Sarga 21

26 shlokas

1. 1

   एवमाधर्षितः शूरः शूर्पणख्या खरस्तदा

   उवाच रक्षसां मध्ये खरः खरतरं वचः

   evamādharṣitaḥ śūraḥ śūrpaṇakhyā kharastadā

   uvāca rakṣasāṃ madhye kharaḥ kharataraṃ vacaḥ

2. 2

   तवापमानप्रभवः क्रोधोऽयमतुलो मम

   न शक्यते धारयितुं लवणाम्भ इवोत्थितम्

   tavāpamānaprabhavaḥ krodho'yamatulo mama

   na śakyate dhārayituṃ lavaṇāmbha ivotthitam

3. 3

   न रामं गणये वीर्यान्मानुषं क्षीणजीवितम्

   आत्मा दुश्चरितैः प्राणान्हतो योऽद्य विमोक्ष्यति

   na rāmaṃ gaṇaye vīryānmānuṣaṃ kṣīṇajīvitam

   ātmā duścaritaiḥ prāṇānhato yo'dya vimokṣyati

4. 4

   बाष्पः संह्रियतामेष सम्भ्रमश्च विमुच्यताम्

   अहं रामं सह भ्रात्रा नयामि यमसादनम्

   bāṣpaḥ saṃhriyatāmeṣa sambhramaśca vimucyatām

   ahaṃ rāmaṃ saha bhrātrā nayāmi yamasādanam

5. 5

   परश्वधहतस्याद्य मन्दप्राणस्य भूतले

   रामस्य रुधिरं रक्तमुष्णं पास्यसि राक्षसि

   paraśvadhahatasyādya mandaprāṇasya bhūtale

   rāmasya rudhiraṃ raktamuṣṇaṃ pāsyasi rākṣasi

6. 6

   सा प्रहृष्टा वचः श्रुत्वा खरस्य वदनाच्च्युतम्

   प्रशशंस पुनर्मौर्ख्याद्भ्रातरं रक्षसां वरम्

   sā prahṛṣṭā vacaḥ śrutvā kharasya vadanāccyutam

   praśaśaṃsa punarmaurkhyādbhrātaraṃ rakṣasāṃ varam

7. 7

   तया परुषितः पूर्वं पुनरेव प्रशंसितः

   अब्रवीद्दूषणं नाम खरः सेनापतिं तदा

   tayā paruṣitaḥ pūrvaṃ punareva praśaṃsitaḥ

   abravīddūṣaṇaṃ nāma kharaḥ senāpatiṃ tadā

8. 8

   चतुर्दश सहस्राणि मम चित्तानुवर्तिनाम्

   रक्षसां भीमवेगानां समरेष्वनिवर्तिनाम्

   caturdaśa sahasrāṇi mama cittānuvartinām

   rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ samareṣvanivartinām

9. 9

   नीलजीमूतवर्णानां घोराणां क्रूरकर्मणाम्

   लोकहिंसाविहाराणां बलिनामुग्रतेजसाम्

   nīlajīmūtavarṇānāṃ ghorāṇāṃ krūrakarmaṇām

   lokahiṃsāvihārāṇāṃ balināmugratejasām

10. 10

    तेषां शार्दूलदर्पाणां महास्यानां महौजसाम्

    सर्वोद्योगमुदीर्णानां रक्षसां सौम्य कारय

    teṣāṃ śārdūladarpāṇāṃ mahāsyānāṃ mahaujasām

    sarvodyogamudīrṇānāṃ rakṣasāṃ saumya kāraya

11. 11

    उपस्थापय मे क्षिप्रं रथं सौम्य धनूंषि च

    शरांश्च चित्रान्खड्गांश्च शक्तीश्च विविधाः शिताः

    upasthāpaya me kṣipraṃ rathaṃ saumya dhanūṃṣi ca

    śarāṃśca citrānkhaḍgāṃśca śaktīśca vividhāḥ śitāḥ

12. 12

    अग्रे निर्यातुमिच्छामि पौलस्त्यानां महात्मनाम्

    वधार्थं दुर्विनीतस्य रामस्य रणकोविदः

    agre niryātumicchāmi paulastyānāṃ mahātmanām

    vadhārthaṃ durvinītasya rāmasya raṇakovidaḥ

13. 13

    इति तस्य ब्रुवाणस्य सूर्यवर्णं महारथम्

    सदश्वैः शबलैर्युक्तमाचचक्षेऽथ दूषणः

    iti tasya bruvāṇasya sūryavarṇaṃ mahāratham

    sadaśvaiḥ śabalairyuktamācacakṣe'tha dūṣaṇaḥ

14. 14

    तं मेरुशिखराकारं तप्तकाञ्चनभूषणम्

    हेमचक्रमसंबाधं वैदूर्यमयकूबरम्

    taṃ meruśikharākāraṃ taptakāñcanabhūṣaṇam

    hemacakramasaṃbādhaṃ vaidūryamayakūbaram

15. 15

    मत्स्यैः पुष्पैर्द्रुमैः शैलैश्चन्द्रसूर्यैश्च काञ्चनैः

    माङ्गल्यैः पक्षिसंघैश्च ताराभिश्च समावृतम्

    matsyaiḥ puṣpairdrumaiḥ śailaiścandrasūryaiśca kāñcanaiḥ

    māṅgalyaiḥ pakṣisaṃghaiśca tārābhiśca samāvṛtam

16. 16

    ध्वजनिस्त्रिंशसम्पन्नं किङ्किणीकविभूषितम्

    सदश्वयुक्तं सोऽमर्षादारुरोह रथं खरः

    dhvajanistriṃśasampannaṃ kiṅkiṇīkavibhūṣitam

    sadaśvayuktaṃ so'marṣādāruroha rathaṃ kharaḥ

17. 17

    निशाम्य तं रथगतं राक्षसा भीमविक्रमाः

    तस्थुः संपरिवार्यैनं दूषणं च महाबलम्

    niśāmya taṃ rathagataṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ

    tasthuḥ saṃparivāryainaṃ dūṣaṇaṃ ca mahābalam

18. 18

    खरस्तु तान्महेष्वासान्घोरचर्मायुधध्वजान्

    निर्यातेत्यब्रवीद्दृष्ट्वा रथस्थः सर्वराक्षसान्

    kharastu tānmaheṣvāsānghoracarmāyudhadhvajān

    niryātetyabravīddṛṣṭvā rathasthaḥ sarvarākṣasān

19. 19

    ततस्तद्राक्षसं सैन्यं घोरचर्मायुधध्वजम्

    निर्जगाम जनस्थानान्महानादं महाजवम्

    tatastadrākṣasaṃ sainyaṃ ghoracarmāyudhadhvajam

    nirjagāma janasthānānmahānādaṃ mahājavam

20. 20

    मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः सुतीक्ष्णैश्च परश्वधैः

    खड्गैश्चक्रैश्च हस्तस्थैर्भ्राजमानैश्च तोमरैः

    mudgaraiḥ paṭṭiśaiḥ śūlaiḥ sutīkṣṇaiśca paraśvadhaiḥ

    khaḍgaiścakraiśca hastasthairbhrājamānaiśca tomaraiḥ

21. 21

    शक्तिभिः परिघैर्घोरैरतिमात्रैश्च कार्मुकैः

    गदासिमुसलैर्वज्रैर्गृहीतैर्भीमदर्शनैः

    śaktibhiḥ parighairghorairatimātraiśca kārmukaiḥ

    gadāsimusalairvajrairgṛhītairbhīmadarśanaiḥ

22. 22

    राक्षसानां सुघोराणां सहस्राणि चतुर्दश

    निर्यातानि जनस्थानात्खरचित्तानुवर्तिनाम्

    rākṣasānāṃ sughorāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa

    niryātāni janasthānātkharacittānuvartinām

23. 23

    तांस्त्वभिद्रवतो दृष्ट्वा राक्षसान्भीमविक्रमान्

    खरस्यापि रथः किंचिज्जगाम तदनन्तरम्

    tāṃstvabhidravato dṛṣṭvā rākṣasānbhīmavikramān

    kharasyāpi rathaḥ kiṃcijjagāma tadanantaram

24. 24

    ततस्ताञ्शबलानश्वांस्तप्तकाञ्चनभूषितान्

    खरस्य मतमाज्ञाय सारथिः समचोदयत्

    tatastāñśabalānaśvāṃstaptakāñcanabhūṣitān

    kharasya matamājñāya sārathiḥ samacodayat

25. 25

    स चोदितो रथः शीघ्रं खरस्य रिपुघातिनः

    शब्देनापूरयामास दिशश्च प्रतिदिशस्तथा

    sa codito rathaḥ śīghraṃ kharasya ripughātinaḥ

    śabdenāpūrayāmāsa diśaśca pratidiśastathā

26. 26

    प्रवृद्धमन्युस्तु खरः खरस्वनो रिपोर्वधार्थं त्वरितो यथान्तकः

    अचूचुदत्सारथिमुन्नदन्पुनर्महाबलो मेघ इवाश्मवर्षवान्

    pravṛddhamanyustu kharaḥ kharasvano riporvadhārthaṃ tvarito yathāntakaḥ

    acūcudatsārathimunnadanpunarmahābalo megha ivāśmavarṣavān