Sarga 14

29 shlokas

1. 1

   ततः पञ्चवटीं गत्वा नानाव्यालमृगायुताम्

   उवाच भ्रातरं रामो लक्ष्मणं दीप्ततेजसम्

   tataḥ pañcavaṭīṃ gatvā nānāvyālamṛgāyutām

   uvāca bhrātaraṃ rāmo lakṣmaṇaṃ dīptatejasam

2. 2

   आगताः स्म यथोद्दिष्टममुं देशं महर्षिणा

   अयं पञ्चवटीदेशः सौम्य पुष्पितकाननः

   āgatāḥ sma yathoddiṣṭamamuṃ deśaṃ maharṣiṇā

   ayaṃ pañcavaṭīdeśaḥ saumya puṣpitakānanaḥ

3. 3

   सर्वतश्चार्यतां दृष्टिः कानने निपुणो ह्यसि

   आश्रमः कतरस्मिन्नो देशे भवति संमतः

   sarvataścāryatāṃ dṛṣṭiḥ kānane nipuṇo hyasi

   āśramaḥ katarasminno deśe bhavati saṃmataḥ

4. 4

   रमते यत्र वैदेही त्वमहं चैव लक्ष्मण

   तादृशो दृश्यतां देशः संनिकृष्टजलाशयः

   ramate yatra vaidehī tvamahaṃ caiva lakṣmaṇa

   tādṛśo dṛśyatāṃ deśaḥ saṃnikṛṣṭajalāśayaḥ

5. 5

   वनरामण्यकं यत्र जलरामण्यकं तथा

   संनिकृष्टं च यत्र स्यात्समित्पुष्पकुशोदकम्

   vanarāmaṇyakaṃ yatra jalarāmaṇyakaṃ tathā

   saṃnikṛṣṭaṃ ca yatra syātsamitpuṣpakuśodakam

6. 6

   एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः संयताञ्जलिः

   सीतासमक्षं काकुत्स्थमिदं वचनमब्रवीत्

   evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ saṃyatāñjaliḥ

   sītāsamakṣaṃ kākutsthamidaṃ vacanamabravīt

7. 7

   परवानस्मि काकुत्स्थ त्वयि वर्षशतं स्थिते

   स्वयं तु रुचिरे देशे क्रियतामिति मां वद

   paravānasmi kākutstha tvayi varṣaśataṃ sthite

   svayaṃ tu rucire deśe kriyatāmiti māṃ vada

8. 8

   सुप्रीतस्तेन वाक्येन लक्ष्मणस्य महाद्युतिः

   विमृशन्रोचयामास देशं सर्वगुणान्वितम्

   suprītastena vākyena lakṣmaṇasya mahādyutiḥ

   vimṛśanrocayāmāsa deśaṃ sarvaguṇānvitam

9. 9

   स तं रुचिरमाक्रम्य देशमाश्रमकर्मणि

   हस्ते गृहीत्वा हस्तेन रामः सौमित्रिमब्रवीत्

   sa taṃ ruciramākramya deśamāśramakarmaṇi

   haste gṛhītvā hastena rāmaḥ saumitrimabravīt

10. 10

    अयं देशः समः श्रीमान्पुष्पितैस्तरुभिर्वृतः

    इहाश्रमपदं सौम्य यथावत्कर्तुमर्हसि

    ayaṃ deśaḥ samaḥ śrīmānpuṣpitaistarubhirvṛtaḥ

    ihāśramapadaṃ saumya yathāvatkartumarhasi

11. 11

    इयमादित्यसंकाशैः पद्मैः सुरभिगन्धिभिः

    अदूरे दृश्यते रम्या पद्मिनी पद्मशोभिता

    iyamādityasaṃkāśaiḥ padmaiḥ surabhigandhibhiḥ

    adūre dṛśyate ramyā padminī padmaśobhitā

12. 12

    यथाख्यातमगस्त्येन मुनिना भावितात्मना

    इयं गोदावरी रम्या पुष्पितैस्तरुभिर्वृता

    yathākhyātamagastyena muninā bhāvitātmanā

    iyaṃ godāvarī ramyā puṣpitaistarubhirvṛtā

13. 13

    हंसकारण्डवाकीर्णा चक्रवाकोपशोभिता

    नातिदूरे न चासन्ने मृगयूथनिपीडिता

    haṃsakāraṇḍavākīrṇā cakravākopaśobhitā

    nātidūre na cāsanne mṛgayūthanipīḍitā

14. 14

    मयूरनादिता रम्याः प्रांशवो बहुकन्दराः

    दृश्यन्ते गिरयः सौम्य फुल्लैस्तरुभिरावृताः

    mayūranāditā ramyāḥ prāṃśavo bahukandarāḥ

    dṛśyante girayaḥ saumya phullaistarubhirāvṛtāḥ

15. 15

    सौवर्णे राजतैस्ताम्रैर्देशे देशे च धातुभिः

    गवाक्षिता इवाभान्ति गजाः परमभक्तिभिः

    sauvarṇe rājataistāmrairdeśe deśe ca dhātubhiḥ

    gavākṣitā ivābhānti gajāḥ paramabhaktibhiḥ

16. 16

    सालैस्तालैस्तमालैश्च खर्जूरैः पनसाम्रकैः

    नीवारैस्तिमिशैश्चैव पुंनागैश्चोपशोभिताः

    sālaistālaistamālaiśca kharjūraiḥ panasāmrakaiḥ

    nīvāraistimiśaiścaiva puṃnāgaiścopaśobhitāḥ

17. 17

    चूतैरशोकैस्तिलकैश्चम्पकैः केतकैरपि

    पुष्पगुल्मलतोपेतैस्तैस्तैस्तरुभिरावृताः

    cūtairaśokaistilakaiścampakaiḥ ketakairapi

    puṣpagulmalatopetaistaistaistarubhirāvṛtāḥ

18. 18

    चन्दनैः स्यन्दनैर्नीपैः पनसैर्लकुचैरपि

    धवाश्वकर्णखदिरैः शमीकिंशुकपाटलैः

    candanaiḥ syandanairnīpaiḥ panasairlakucairapi

    dhavāśvakarṇakhadiraiḥ śamīkiṃśukapāṭalaiḥ

19. 19

    इदं पुण्यमिदं मेध्यमिदं बहुमृगद्विजम्

    इह वत्स्याम सौमित्रे सार्धमेतेन पक्षिणा

    idaṃ puṇyamidaṃ medhyamidaṃ bahumṛgadvijam

    iha vatsyāma saumitre sārdhametena pakṣiṇā

20. 20

    एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः परवीरहा

    अचिरेणाश्रमं भ्रातुश्चकार सुमहाबलः

    evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā

    acireṇāśramaṃ bhrātuścakāra sumahābalaḥ

21. 21

    पर्णशालां सुविपुलां तत्र संघातमृत्तिकाम्

    सुस्तम्भां मस्करैर्दीर्घैः कृतवंशां सुशोभनाम्

    parṇaśālāṃ suvipulāṃ tatra saṃghātamṛttikām

    sustambhāṃ maskarairdīrghaiḥ kṛtavaṃśāṃ suśobhanām

22. 22

    स गत्वा लक्ष्मणः श्रीमान्नदीं गोदावरीं तदा

    स्नात्वा पद्मानि चादाय सफलः पुनरागतः

    sa gatvā lakṣmaṇaḥ śrīmānnadīṃ godāvarīṃ tadā

    snātvā padmāni cādāya saphalaḥ punarāgataḥ

23. 23

    ततः पुष्पबलिं कृत्वा शान्तिं च स यथाविधि

    दर्शयामास रामाय तदाश्रमपदं कृतम्

    tataḥ puṣpabaliṃ kṛtvā śāntiṃ ca sa yathāvidhi

    darśayāmāsa rāmāya tadāśramapadaṃ kṛtam

24. 24

    स तं दृष्ट्वा कृतं सौम्यमाश्रमं सह सीतया

    राघवः पर्णशालायां हर्षमाहारयत्परम्

    sa taṃ dṛṣṭvā kṛtaṃ saumyamāśramaṃ saha sītayā

    rāghavaḥ parṇaśālāyāṃ harṣamāhārayatparam

25. 25

    सुसंहृष्टः परिष्वज्य बाहुभ्यां लक्ष्मणं तदा

    अतिस्निग्धं च गाढं च वचनं चेदमब्रवीत्

    susaṃhṛṣṭaḥ pariṣvajya bāhubhyāṃ lakṣmaṇaṃ tadā

    atisnigdhaṃ ca gāḍhaṃ ca vacanaṃ cedamabravīt

26. 26

    प्रीतोऽस्मि ते महत्कर्म त्वया कृतमिदं प्रभो

    प्रदेयो यन्निमित्तं ते परिष्वङ्गो मया कृतः

    prīto'smi te mahatkarma tvayā kṛtamidaṃ prabho

    pradeyo yannimittaṃ te pariṣvaṅgo mayā kṛtaḥ

27. 27

    भावज्ञेन कृतज्ञेन धर्मज्ञेन च लक्ष्मण

    त्वया पुत्रेण धर्मात्मा न संवृत्तः पिता मम

    bhāvajñena kṛtajñena dharmajñena ca lakṣmaṇa

    tvayā putreṇa dharmātmā na saṃvṛttaḥ pitā mama

28. 28

    एवं लक्ष्मणमुक्त्वा तु राघवो लक्ष्मिवर्धनः

    तस्मिन्देशे बहुफले न्यवसत्स सुखं वशी

    evaṃ lakṣmaṇamuktvā tu rāghavo lakṣmivardhanaḥ

    tasmindeśe bahuphale nyavasatsa sukhaṃ vaśī

29. 29

    कंचित्कालं स धर्मात्मा सीतया लक्ष्मणेन च

    अन्वास्यमानो न्यवसत्स्वर्गलोके यथामरः

    kaṃcitkālaṃ sa dharmātmā sītayā lakṣmaṇena ca

    anvāsyamāno nyavasatsvargaloke yathāmaraḥ