Sarga 13

36 shlokas

1. 1

   अथ पञ्चवटीं गच्छन्नन्तरा रघुनन्दनः

   आससाद महाकायं गृध्रं भीमपराक्रमम्

   atha pañcavaṭīṃ gacchannantarā raghunandanaḥ

   āsasāda mahākāyaṃ gṛdhraṃ bhīmaparākramam

2. 2

   तं दृष्ट्वा तौ महाभागौ वनस्थं रामलक्ष्मणौ

   मेनाते राक्षसं पक्षिं ब्रुवाणौ को भवानिति

   taṃ dṛṣṭvā tau mahābhāgau vanasthaṃ rāmalakṣmaṇau

   menāte rākṣasaṃ pakṣiṃ bruvāṇau ko bhavāniti

3. 3

   स तौ मधुरया वाचा सौम्यया प्रीणयन्निव

   उवाच वत्स मां विद्धि वयस्यं पितुरात्मनः

   sa tau madhurayā vācā saumyayā prīṇayanniva

   uvāca vatsa māṃ viddhi vayasyaṃ piturātmanaḥ

4. 4

   स तं पितृसखं बुद्ध्वा पूजयामास राघवः

   स तस्य कुलमव्यग्रमथ पप्रच्छ नाम च

   sa taṃ pitṛsakhaṃ buddhvā pūjayāmāsa rāghavaḥ

   sa tasya kulamavyagramatha papraccha nāma ca

5. 5

   रामस्य वचनं श्रुत्वा कुलमात्मानमेव च

   आचचक्षे द्विजस्तस्मै सर्वभूतसमुद्भवम्

   rāmasya vacanaṃ śrutvā kulamātmānameva ca

   ācacakṣe dvijastasmai sarvabhūtasamudbhavam

6. 6

   पूर्वकाले महाबाहो ये प्रजापतयोऽभवन्

   तान्मे निगदतः सर्वानादितः शृणु राघव

   pūrvakāle mahābāho ye prajāpatayo'bhavan

   tānme nigadataḥ sarvānāditaḥ śṛṇu rāghava

7. 7

   कर्दमः प्रथमस्तेषां विकृतस्तदनन्तरम्

   शेषश्च संश्रयश्चैव बहुपुत्रश्च वीर्यवान्

   kardamaḥ prathamasteṣāṃ vikṛtastadanantaram

   śeṣaśca saṃśrayaścaiva bahuputraśca vīryavān

8. 8

   स्थाणुर्मरीचिरत्रिश्च क्रतुश्चैव महाबलः

   पुलस्त्यश्चाङ्गिराश्चैव प्रचेताः पुलहस्तथा

   sthāṇurmarīciratriśca kratuścaiva mahābalaḥ

   pulastyaścāṅgirāścaiva pracetāḥ pulahastathā

9. 9

   दक्षो विवस्वानपरोऽरिष्टनेमिश्च राघव

   कश्यपश्च महातेजास्तेषामासीच्च पश्चिमः

   dakṣo vivasvānaparo'riṣṭanemiśca rāghava

   kaśyapaśca mahātejāsteṣāmāsīcca paścimaḥ

10. 10

    प्रजापतेस्तु दक्षस्य बभूवुरिति नः श्रुतम्

    षष्टिर्दुहितरो राम यशस्विन्यो महायशः

    prajāpatestu dakṣasya babhūvuriti naḥ śrutam

    ṣaṣṭirduhitaro rāma yaśasvinyo mahāyaśaḥ

11. 11

    कश्यपः प्रतिजग्राह तासामष्टौ सुमध्यमाः

    अदितिं च दितिं चैव दनूमपि च कालकाम्

    kaśyapaḥ pratijagrāha tāsāmaṣṭau sumadhyamāḥ

    aditiṃ ca ditiṃ caiva danūmapi ca kālakām

12. 12

    ताम्रां क्रोधवशां चैव मनुं चाप्यनलामपि

    तास्तु कन्यास्ततः प्रीतः कश्यपः पुनरब्रवीत्

    tāmrāṃ krodhavaśāṃ caiva manuṃ cāpyanalāmapi

    tāstu kanyāstataḥ prītaḥ kaśyapaḥ punarabravīt

13. 13

    पुत्रांस्त्रैलोक्यभर्तॄन्वै जनयिष्यथ मत्समान्

    अदितिस्तन्मना राम दितिश्च दनुरेव च

    putrāṃstrailokyabhartṝnvai janayiṣyatha matsamān

    aditistanmanā rāma ditiśca danureva ca

14. 14

    कालका च महाबाहो शेषास्त्वमनसोऽभवन्

    अदित्यां जज्ञिरे देवास्त्रयस्त्रिंशदरिंदम

    kālakā ca mahābāho śeṣāstvamanaso'bhavan

    adityāṃ jajñire devāstrayastriṃśadariṃdama

15. 15

    आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च परंतप

    दितिस्त्वजनयत्पुत्रान्दैत्यांस्तात यशस्विनः

    ādityā vasavo rudrā aśvinau ca paraṃtapa

    ditistvajanayatputrāndaityāṃstāta yaśasvinaḥ

16. 16

    तेषामियं वसुमती पुरासीत्सवनार्णवा

    दनुस्त्वजनयत्पुत्रमश्वग्रीवमरिंदम

    teṣāmiyaṃ vasumatī purāsītsavanārṇavā

    danustvajanayatputramaśvagrīvamariṃdama

17. 17

    नरकं कालकं चैव कालकापि व्यजायत

    क्रौञ्चीं भासीं तथा श्येनीं धृतराष्ट्रीं तथा शुकीम्

    narakaṃ kālakaṃ caiva kālakāpi vyajāyata

    krauñcīṃ bhāsīṃ tathā śyenīṃ dhṛtarāṣṭrīṃ tathā śukīm

18. 18

    ताम्रापि सुषुवे कन्याः पञ्चैता लोकविश्रुताः

    उलूकाञ्जनयत्क्रौञ्ची भासी भासान्व्यजायत

    tāmrāpi suṣuve kanyāḥ pañcaitā lokaviśrutāḥ

    ulūkāñjanayatkrauñcī bhāsī bhāsānvyajāyata

19. 19

    श्येनी श्येनांश्च गृध्रांश्च व्यजायत सुतेजसः

    धृतराष्ट्री तु हंसांश्च कलहंसांश्च सर्वशः

    śyenī śyenāṃśca gṛdhrāṃśca vyajāyata sutejasaḥ

    dhṛtarāṣṭrī tu haṃsāṃśca kalahaṃsāṃśca sarvaśaḥ

20. 20

    चक्रवाकांश्च भद्रं ते विजज्ञे सापि भामिनी

    शुकी नतां विजज्ञे तु नताया विनता सुता

    cakravākāṃśca bhadraṃ te vijajñe sāpi bhāminī

    śukī natāṃ vijajñe tu natāyā vinatā sutā

21. 21

    दश क्रोधवशा राम विजज्ञेऽप्यात्मसम्भवाः

    मृगीं च मृगमन्दां च हरीं भद्रमदामपि

    daśa krodhavaśā rāma vijajñe'pyātmasambhavāḥ

    mṛgīṃ ca mṛgamandāṃ ca harīṃ bhadramadāmapi

22. 22

    मातंगीमथ शार्दूलीं श्वेतां च सुरभीं तथा

    सर्वलक्षणसम्पन्नां सुरसां कद्रुकामपि

    mātaṃgīmatha śārdūlīṃ śvetāṃ ca surabhīṃ tathā

    sarvalakṣaṇasampannāṃ surasāṃ kadrukāmapi

23. 23

    अपत्यं तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरोत्तम

    ऋक्षाश्च मृगमन्दायाः सृमराश्चमरास्तथा

    apatyaṃ tu mṛgāḥ sarve mṛgyā naravarottama

    ṛkṣāśca mṛgamandāyāḥ sṛmarāścamarāstathā

24. 24

    ततस्त्विरावतीं नाम जज्ञे भद्रमदा सुताम्

    तस्यास्त्वैरावतः पुत्रो लोकनाथो महागजः

    tatastvirāvatīṃ nāma jajñe bhadramadā sutām

    tasyāstvairāvataḥ putro lokanātho mahāgajaḥ

25. 25

    हर्याश्च हरयोऽपत्यं वानराश्च तपस्विनः

    गोलाङ्गूलांश्च शार्दूली व्याघ्रांश्चाजनयत्सुतान्

    haryāśca harayo'patyaṃ vānarāśca tapasvinaḥ

    golāṅgūlāṃśca śārdūlī vyāghrāṃścājanayatsutān

26. 26

    मातंग्यास्त्वथ मातंगा अपत्यं मनुजर्षभ

    दिशागजं तु श्वेताक्षं श्वेता व्यजनयत्सुतम्

    mātaṃgyāstvatha mātaṃgā apatyaṃ manujarṣabha

    diśāgajaṃ tu śvetākṣaṃ śvetā vyajanayatsutam

27. 27

    ततो दुहितरौ राम सुरभिर्देव्यजायत

    रोहिणीं नाम भद्रं ते गन्धर्वीं च यशस्विनीम्

    tato duhitarau rāma surabhirdevyajāyata

    rohiṇīṃ nāma bhadraṃ te gandharvīṃ ca yaśasvinīm

28. 28

    रोहिण्यजनयद्गा वै गन्धर्वी वाजिनः सुतान्

    सुरसाजनयन्नागान्राम कद्रूश्च पन्नगान्

    rohiṇyajanayadgā vai gandharvī vājinaḥ sutān

    surasājanayannāgānrāma kadrūśca pannagān

29. 29

    मनुर्मनुष्याञ्जनयत्कश्यपस्य महात्मनः

    ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्शूद्रांश्च मनुजर्षभ

    manurmanuṣyāñjanayatkaśyapasya mahātmanaḥ

    brāhmaṇānkṣatriyānvaiśyāñśūdrāṃśca manujarṣabha

30. 30

    मुखतो ब्राह्मणा जाता उरसः क्षत्रियास्तथा

    ऊरुभ्यां जज्ञिरे वैश्याः पद्भ्यां शूद्रा इति श्रुतिः

    mukhato brāhmaṇā jātā urasaḥ kṣatriyāstathā

    ūrubhyāṃ jajñire vaiśyāḥ padbhyāṃ śūdrā iti śrutiḥ