽपरेण ज्वलितार्कतेजसा क्षुरेण राज्ञो धनुर् उन्ममाथ
कृपश्च तस्यैव जघान सूतं षड्भिः शरैः सो ऽभिमुखं पपात
tato 'pareṇa jvalitārkatejasā kṣureṇa rājño dhanur unmamātha
kṛpaśca tasyaiva jaghāna sūtaṃ ṣaḍbhiḥ śaraiḥ so 'bhimukhaṃ papāta
- 24
मद्राधिपश्चापि युधिष्ठिरस्य शरैश्चतुर्भिर्निजघान वाहान्
वाहांश्च हत्वा व्यकरोन्महात्मा योधक्षयं धर्मसुतस्य राज्ञः
madrādhipaścāpi yudhiṣṭhirasya śaraiścaturbhirnijaghāna vāhān
vāhāṃśca hatvā vyakaronmahātmā yodhakṣayaṃ dharmasutasya rājñaḥ
- 25
तथा कृते राजनि भीमसेनो मद्राधिपस्याशु ततो महात्मा
छित्त्वा धनुर्वेगवता शरेण द्वाभ्याम् अविध्यत्सुभृशं नरेन्द्रम्
tathā kṛte rājani bhīmaseno madrādhipasyāśu tato mahātmā
chittvā dhanurvegavatā śareṇa dvābhyām avidhyatsubhṛśaṃ narendram
- 26
अथापरेणास्य जहार यन्तुः कायाच्छिरः संनहनीयमध्यात्
जघान चाश्वांश्चतुरः स शीघ्रं तथा भृशं कुपितो भीमसेनः
athāpareṇāsya jahāra yantuḥ kāyācchiraḥ saṃnahanīyamadhyāt
jaghāna cāśvāṃścaturaḥ sa śīghraṃ tathā bhṛśaṃ kupito bhīmasenaḥ
- 27
तम् अग्रणीः सर्वधनुर्धराणाम् एकं चरन्तं समरे ऽतिवेगम्
भीमः शतेन व्यकिरच्छराणां माद्रीपुत्रः सहदेवस्तथैव
tam agraṇīḥ sarvadhanurdharāṇām ekaṃ carantaṃ samare 'tivegam
bhīmaḥ śatena vyakiraccharāṇāṃ mādrīputraḥ sahadevastathaiva
- 28
तैः सायकैर्मोहितं वीक्ष्य शल्यं भीमः शरैर् अस्य चकर्त वर्म
स भीमसेनेन निकृत्तवर्मा मद्राधिपश्चर्म सहस्रतारम्
taiḥ sāyakairmohitaṃ vīkṣya śalyaṃ bhīmaḥ śarair asya cakarta varma
sa bhīmasenena nikṛttavarmā madrādhipaścarma sahasratāram
- 29
प्रगृह्य खड्गं च रथान्महात्मा प्रस्कन्द्य कुन्तीसुतम् अभ्यधावत्
छित्त्वा रथेषां नकुलस्य सो ऽथ युधिष्ठिरं भीमबलो ऽभ्यधावत्
pragṛhya khaḍgaṃ ca rathānmahātmā praskandya kuntīsutam abhyadhāvat
chittvā ratheṣāṃ nakulasya so 'tha yudhiṣṭhiraṃ bhīmabalo 'bhyadhāvat
- 30
तं चापि राजानम् अथोत्पतन्तं क्रुद्धं यथैवान्तकम् आपतन्तम्
धृष्टद्युम्नो द्रौपदेयाः शिखण्डी शिनेश्च नप्ता सहसा परीयुः
taṃ cāpi rājānam athotpatantaṃ kruddhaṃ yathaivāntakam āpatantam
dhṛṣṭadyumno draupadeyāḥ śikhaṇḍī śineśca naptā sahasā parīyuḥ

