Sarga 41

49 shlokas

1. 1

   सा तं सम्प्रेक्ष्य सुश्रोणी कुसुमानि विचिन्वती

   हेमराजतवर्णाभ्यां पार्श्वाभ्यामुपशोभितम्

   sā taṃ samprekṣya suśroṇī kusumāni vicinvatī

   hemarājatavarṇābhyāṃ pārśvābhyāmupaśobhitam

2. 2

   प्रहृष्टा चानवद्याङ्गी मृष्टहाटकवर्णिनी

   भर्तारमपि चाक्रन्दल्लक्ष्मणं चैव सायुधम्

   prahṛṣṭā cānavadyāṅgī mṛṣṭahāṭakavarṇinī

   bhartāramapi cākrandallakṣmaṇaṃ caiva sāyudham

3. 3

   तयाहूतौ नरव्याघ्रौ वैदेह्या रामलक्ष्मणौ

   वीक्षमाणौ तु तं देशं तदा ददृशतुर्मृगम्

   tayāhūtau naravyāghrau vaidehyā rāmalakṣmaṇau

   vīkṣamāṇau tu taṃ deśaṃ tadā dadṛśaturmṛgam

4. 4

   शङ्कमानस्तु तं दृष्ट्वा लक्ष्मणो राममब्रवीत्

   तमेवैनमहं मन्ये मारीचं राक्षसं मृगम्

   śaṅkamānastu taṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇo rāmamabravīt

   tamevainamahaṃ manye mārīcaṃ rākṣasaṃ mṛgam

5. 5

   चरन्तो मृगयां हृष्टाः पापेनोपाधिना वने

   अनेन निहता राम राजानः कामरूपिणा

   caranto mṛgayāṃ hṛṣṭāḥ pāpenopādhinā vane

   anena nihatā rāma rājānaḥ kāmarūpiṇā

6. 6

   अस्य मायाविदो मायामृगरूपमिदं कृतम्

   भानुमत्पुरुषव्याघ्र गन्धर्वपुरसंनिभम्

   asya māyāvido māyāmṛgarūpamidaṃ kṛtam

   bhānumatpuruṣavyāghra gandharvapurasaṃnibham

7. 7

   मृगो ह्येवंविधो रत्नविचित्रो नास्ति राघव

   जगत्यां जगतीनाथ मायैषा हि न संशयः

   mṛgo hyevaṃvidho ratnavicitro nāsti rāghava

   jagatyāṃ jagatīnātha māyaiṣā hi na saṃśayaḥ

8. 8

   एवं ब्रुवाणं काकुत्स्थं प्रतिवार्य शुचिस्मिता

   उवाच सीता संहृष्टा छद्मना हृतचेतना

   evaṃ bruvāṇaṃ kākutsthaṃ prativārya śucismitā

   uvāca sītā saṃhṛṣṭā chadmanā hṛtacetanā

9. 9

   आर्यपुत्राभिरामोऽसौ मृगो हरति मे मनः

   आनयैनं महाबाहो क्रीडार्थं नो भविष्यति

   āryaputrābhirāmo'sau mṛgo harati me manaḥ

   ānayainaṃ mahābāho krīḍārthaṃ no bhaviṣyati

10. 10

    इहाश्रमपदेऽस्माकं बहवः पुण्यदर्शनाः

    मृगाश्चरन्ति सहिताश्चमराः सृमरास्तथा

    ihāśramapade'smākaṃ bahavaḥ puṇyadarśanāḥ

    mṛgāścaranti sahitāścamarāḥ sṛmarāstathā

11. 11

    ऋक्षाः पृषतसंघाश्च वानराः किंनरास्तथा

    विचरन्ति महाबाहो रूपश्रेष्ठा महाबलाः

    ṛkṣāḥ pṛṣatasaṃghāśca vānarāḥ kiṃnarāstathā

    vicaranti mahābāho rūpaśreṣṭhā mahābalāḥ

12. 12

    न चास्य सदृशो राजन्दृष्टपूर्वो मृगः पुरा

    तेजसा क्षमया दीप्त्या यथायं मृगसत्तमः

    na cāsya sadṛśo rājandṛṣṭapūrvo mṛgaḥ purā

    tejasā kṣamayā dīptyā yathāyaṃ mṛgasattamaḥ

13. 13

    नानावर्णविचित्राङ्गो रत्नबिन्दुसमाचितः

    द्योतयन्वनमव्यग्रं शोभते शशिसंनिभः

    nānāvarṇavicitrāṅgo ratnabindusamācitaḥ

    dyotayanvanamavyagraṃ śobhate śaśisaṃnibhaḥ

14. 14

    अहो रूपमहो लक्ष्मीः स्वरसम्पच्च शोभना

    मृगोऽद्भुतो विचित्रोऽसौ हृदयं हरतीव मे

    aho rūpamaho lakṣmīḥ svarasampacca śobhanā

    mṛgo'dbhuto vicitro'sau hṛdayaṃ haratīva me

15. 15

    यदि ग्रहणमभ्येति जीवन्नेव मृगस्तव

    आश्चर्यभूतं भवति विस्मयं जनयिष्यति

    yadi grahaṇamabhyeti jīvanneva mṛgastava

    āścaryabhūtaṃ bhavati vismayaṃ janayiṣyati

16. 16

    समाप्तवनवासानां राज्यस्थानां च नः पुनः

    अन्तःपुरविभूषार्थो मृग एष भविष्यति

    samāptavanavāsānāṃ rājyasthānāṃ ca naḥ punaḥ

    antaḥpuravibhūṣārtho mṛga eṣa bhaviṣyati

17. 17

    भरतस्यार्यपुत्रस्य श्वश्रूणां मम च प्रभो

    मृगरूपमिदं दिव्यं विस्मयं जनयिष्यति

    bharatasyāryaputrasya śvaśrūṇāṃ mama ca prabho

    mṛgarūpamidaṃ divyaṃ vismayaṃ janayiṣyati

18. 18

    जीवन्न यदि तेऽभ्येति ग्रहणं मृगसत्तमः

    अजिनं नरशार्दूल रुचिरं मे भविष्यति

    jīvanna yadi te'bhyeti grahaṇaṃ mṛgasattamaḥ

    ajinaṃ naraśārdūla ruciraṃ me bhaviṣyati

19. 19

    निहतस्यास्य सत्त्वस्य जाम्बूनदमयत्वचि

    शष्पबृस्यां विनीतायामिच्छाम्यहमुपासितुम्

    nihatasyāsya sattvasya jāmbūnadamayatvaci

    śaṣpabṛsyāṃ vinītāyāmicchāmyahamupāsitum

20. 20

    कामवृत्तमिदं रौद्रं स्त्रीणामसदृशं मतम्

    वपुषा त्वस्य सत्त्वस्य विस्मयो जनितो मम

    kāmavṛttamidaṃ raudraṃ strīṇāmasadṛśaṃ matam

    vapuṣā tvasya sattvasya vismayo janito mama

21. 21

    तेन काञ्चनरोम्णा तु मणिप्रवरशृङ्गिणा

    तरुणादित्यवर्णेन नक्षत्रपथवर्चसा

    बभूव राघवस्यापि मनो विस्मयमागतम्

    tena kāñcanaromṇā tu maṇipravaraśṛṅgiṇā

    taruṇādityavarṇena nakṣatrapathavarcasā

    babhūva rāghavasyāpi mano vismayamāgatam

22. 22

    एवं सीतावचः श्रुत्वा दृष्ट्वा च मृगमद्भुतम्

    उवाच राघवो हृष्टो भ्रातरं लक्ष्मणं वचः

    evaṃ sītāvacaḥ śrutvā dṛṣṭvā ca mṛgamadbhutam

    uvāca rāghavo hṛṣṭo bhrātaraṃ lakṣmaṇaṃ vacaḥ

23. 23

    पश्य लक्ष्मण वैदेह्याः स्पृहां मृगगतामिमाम्

    रूपश्रेष्ठतया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति

    paśya lakṣmaṇa vaidehyāḥ spṛhāṃ mṛgagatāmimām

    rūpaśreṣṭhatayā hyeṣa mṛgo'dya na bhaviṣyati

24. 24

    न वने नन्दनोद्देशे न चैत्ररथसंश्रये

    कुतः पृथिव्यां सौमित्रे योऽस्य कश्चित्समो मृगः

    na vane nandanoddeśe na caitrarathasaṃśraye

    kutaḥ pṛthivyāṃ saumitre yo'sya kaścitsamo mṛgaḥ

25. 25

    प्रतिलोमानुलोमाश्च रुचिरा रोमराजयः

    शोभन्ते मृगमाश्रित्य चित्राः कनकबिन्दुभिः

    pratilomānulomāśca rucirā romarājayaḥ

    śobhante mṛgamāśritya citrāḥ kanakabindubhiḥ

26. 26

    पश्यास्य जृम्भमाणस्य दीप्तामग्निशिखोपमाम्

    जिह्वां मुखान्निःसरन्तीं मेघादिव शतह्रदाम्

    paśyāsya jṛmbhamāṇasya dīptāmagniśikhopamām

    jihvāṃ mukhānniḥsarantīṃ meghādiva śatahradām

27. 27

    मसारगल्वर्कमुखः शङ्खमुक्तानिभोदरः

    कस्य नामाभिरूपोऽसौ न मनो लोभयेन्मृगः

    masāragalvarkamukhaḥ śaṅkhamuktānibhodaraḥ

    kasya nāmābhirūpo'sau na mano lobhayenmṛgaḥ

28. 28

    कस्य रूपमिदं दृष्ट्वा जाम्बूनदमयप्रभम्

    नानारत्नमयं दिव्यं न मनो विस्मयं व्रजेत्

    kasya rūpamidaṃ dṛṣṭvā jāmbūnadamayaprabham

    nānāratnamayaṃ divyaṃ na mano vismayaṃ vrajet

29. 29

    मांसहेतोरपि मृगान्विहारार्थं च धन्विनः

    घ्नन्ति लक्ष्मण राजानो मृगयायां महावने

    māṃsahetorapi mṛgānvihārārthaṃ ca dhanvinaḥ

    ghnanti lakṣmaṇa rājāno mṛgayāyāṃ mahāvane

30. 30

    धनानि व्यवसायेन विचीयन्ते महावने

    धातवो विविधाश्चापि मणिरत्नसुवर्णिनः

    dhanāni vyavasāyena vicīyante mahāvane

    dhātavo vividhāścāpi maṇiratnasuvarṇinaḥ