Sarga 28

28 shlokas

1. 1

   खरं तु विरथं रामो गदापाणिमवस्थितम्

   मृदुपूर्वं महातेजाः परुषं वाक्यमब्रवीत्

   kharaṃ tu virathaṃ rāmo gadāpāṇimavasthitam

   mṛdupūrvaṃ mahātejāḥ paruṣaṃ vākyamabravīt

2. 2

   गजाश्वरथसम्बाधे बले महति तिष्ठता

   कृतं सुदारुणं कर्म सर्वलोकजुगुप्सितम्

   gajāśvarathasambādhe bale mahati tiṣṭhatā

   kṛtaṃ sudāruṇaṃ karma sarvalokajugupsitam

3. 3

   उद्वेजनीयो भूतानां नृशंसः पापकर्मकृत्

   त्रयाणामपि लोकानामीश्वरोऽपि न तिष्ठति

   udvejanīyo bhūtānāṃ nṛśaṃsaḥ pāpakarmakṛt

   trayāṇāmapi lokānāmīśvaro'pi na tiṣṭhati

4. 4

   कर्म लोकविरुद्धं तु कुर्वाणं क्षणदाचर

   तीक्ष्णं सर्वजनो हन्ति सर्पं दुष्टमिवागतम्

   karma lokaviruddhaṃ tu kurvāṇaṃ kṣaṇadācara

   tīkṣṇaṃ sarvajano hanti sarpaṃ duṣṭamivāgatam

5. 5

   लोभात्पापानि कुर्वाणः कामाद्वा यो न बुध्यते

   भ्रष्टः पश्यति तस्यान्तं ब्राह्मणी करकादिव

   lobhātpāpāni kurvāṇaḥ kāmādvā yo na budhyate

   bhraṣṭaḥ paśyati tasyāntaṃ brāhmaṇī karakādiva

6. 6

   वसतो दण्डकारण्ये तापसान्धर्मचारिणः

   किं नु हत्वा महाभागान्फलं प्राप्स्यसि राक्षस

   vasato daṇḍakāraṇye tāpasāndharmacāriṇaḥ

   kiṃ nu hatvā mahābhāgānphalaṃ prāpsyasi rākṣasa

7. 7

   न चिरं पापकर्माणः क्रूरा लोकजुगुप्सिताः

   ऐश्वर्यं प्राप्य तिष्ठन्ति शीर्णमूला इव द्रुमाः

   na ciraṃ pāpakarmāṇaḥ krūrā lokajugupsitāḥ

   aiśvaryaṃ prāpya tiṣṭhanti śīrṇamūlā iva drumāḥ

8. 8

   अवश्यं लभते कर्ता फलं पापस्य कर्मणः

   घोरं पर्यागते काले द्रुमः पुष्पमिवार्तवम्

   avaśyaṃ labhate kartā phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ

   ghoraṃ paryāgate kāle drumaḥ puṣpamivārtavam

9. 9

   नचिरात्प्राप्यते लोके पापानां कर्मणां फलम्

   सविषाणामिवान्नानां भुक्तानां क्षणदाचर

   nacirātprāpyate loke pāpānāṃ karmaṇāṃ phalam

   saviṣāṇāmivānnānāṃ bhuktānāṃ kṣaṇadācara

10. 10

    पापमाचरतां घोरं लोकस्याप्रियमिच्छताम्

    अहमासादितो राजा प्राणान्हन्तुं निशाचर

    pāpamācaratāṃ ghoraṃ lokasyāpriyamicchatām

    ahamāsādito rājā prāṇānhantuṃ niśācara

11. 11

    अद्य हि त्वां मया मुक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः

    विदार्य निपतिष्यन्ति वल्मीकमिव पन्नगाः

    adya hi tvāṃ mayā muktāḥ śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ

    vidārya nipatiṣyanti valmīkamiva pannagāḥ

12. 12

    ये त्वया दण्डकारण्ये भक्षिता धर्मचारिणः

    तानद्य निहतः संख्ये ससैन्योऽनुगमिष्यसि

    ye tvayā daṇḍakāraṇye bhakṣitā dharmacāriṇaḥ

    tānadya nihataḥ saṃkhye sasainyo'nugamiṣyasi

13. 13

    अद्य त्वां निहतं बाणैः पश्यन्तु परमर्षयः

    निरयस्थं विमानस्था ये त्वया हिंसिताः पुरा

    adya tvāṃ nihataṃ bāṇaiḥ paśyantu paramarṣayaḥ

    nirayasthaṃ vimānasthā ye tvayā hiṃsitāḥ purā

14. 14

    प्रहर त्वं यथाकामं कुरु यत्नं कुलाधम

    अद्य ते पातयिष्यामि शिरस्तालफलं यथा

    prahara tvaṃ yathākāmaṃ kuru yatnaṃ kulādhama

    adya te pātayiṣyāmi śirastālaphalaṃ yathā

15. 15

    एवमुक्तस्तु रामेण क्रुद्धः संरक्तलोचनः

    प्रत्युवाच ततो रामं प्रहसन्क्रोधमूर्छितः

    evamuktastu rāmeṇa kruddhaḥ saṃraktalocanaḥ

    pratyuvāca tato rāmaṃ prahasankrodhamūrchitaḥ

16. 16

    प्राकृतान्राक्षसान्हत्वा युद्धे दशरथात्मज

    आत्मना कथमात्मानमप्रशस्यं प्रशंससि

    prākṛtānrākṣasānhatvā yuddhe daśarathātmaja

    ātmanā kathamātmānamapraśasyaṃ praśaṃsasi

17. 17

    विक्रान्ता बलवन्तो वा ये भवन्ति नरर्षभाः

    कथयन्ति न ते किंचित्तेजसा स्वेन गर्विताः

    vikrāntā balavanto vā ye bhavanti nararṣabhāḥ

    kathayanti na te kiṃcittejasā svena garvitāḥ

18. 18

    प्राकृतास्त्वकृतात्मानो लोके क्षत्रियपांसनाः

    निरर्थकं विकत्थन्ते यथा राम विकत्थसे

    prākṛtāstvakṛtātmāno loke kṣatriyapāṃsanāḥ

    nirarthakaṃ vikatthante yathā rāma vikatthase

19. 19

    कुलं व्यपदिशन्वीरः समरे कोऽभिधास्यति

    मृत्युकाले हि सम्प्राप्ते स्वयमप्रस्तवे स्तवम्

    kulaṃ vyapadiśanvīraḥ samare ko'bhidhāsyati

    mṛtyukāle hi samprāpte svayamaprastave stavam

20. 20

    सर्वथा तु लघुत्वं ते कत्थनेन विदर्शितम्

    सुवर्णप्रतिरूपेण तप्तेनेव कुशाग्निना

    sarvathā tu laghutvaṃ te katthanena vidarśitam

    suvarṇapratirūpeṇa tapteneva kuśāgninā

21. 21

    न तु मामिह तिष्ठन्तं पश्यसि त्वं गदाधरम्

    धराधरमिवाकम्प्यं पर्वतं धातुभिश्चितम्

    na tu māmiha tiṣṭhantaṃ paśyasi tvaṃ gadādharam

    dharādharamivākampyaṃ parvataṃ dhātubhiścitam

22. 22

    पर्याप्तोऽहं गदापाणिर्हन्तुं प्राणान्रणे तव

    त्रयाणामपि लोकानां पाशहस्त इवान्तकः

    paryāpto'haṃ gadāpāṇirhantuṃ prāṇānraṇe tava

    trayāṇāmapi lokānāṃ pāśahasta ivāntakaḥ

23. 23

    कामं बह्वपि वक्तव्यं त्वयि वक्ष्यामि न त्वहम्

    अस्तं गच्छेद्धि सविता युद्धविघ्नस्ततो भवेत्

    kāmaṃ bahvapi vaktavyaṃ tvayi vakṣyāmi na tvaham

    astaṃ gaccheddhi savitā yuddhavighnastato bhavet

24. 24

    चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां हतानि ते

    त्वद्विनाशात्करोम्यद्य तेषामश्रुप्रमार्जनम्

    caturdaśa sahasrāṇi rākṣasānāṃ hatāni te

    tvadvināśātkaromyadya teṣāmaśrupramārjanam

25. 25

    इत्युक्त्वा परमक्रुद्धस्तां गदां परमाङ्गदः

    खरश्चिक्षेप रामाय प्रदीप्तामशनिं यथा

    ityuktvā paramakruddhastāṃ gadāṃ paramāṅgadaḥ

    kharaścikṣepa rāmāya pradīptāmaśaniṃ yathā

26. 26

    खरबाहुप्रमुक्ता सा प्रदीप्ता महती गदा

    भस्म वृक्षांश्च गुल्मांश्च कृत्वागात्तत्समीपतः

    kharabāhupramuktā sā pradīptā mahatī gadā

    bhasma vṛkṣāṃśca gulmāṃśca kṛtvāgāttatsamīpataḥ

27. 27

    तामापतन्तीं ज्वलितां मृत्युपाशोपमां गदाम्

    अन्तरिक्षगतां रामश्चिच्छेद बहुधा शरैः

    tāmāpatantīṃ jvalitāṃ mṛtyupāśopamāṃ gadām

    antarikṣagatāṃ rāmaściccheda bahudhā śaraiḥ

28. 28

    सा विशीर्णा शरैर्भिन्ना पपात धरणीतले

    गदामन्त्रौषधिबलैर्व्यालीव विनिपातिता

    sā viśīrṇā śarairbhinnā papāta dharaṇītale

    gadāmantrauṣadhibalairvyālīva vinipātitā