Sarga 43

37 shlokas

1. 1

   आर्तस्वरं तु तं भर्तुर्विज्ञाय सदृशं वने

   उवाच लक्ष्मणं सीता गच्छ जानीहि राघवम्

   ārtasvaraṃ tu taṃ bharturvijñāya sadṛśaṃ vane

   uvāca lakṣmaṇaṃ sītā gaccha jānīhi rāghavam

2. 2

   न हि मे जीवितं स्थाने हृदयं वावतिष्ठते

   क्रोशतः परमार्तस्य श्रुतः शब्दो मया भृशम्

   na hi me jīvitaṃ sthāne hṛdayaṃ vāvatiṣṭhate

   krośataḥ paramārtasya śrutaḥ śabdo mayā bhṛśam

3. 3

   आक्रन्दमानं तु वने भ्रातरं त्रातुमर्हसि

   तं क्षिप्रमभिधाव त्वं भ्रातरं शरणैषिणम्

   ākrandamānaṃ tu vane bhrātaraṃ trātumarhasi

   taṃ kṣipramabhidhāva tvaṃ bhrātaraṃ śaraṇaiṣiṇam

4. 4

   रक्षसां वशमापन्नं सिंहानामिव गोवृषम्

   न जगाम तथोक्तस्तु भ्रातुराज्ञाय शासनम्

   rakṣasāṃ vaśamāpannaṃ siṃhānāmiva govṛṣam

   na jagāma tathoktastu bhrāturājñāya śāsanam

5. 5

   तमुवाच ततस्तत्र कुपिता जनकात्मजा

   सौमित्रे मित्ररूपेण भ्रातुस्त्वमसि शत्रुवत्

   tamuvāca tatastatra kupitā janakātmajā

   saumitre mitrarūpeṇa bhrātustvamasi śatruvat

6. 6

   यस्त्वमस्यामवस्थायां भ्रातरं नाभिपद्यसे

   इच्छसि त्वं विनश्यन्तं रामं लक्ष्मण मत्कृते

   yastvamasyāmavasthāyāṃ bhrātaraṃ nābhipadyase

   icchasi tvaṃ vinaśyantaṃ rāmaṃ lakṣmaṇa matkṛte

7. 7

   व्यसनं ते प्रियं मन्ये स्नेहो भ्रातरि नास्ति ते

   तेन तिष्ठसि विस्रब्धस्तमपश्यन्महाद्युतिम्

   vyasanaṃ te priyaṃ manye sneho bhrātari nāsti te

   tena tiṣṭhasi visrabdhastamapaśyanmahādyutim

8. 8

   किं हि संशयमापन्ने तस्मिन्निह मया भवेत्

   कर्तव्यमिह तिष्ठन्त्या यत्प्रधानस्त्वमागतः

   kiṃ hi saṃśayamāpanne tasminniha mayā bhavet

   kartavyamiha tiṣṭhantyā yatpradhānastvamāgataḥ

9. 9

   इति ब्रुवाणां वैदेहीं बाष्पशोकपरिप्लुताम्

   अब्रवील्लक्ष्मणस्त्रस्तां सीतां मृगवधूमिव

   iti bruvāṇāṃ vaidehīṃ bāṣpaśokapariplutām

   abravīllakṣmaṇastrastāṃ sītāṃ mṛgavadhūmiva

10. 10

    देवि देवमनुष्येषु गन्धर्वेषु पतत्रिषु

    राक्षसेषु पिशाचेषु किंनरेषु मृगेषु च

    devi devamanuṣyeṣu gandharveṣu patatriṣu

    rākṣaseṣu piśāceṣu kiṃnareṣu mṛgeṣu ca

11. 11

    दानवेषु च घोरेषु न स विद्येत शोभने

    यो रामं प्रतियुध्येत समरे वासवोपमम्

    dānaveṣu ca ghoreṣu na sa vidyeta śobhane

    yo rāmaṃ pratiyudhyeta samare vāsavopamam

12. 12

    अवध्यः समरे रामो नैवं त्वं वक्तुमर्हसि

    न त्वामस्मिन्वने हातुमुत्सहे राघवं विना

    avadhyaḥ samare rāmo naivaṃ tvaṃ vaktumarhasi

    na tvāmasminvane hātumutsahe rāghavaṃ vinā

13. 13

    अनिवार्यं बलं तस्य बलैर्बलवतामपि

    त्रिभिर्लोकैः समुद्युक्तैः सेश्वरैः सामरैरपि

    anivāryaṃ balaṃ tasya balairbalavatāmapi

    tribhirlokaiḥ samudyuktaiḥ seśvaraiḥ sāmarairapi

14. 14

    हृदयं निर्वृतं तेऽस्तु संतापस्त्यज्यतामयम्

    आगमिष्यति ते भर्ता शीघ्रं हत्वा मृगोत्तमम्

    hṛdayaṃ nirvṛtaṃ te'stu saṃtāpastyajyatāmayam

    āgamiṣyati te bhartā śīghraṃ hatvā mṛgottamam

15. 15

    न स तस्य स्वरो व्यक्तं न कश्चिदपि दैवतः

    गन्धर्वनगरप्रख्या माया सा तस्य रक्षसः

    na sa tasya svaro vyaktaṃ na kaścidapi daivataḥ

    gandharvanagaraprakhyā māyā sā tasya rakṣasaḥ

16. 16

    न्यासभूतासि वैदेहि न्यस्ता मयि महात्मना

    रामेण त्वं वरारोहे न त्वां त्यक्तुमिहोत्सहे

    nyāsabhūtāsi vaidehi nyastā mayi mahātmanā

    rāmeṇa tvaṃ varārohe na tvāṃ tyaktumihotsahe

17. 17

    कृतवैराश्च कल्याणि वयमेतैर्निशाचरैः

    खरस्य निधने देवि जनस्थानवधं प्रति

    kṛtavairāśca kalyāṇi vayametairniśācaraiḥ

    kharasya nidhane devi janasthānavadhaṃ prati

18. 18

    राक्षसा विधिना वाचो विसृजन्ति महावने

    हिंसाविहारा वैदेहि न चिन्तयितुमर्हसि

    rākṣasā vidhinā vāco visṛjanti mahāvane

    hiṃsāvihārā vaidehi na cintayitumarhasi

19. 19

    लक्ष्मणेनैवमुक्ता तु क्रुद्धा संरक्तलोचना

    अब्रवीत्परुषं वाक्यं लक्ष्मणं सत्यवादिनम्

    lakṣmaṇenaivamuktā tu kruddhā saṃraktalocanā

    abravītparuṣaṃ vākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavādinam

20. 20

    अनार्य करुणारम्भ नृशंस कुलपांसन

    अहं तव प्रियं मन्ये तेनैतानि प्रभाषसे

    anārya karuṇārambha nṛśaṃsa kulapāṃsana

    ahaṃ tava priyaṃ manye tenaitāni prabhāṣase

21. 21

    नैतच्चित्रं सपत्नेषु पापं लक्ष्मण यद्भवेत्

    त्वद्विधेषु नृशंसेषु नित्यं प्रच्छन्नचारिषु

    naitaccitraṃ sapatneṣu pāpaṃ lakṣmaṇa yadbhavet

    tvadvidheṣu nṛśaṃseṣu nityaṃ pracchannacāriṣu

22. 22

    सुदुष्टस्त्वं वने राममेकमेकोऽनुगच्छसि

    मम हेतोः प्रतिच्छन्नः प्रयुक्तो भरतेन वा

    suduṣṭastvaṃ vane rāmamekameko'nugacchasi

    mama hetoḥ praticchannaḥ prayukto bharatena vā

23. 23

    कथमिन्दीवरश्यामं रामं पद्मनिभेक्षणम्

    उपसंश्रित्य भर्तारं कामयेयं पृथग्जनम्

    kathamindīvaraśyāmaṃ rāmaṃ padmanibhekṣaṇam

    upasaṃśritya bhartāraṃ kāmayeyaṃ pṛthagjanam

24. 24

    समक्षं तव सौमित्रे प्राणांस्त्यक्ष्ये न संशयः

    रामं विना क्षणमपि न हि जीवामि भूतले

    samakṣaṃ tava saumitre prāṇāṃstyakṣye na saṃśayaḥ

    rāmaṃ vinā kṣaṇamapi na hi jīvāmi bhūtale

25. 25

    इत्युक्तः परुषं वाक्यं सीतया रोमहर्षणम्

    अब्रवील्लक्ष्मणः सीतां प्राञ्जलिर्विजितेन्द्रियः

    ityuktaḥ paruṣaṃ vākyaṃ sītayā romaharṣaṇam

    abravīllakṣmaṇaḥ sītāṃ prāñjalirvijitendriyaḥ

26. 26

    उत्तरं नोत्सहे वक्तुं दैवतं भवती मम

    वाक्यमप्रतिरूपं तु न चित्रं स्त्रीषु मैथिलि

    uttaraṃ notsahe vaktuṃ daivataṃ bhavatī mama

    vākyamapratirūpaṃ tu na citraṃ strīṣu maithili

27. 27

    स्वभावस्त्वेष नारीणामेषु लोकेषु दृश्यते

    विमुक्तधर्माश्चपलास्तीक्ष्णा भेदकराः स्त्रियः

    svabhāvastveṣa nārīṇāmeṣu lokeṣu dṛśyate

    vimuktadharmāścapalāstīkṣṇā bhedakarāḥ striyaḥ

28. 28

    उपशृण्वन्तु मे सर्वे साक्षिभूता वनेचराः

    न्यायवादी यथा वाक्यमुक्तोऽहं परुषं त्वया

    upaśṛṇvantu me sarve sākṣibhūtā vanecarāḥ

    nyāyavādī yathā vākyamukto'haṃ paruṣaṃ tvayā

29. 29

    धिक्त्वामद्य प्रणश्य त्वं यन्मामेवं विशङ्कसे

    स्त्रीत्वाद्दुष्टस्वभावेन गुरुवाक्ये व्यवस्थितम्

    dhiktvāmadya praṇaśya tvaṃ yanmāmevaṃ viśaṅkase

    strītvādduṣṭasvabhāvena guruvākye vyavasthitam

30. 30

    गमिष्ये यत्र काकुत्स्थः स्वस्ति तेऽस्तु वरानने

    रक्षन्तु त्वां विशालाक्षि समग्रा वनदेवताः

    gamiṣye yatra kākutsthaḥ svasti te'stu varānane

    rakṣantu tvāṃ viśālākṣi samagrā vanadevatāḥ