Sarga 54

32 shlokas

1. 1

   सा तथोक्ता तु वैदेही निर्भया शोककर्षिता

   तृणमन्तरतः कृत्वा रावणं प्रत्यभाषत

   sā tathoktā tu vaidehī nirbhayā śokakarṣitā

   tṛṇamantarataḥ kṛtvā rāvaṇaṃ pratyabhāṣata

2. 2

   राजा दशरथो नाम धर्मसेतुरिवाचलः

   सत्यसंधः परिज्ञातो यस्य पुत्रः स राघवः

   rājā daśaratho nāma dharmaseturivācalaḥ

   satyasaṃdhaḥ parijñāto yasya putraḥ sa rāghavaḥ

3. 3

   रामो नाम स धर्मात्मा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

   दीर्घबाहुर्विशालाक्षो दैवतं स पतिर्मम

   rāmo nāma sa dharmātmā triṣu lokeṣu viśrutaḥ

   dīrghabāhurviśālākṣo daivataṃ sa patirmama

4. 4

   इक्ष्वाकूणां कुले जातः सिंहस्कन्धो महाद्युतिः

   लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा यस्ते प्राणान्हरिष्यति

   ikṣvākūṇāṃ kule jātaḥ siṃhaskandho mahādyutiḥ

   lakṣmaṇena saha bhrātrā yaste prāṇānhariṣyati

5. 5

   प्रत्यक्षं यद्यहं तस्य त्वया स्यां धर्षिता बलात्

   शयिता त्वं हतः संख्ये जनस्थाने यथा खरः

   pratyakṣaṃ yadyahaṃ tasya tvayā syāṃ dharṣitā balāt

   śayitā tvaṃ hataḥ saṃkhye janasthāne yathā kharaḥ

6. 6

   य एते राक्षसाः प्रोक्ता घोररूपा महाबलाः

   राघवे निर्विषाः सर्वे सुपर्णे पन्नगा यथा

   ya ete rākṣasāḥ proktā ghorarūpā mahābalāḥ

   rāghave nirviṣāḥ sarve suparṇe pannagā yathā

7. 7

   तस्य ज्याविप्रमुक्तास्ते शराः काञ्चनभूषणाः

   शरीरं विधमिष्यन्ति गङ्गाकूलमिवोर्मयः

   tasya jyāvipramuktāste śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ

   śarīraṃ vidhamiṣyanti gaṅgākūlamivormayaḥ

8. 8

   असुरैर्वा सुरैर्वा त्वं यद्यवधोऽसि रावण

   उत्पाद्य सुमहद्वैरं जीवंस्तस्य न मोक्ष्यसे

   asurairvā surairvā tvaṃ yadyavadho'si rāvaṇa

   utpādya sumahadvairaṃ jīvaṃstasya na mokṣyase

9. 9

   स ते जीवितशेषस्य राघवोऽन्तकरो बली

   पशोर्यूपगतस्येव जीवितं तव दुर्लभम्

   sa te jīvitaśeṣasya rāghavo'ntakaro balī

   paśoryūpagatasyeva jīvitaṃ tava durlabham

10. 10

    यदि पश्येत्स रामस्त्वां रोषदीप्तेन चक्षुषा

    रक्षस्त्वमद्य निर्दग्धो गच्छेः सद्यः पराभवम्

    yadi paśyetsa rāmastvāṃ roṣadīptena cakṣuṣā

    rakṣastvamadya nirdagdho gaccheḥ sadyaḥ parābhavam

11. 11

    यश्चन्द्रं नभसो भूमौ पातयेन्नाशयेत वा

    सागरं शोषयेद्वापि स सीतां मोचयेदिह

    yaścandraṃ nabhaso bhūmau pātayennāśayeta vā

    sāgaraṃ śoṣayedvāpi sa sītāṃ mocayediha

12. 12

    गतायुस्त्वं गतश्रीको गतसत्त्वो गतेन्द्रियः

    लङ्का वैधव्यसंयुक्ता त्वत्कृतेन भविष्यति

    gatāyustvaṃ gataśrīko gatasattvo gatendriyaḥ

    laṅkā vaidhavyasaṃyuktā tvatkṛtena bhaviṣyati

13. 13

    न ते पापमिदं कर्म सुखोदर्कं भविष्यति

    याहं नीता विना भावं पतिपार्श्वात्त्वया वनात्

    na te pāpamidaṃ karma sukhodarkaṃ bhaviṣyati

    yāhaṃ nītā vinā bhāvaṃ patipārśvāttvayā vanāt

14. 14

    स हि दैवतसंयुक्तो मम भर्ता महाद्युतिः

    निर्भयो वीर्यमाश्रित्य शून्ये वसति दण्डके

    sa hi daivatasaṃyukto mama bhartā mahādyutiḥ

    nirbhayo vīryamāśritya śūnye vasati daṇḍake

15. 15

    स ते दर्पं बलं वीर्यमुत्सेकं च तथाविधम्

    अपनेष्यति गात्रेभ्यः शरवर्षेण संयुगे

    sa te darpaṃ balaṃ vīryamutsekaṃ ca tathāvidham

    apaneṣyati gātrebhyaḥ śaravarṣeṇa saṃyuge

16. 16

    यदा विनाशो भूतानां दृश्यते कालचोदितः

    तदा कार्ये प्रमाद्यन्ति नराः कालवशं गताः

    yadā vināśo bhūtānāṃ dṛśyate kālacoditaḥ

    tadā kārye pramādyanti narāḥ kālavaśaṃ gatāḥ

17. 17

    मां प्रधृष्य स ते कालः प्राप्तोऽयं रक्षसाधम

    आत्मनो राक्षसानां च वधायान्तःपुरस्य च

    māṃ pradhṛṣya sa te kālaḥ prāpto'yaṃ rakṣasādhama

    ātmano rākṣasānāṃ ca vadhāyāntaḥpurasya ca

18. 18

    न शक्या यज्ञमध्यस्था वेदिः स्रुग्भाण्डमण्डिता

    द्विजातिमन्त्रसंपूता चण्डालेनावमर्दितुम्

    na śakyā yajñamadhyasthā vediḥ srugbhāṇḍamaṇḍitā

    dvijātimantrasaṃpūtā caṇḍālenāvamarditum

19. 19

    इदं शरीरं निःसंज्ञं बन्ध वा घातयस्व वा

    नेदं शरीरं रक्ष्यं मे जीवितं वापि राक्षस

    न हि शक्ष्याम्युपक्रोशं पृथिव्यां दातुमात्मनः

    idaṃ śarīraṃ niḥsaṃjñaṃ bandha vā ghātayasva vā

    nedaṃ śarīraṃ rakṣyaṃ me jīvitaṃ vāpi rākṣasa

    na hi śakṣyāmyupakrośaṃ pṛthivyāṃ dātumātmanaḥ

20. 20

    एवमुक्त्वा तु वैदेही क्रोधात्सुपरुषं वचः

    रावणं मैथिली तत्र पुनर्नोवाच किंचन

    evamuktvā tu vaidehī krodhātsuparuṣaṃ vacaḥ

    rāvaṇaṃ maithilī tatra punarnovāca kiṃcana

21. 21

    सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं रोमहर्षणम्

    प्रत्युवाच ततः सीतां भयसंदर्शनं वचः

    sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ romaharṣaṇam

    pratyuvāca tataḥ sītāṃ bhayasaṃdarśanaṃ vacaḥ

22. 22

    शृणु मैथिलि मद्वाक्यं मासान्द्वादश भामिनि

    कालेनानेन नाभ्येषि यदि मां चारुहासिनि

    ततस्त्वां प्रातराशार्थं सूदाश्छेत्स्यन्ति लेशशः

    śṛṇu maithili madvākyaṃ māsāndvādaśa bhāmini

    kālenānena nābhyeṣi yadi māṃ cāruhāsini

    tatastvāṃ prātarāśārthaṃ sūdāśchetsyanti leśaśaḥ

23. 23

    इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणः शत्रुरावणः

    राक्षसीश्च ततः क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत्

    ityuktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ

    rākṣasīśca tataḥ kruddha idaṃ vacanamabravīt

24. 24

    शीघ्रमेवं हि राक्षस्यो विकृता घोरदर्शनाः

    दर्पमस्या विनेष्यध्वं मांसशोणितभोजनाः

    śīghramevaṃ hi rākṣasyo vikṛtā ghoradarśanāḥ

    darpamasyā vineṣyadhvaṃ māṃsaśoṇitabhojanāḥ

25. 25

    वचनादेव तास्तस्य विकृता घोरदर्शनाः

    कृतप्राञ्जलयो भूत्वा मैथिलीं पर्यवारयन्

    vacanādeva tāstasya vikṛtā ghoradarśanāḥ

    kṛtaprāñjalayo bhūtvā maithilīṃ paryavārayan

26. 26

    स ताः प्रोवाच राजा तु रावणो घोरदर्शनः

    प्रचाल्य चरणोत्कर्षैर्दारयन्निव मेदिनीम्

    sa tāḥ provāca rājā tu rāvaṇo ghoradarśanaḥ

    pracālya caraṇotkarṣairdārayanniva medinīm

27. 27

    अशोकवनिकामध्ये मैथिली नीयतामिति

    तत्रेयं रक्ष्यतां गूढम्युष्माभिः परिवारिता

    aśokavanikāmadhye maithilī nīyatāmiti

    tatreyaṃ rakṣyatāṃ gūḍhamyuṣmābhiḥ parivāritā

28. 28

    तत्रैनां तर्जनैर्घोरैः पुनः सान्त्वैश्च मैथिलीम्

    आनयध्वं वशं सर्वा वन्यां गजवधूमिव

    tatraināṃ tarjanairghoraiḥ punaḥ sāntvaiśca maithilīm

    ānayadhvaṃ vaśaṃ sarvā vanyāṃ gajavadhūmiva

29. 29

    इति प्रतिसमादिष्टा राक्षस्यो रावणेन ताः

    अशोकवनिकां जग्मुर्मैथिलीं परिगृह्य ताम्

    iti pratisamādiṣṭā rākṣasyo rāvaṇena tāḥ

    aśokavanikāṃ jagmurmaithilīṃ parigṛhya tām

30. 30

    सर्वकामफलैर्वृक्षैर्नानापुष्पफलैर्वृताम्

    सर्वकालमदैश्चापि द्विजैः समुपसेविताम्

    sarvakāmaphalairvṛkṣairnānāpuṣpaphalairvṛtām

    sarvakālamadaiścāpi dvijaiḥ samupasevitām