54 shlokas
- 1
संजय उवाच
दुर्योधनो महाराज सुदर्शश्चापि ते सुतः
हतशेषौ तदा संख्ये वाजिमध्ये व्यवस्थितौ
saṃjaya uvāca
duryodhano mahārāja sudarśaścāpi te sutaḥ
hataśeṣau tadā saṃkhye vājimadhye vyavasthitau
- 2
ततो दुर्योधनं दृष्ट्वा वाजिमध्ये व्यवस्थितम्
उवाच देवकीपुत्रः कुन्तीपुत्रं धनंजयम्
tato duryodhanaṃ dṛṣṭvā vājimadhye vyavasthitam
uvāca devakīputraḥ kuntīputraṃ dhanaṃjayam
- 3
शत्रवो हतभूयिष्ठा ज्ञातयः परिपालिताः
गृहीत्वा संजयं चासौ निवृत्तः शिनिपुंगवः
śatravo hatabhūyiṣṭhā jñātayaḥ paripālitāḥ
gṛhītvā saṃjayaṃ cāsau nivṛttaḥ śinipuṃgavaḥ
- 4
परिश्रान्तश्च नकुलः सहदेवश्च भारत
योधयित्वा रणे पापान्धार्तराष्ट्रपदानुगान्
pariśrāntaśca nakulaḥ sahadevaśca bhārata
yodhayitvā raṇe pāpāndhārtarāṣṭrapadānugān
- 5
सुयोधनम् अभित्यज्य त्रय एते व्यवस्थिताः
कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिश्चैव महारथः
suyodhanam abhityajya traya ete vyavasthitāḥ
kṛpaśca kṛtavarmā ca drauṇiścaiva mahārathaḥ
- 6
असौ तिष्ठति पाञ्चाल्यः श्रिया परमया युतः
दुर्योधनबलं हत्वा सह सर्वैः प्रभद्रकैः
asau tiṣṭhati pāñcālyaḥ śriyā paramayā yutaḥ
duryodhanabalaṃ hatvā saha sarvaiḥ prabhadrakaiḥ
- 7
असौ दुर्योधनः पार्थ वाजिमध्ये व्यवस्थितः
छत्रेण ध्रियमाणेन प्रेक्षमाणो मुहुर्मुहुः
asau duryodhanaḥ pārtha vājimadhye vyavasthitaḥ
chatreṇa dhriyamāṇena prekṣamāṇo muhurmuhuḥ
- 8
प्रतिव्यूह्य बलं सर्वं रणमध्ये व्यवस्थितः
एनं हत्वा शितैर्बाणैः कृतकृत्यो भविष्यसि
prativyūhya balaṃ sarvaṃ raṇamadhye vyavasthitaḥ
enaṃ hatvā śitairbāṇaiḥ kṛtakṛtyo bhaviṣyasi
- 9
गजानीकं हतं दृष्ट्वा त्वां च प्राप्तम् अरिंदम
यावन्न विद्रवन्त्येते तावज्जहि सुयोधनम्
gajānīkaṃ hataṃ dṛṣṭvā tvāṃ ca prāptam ariṃdama
yāvanna vidravantyete tāvajjahi suyodhanam
- 10
यातु कश्चित्तु पाञ्चाल्यं क्षिप्रम् आगम्यताम् इति
परिश्रान्तबलस्तात नैष मुच्येत किल्बिषी
yātu kaścittu pāñcālyaṃ kṣipram āgamyatām iti
pariśrāntabalastāta naiṣa mucyeta kilbiṣī
- 11
तव हत्वा बलं सर्वं संग्रामे धृतराष्ट्रजः
जितान्पाण्डुसुतान्मत्वा रूपं धारयते महत्
tava hatvā balaṃ sarvaṃ saṃgrāme dhṛtarāṣṭrajaḥ
jitānpāṇḍusutānmatvā rūpaṃ dhārayate mahat
- 12
निहतं स्वबलं दृष्ट्वा पीडितं चापि पाण्डवैः
ध्रुवम् एष्यति संग्रामे वधायैवात्मनो नृपः
nihataṃ svabalaṃ dṛṣṭvā pīḍitaṃ cāpi pāṇḍavaiḥ
dhruvam eṣyati saṃgrāme vadhāyaivātmano nṛpaḥ
- 13
एवम् उक्तः फल्गुनस्तु कृष्णं वचनम् अब्रवीत्
धृतराष्ट्रसुताः सर्वे हता भीमेन मानद
यावेतावास्थितौ कृष्ण तावद्य न भविष्यतः
evam uktaḥ phalgunastu kṛṣṇaṃ vacanam abravīt
dhṛtarāṣṭrasutāḥ sarve hatā bhīmena mānada
yāvetāvāsthitau kṛṣṇa tāvadya na bhaviṣyataḥ
- 14
हतो भीष्मो हतो द्रोणः कर्णो वैकर्तनो हतः
मद्रराजो हतः शल्यो हतः कृष्ण जयद्रथः
hato bhīṣmo hato droṇaḥ karṇo vaikartano hataḥ
madrarājo hataḥ śalyo hataḥ kṛṣṇa jayadrathaḥ
- 15
हयाः पञ्चशताः शिष्टाः शकुनेः सौबलस्य च
रथानां तु शते शिष्टे द्वे एव तु जनार्दन
दन्तिनां च शतं साग्रं त्रिसाहस्राः पदातयः
hayāḥ pañcaśatāḥ śiṣṭāḥ śakuneḥ saubalasya ca
rathānāṃ tu śate śiṣṭe dve eva tu janārdana
dantināṃ ca śataṃ sāgraṃ trisāhasrāḥ padātayaḥ
- 16
अश्वत्थामा कृपश्चैव त्रिगर्ताधिपतिस्तथा
उलूकः शकुनिश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः
aśvatthāmā kṛpaścaiva trigartādhipatistathā
ulūkaḥ śakuniścaiva kṛtavarmā ca sātvataḥ
- 17
एतद्बलम् अभूच्छेषं धार्तराष्ट्रस्य माधव
मोक्षो न नूनं कालाद्धि विद्यते भुवि कस्यचित्
etadbalam abhūccheṣaṃ dhārtarāṣṭrasya mādhava
mokṣo na nūnaṃ kālāddhi vidyate bhuvi kasyacit
- 18
तथा विनिहते सैन्ये पश्य दुर्योधनं स्थितम्
अद्याह्ना हि महाराजो हतामित्रो भविष्यति
tathā vinihate sainye paśya duryodhanaṃ sthitam
adyāhnā hi mahārājo hatāmitro bhaviṣyati
- 19
न हि मे मोक्ष्यते कश्चित्परेषाम् इति चिन्तये
ये त्वद्य समरं कृष्ण न हास्यन्ति रणोत्कटाः
तान्वै सर्वान्हनिष्यामि यद्यपि स्युर् अमानुषाः
na hi me mokṣyate kaścitpareṣām iti cintaye
ye tvadya samaraṃ kṛṣṇa na hāsyanti raṇotkaṭāḥ
tānvai sarvānhaniṣyāmi yadyapi syur amānuṣāḥ
- 20
अद्य युद्धे सुसंक्रुद्धो दीर्घं राज्ञः प्रजागरम्
अपनेष्यामि गान्धारं पातयित्वा शितैः शरैः
adya yuddhe susaṃkruddho dīrghaṃ rājñaḥ prajāgaram
apaneṣyāmi gāndhāraṃ pātayitvā śitaiḥ śaraiḥ
- 21
निकृत्या वै दुराचारो यानि रत्नानि सौबलः
सभायाम् अहरद्द्यूते पुनस्तान्याहराम्यहम्
nikṛtyā vai durācāro yāni ratnāni saubalaḥ
sabhāyām aharaddyūte punastānyāharāmyaham
- 22
अद्य ता अपि वेत्स्यन्ति सर्वा नागपुरस्त्रियः
श्रुत्वा पतींश्च पुत्रांश्च पाण्डवैर्निहतान्युधि
adya tā api vetsyanti sarvā nāgapurastriyaḥ
śrutvā patīṃśca putrāṃśca pāṇḍavairnihatānyudhi
- 23
समाप्तम् अद्य वै कर्म सर्वं कृष्ण भविष्यति
अद्य दुर्योधनो दीप्तां श्रियं प्राणांश्च त्यक्ष्यति
samāptam adya vai karma sarvaṃ kṛṣṇa bhaviṣyati
adya duryodhano dīptāṃ śriyaṃ prāṇāṃśca tyakṣyati
- 24
नापयाति भयात्कृष्ण संग्रामाद्यदि चेन्मम
निहतं विद्धि वार्ष्णेय धार्तराष्ट्रं सुबालिशम्
nāpayāti bhayātkṛṣṇa saṃgrāmādyadi cenmama
nihataṃ viddhi vārṣṇeya dhārtarāṣṭraṃ subāliśam
- 25
मम ह्येतद् अशक्तं वै वाजिवृन्दम् अरिंदम
सोढुं ज्यातलनिर्घोषं याहि यावन्निहन्म्यहम्
mama hyetad aśaktaṃ vai vājivṛndam ariṃdama
soḍhuṃ jyātalanirghoṣaṃ yāhi yāvannihanmyaham
- 26
एवम् उक्तस्तु दाशार्हः पाण्डवेन यशस्विना
अचोदयद्धयान्राजन्दुर्योधनबलं प्रति
evam uktastu dāśārhaḥ pāṇḍavena yaśasvinā
acodayaddhayānrājanduryodhanabalaṃ prati
- 27
तद् अनीकम् अभिप्रेक्ष्य त्रयः सज्जा महारथाः
भीमसेनो ऽर्जुनश्चैव सहदेवश्च मारिष
प्रययुः सिंहनादेन दुर्योधनजिघांसया
tad anīkam abhiprekṣya trayaḥ sajjā mahārathāḥ
bhīmaseno 'rjunaścaiva sahadevaśca māriṣa
prayayuḥ siṃhanādena duryodhanajighāṃsayā
- 28
तान्प्रेक्ष्य सहितान्सर्वाञ्जवेनोद्यतकार्मुकान्
सौबलो ऽभ्यद्रवद्युद्धे पाण्डवान् आततायिनः
tānprekṣya sahitānsarvāñjavenodyatakārmukān
saubalo 'bhyadravadyuddhe pāṇḍavān ātatāyinaḥ
- 29
सुदर्शनस्तव सुतो भीमसेनं समभ्ययात्
सुशर्मा शकुनिश्चैव युयुधाते किरीटिना
सहदेवं तव सुतो हयपृष्ठगतो ऽभ्ययात्
sudarśanastava suto bhīmasenaṃ samabhyayāt
suśarmā śakuniścaiva yuyudhāte kirīṭinā
sahadevaṃ tava suto hayapṛṣṭhagato 'bhyayāt
- 30
ततो ह्ययत्नतः क्षिप्रं तव पुत्रो जनाधिप
प्रासेन सहदेवस्य शिरसि प्राहरद्भृशम्
tato hyayatnataḥ kṣipraṃ tava putro janādhipa
prāsena sahadevasya śirasi prāharadbhṛśam

