Sarga 16

25 shlokas

1. 1

   कृताभिषेको रामस्तु सीता सौमित्रिरेव च

   तस्माद्गोदावरीतीरात्ततो जग्मुः स्वमाश्रमम्

   kṛtābhiṣeko rāmastu sītā saumitrireva ca

   tasmādgodāvarītīrāttato jagmuḥ svamāśramam

2. 2

   आश्रमं तमुपागम्य राघवः सहलक्ष्मणः

   कृत्वा पौर्वाह्णिकं कर्म पर्णशालामुपागमत्

   āśramaṃ tamupāgamya rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ

   kṛtvā paurvāhṇikaṃ karma parṇaśālāmupāgamat

3. 3

   स रामः पर्णशालायामासीनः सह सीतया

   विरराज महाबाहुश्चित्रया चन्द्रमा इव

   लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चकार विविधाः कथाः

   sa rāmaḥ parṇaśālāyāmāsīnaḥ saha sītayā

   virarāja mahābāhuścitrayā candramā iva

   lakṣmaṇena saha bhrātrā cakāra vividhāḥ kathāḥ

4. 4

   तदासीनस्य रामस्य कथासंसक्तचेतसः

   तं देशं राक्षसी काचिदाजगाम यदृच्छया

   tadāsīnasya rāmasya kathāsaṃsaktacetasaḥ

   taṃ deśaṃ rākṣasī kācidājagāma yadṛcchayā

5. 5

   सा तु शूर्पणखा नाम दशग्रीवस्य रक्षसः

   भगिनी राममासाद्य ददर्श त्रिदशोपमम्

   sā tu śūrpaṇakhā nāma daśagrīvasya rakṣasaḥ

   bhaginī rāmamāsādya dadarśa tridaśopamam

6. 6

   सिंहोरस्कं महाबाहुं पद्मपत्रनिभेक्षणम्

   सुकुमारं महासत्त्वं पार्थिवव्यञ्जनान्वितम्

   siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ padmapatranibhekṣaṇam

   sukumāraṃ mahāsattvaṃ pārthivavyañjanānvitam

7. 7

   राममिन्दीवरश्यामं कन्दर्पसदृशप्रभम्

   बभूवेन्द्रोपमं दृष्ट्वा राक्षसी काममोहिता

   rāmamindīvaraśyāmaṃ kandarpasadṛśaprabham

   babhūvendropamaṃ dṛṣṭvā rākṣasī kāmamohitā

8. 8

   सुमुखं दुर्मुखी रामं वृत्तमध्यं महोदरी

   विशालाक्षं विरूपाक्षी सुकेशं ताम्रमूर्धजा

   sumukhaṃ durmukhī rāmaṃ vṛttamadhyaṃ mahodarī

   viśālākṣaṃ virūpākṣī sukeśaṃ tāmramūrdhajā

9. 9

   प्रियरूपं विरूपा सा सुस्वरं भैरवस्वना

   तरुणं दारुणा वृद्धा दक्षिणं वामभाषिणी

   priyarūpaṃ virūpā sā susvaraṃ bhairavasvanā

   taruṇaṃ dāruṇā vṛddhā dakṣiṇaṃ vāmabhāṣiṇī

10. 10

    न्यायवृत्तं सुदुर्वृत्ता प्रियमप्रियदर्शना

    शरीरजसमाविष्टा राक्षसी राममब्रवीत्

    nyāyavṛttaṃ sudurvṛttā priyamapriyadarśanā

    śarīrajasamāviṣṭā rākṣasī rāmamabravīt

11. 11

    जटी तापसरूपेण सभार्यः शरचापधृक्

    आगतस्त्वमिमं देशं कथं राक्षससेवितम्

    jaṭī tāpasarūpeṇa sabhāryaḥ śaracāpadhṛk

    āgatastvamimaṃ deśaṃ kathaṃ rākṣasasevitam

12. 12

    एवमुक्तस्तु राक्षस्या शूर्पणख्या परंतपः

    ऋजुबुद्धितया सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे

    evamuktastu rākṣasyā śūrpaṇakhyā paraṃtapaḥ

    ṛjubuddhitayā sarvamākhyātumupacakrame

13. 13

    आसीद्दशरथो नाम राजा त्रिदशविक्रमः

    तस्याहमग्रजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः

    āsīddaśaratho nāma rājā tridaśavikramaḥ

    tasyāhamagrajaḥ putro rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ

14. 14

    भ्रातायं लक्ष्मणो नाम यवीयान्मामनुव्रतः

    इयं भार्या च वैदेही मम सीतेति विश्रुता

    bhrātāyaṃ lakṣmaṇo nāma yavīyānmāmanuvrataḥ

    iyaṃ bhāryā ca vaidehī mama sīteti viśrutā

15. 15

    नियोगात्तु नरेन्द्रस्य पितुर्मातुश्च यन्त्रितः

    धर्मार्थं धर्मकाङ्क्षी च वनं वस्तुमिहागतः

    niyogāttu narendrasya piturmātuśca yantritaḥ

    dharmārthaṃ dharmakāṅkṣī ca vanaṃ vastumihāgataḥ

16. 16

    त्वां तु वेदितुमिच्छामि कथ्यतां कासि कस्य वा

    इह वा किंनिमित्तं त्वमागता ब्रूहि तत्त्वतः

    tvāṃ tu veditumicchāmi kathyatāṃ kāsi kasya vā

    iha vā kiṃnimittaṃ tvamāgatā brūhi tattvataḥ

17. 17

    साब्रवीद्वचनं श्रुत्वा राक्षसी मदनार्दिता

    श्रूयतां राम वक्ष्यामि तत्त्वार्थं वचनं मम

    sābravīdvacanaṃ śrutvā rākṣasī madanārditā

    śrūyatāṃ rāma vakṣyāmi tattvārthaṃ vacanaṃ mama

18. 18

    अहं शूर्पणखा नाम राक्षसी कामरूपिणी

    अरण्यं विचरामीदमेका सर्वभयंकरा

    ahaṃ śūrpaṇakhā nāma rākṣasī kāmarūpiṇī

    araṇyaṃ vicarāmīdamekā sarvabhayaṃkarā

19. 19

    रावणो नाम मे भ्राता राक्षसो राक्षसेश्वरः

    प्रवृद्धनिद्रश्च सदा कुम्भकर्णो महाबलः

    rāvaṇo nāma me bhrātā rākṣaso rākṣaseśvaraḥ

    pravṛddhanidraśca sadā kumbhakarṇo mahābalaḥ

20. 20

    विभीषणस्तु धर्मात्मा न तु राक्षसचेष्टितः

    प्रख्यातवीर्यौ च रणे भ्रातरौ खरदूषणौ

    vibhīṣaṇastu dharmātmā na tu rākṣasaceṣṭitaḥ

    prakhyātavīryau ca raṇe bhrātarau kharadūṣaṇau

21. 21

    तानहं समतिक्रान्ता राम त्वा पूर्वदर्शनात्

    समुपेतास्मि भावेन भर्तारं पुरुषोत्तमम्

    चिराय भव भर्ता मे सीतया किं करिष्यसि

    tānahaṃ samatikrāntā rāma tvā pūrvadarśanāt

    samupetāsmi bhāvena bhartāraṃ puruṣottamam

    cirāya bhava bhartā me sītayā kiṃ kariṣyasi

22. 22

    विकृता च विरूपा च न सेयं सदृशी तव

    अहमेवानुरूपा ते भार्या रूपेण पश्य माम्

    vikṛtā ca virūpā ca na seyaṃ sadṛśī tava

    ahamevānurūpā te bhāryā rūpeṇa paśya mām

23. 23

    इमां विरूपामसतीं करालां निर्णतोदरीम्

    अनेन सह ते भ्रात्रा भक्षयिष्यामि मानुषीम्

    imāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm

    anena saha te bhrātrā bhakṣayiṣyāmi mānuṣīm

24. 24

    ततः पर्वतशृङ्गाणि वनानि विविधानि च

    पश्यन्सह मया कान्त दण्डकान्विचरिष्यसि

    tataḥ parvataśṛṅgāṇi vanāni vividhāni ca

    paśyansaha mayā kānta daṇḍakānvicariṣyasi

25. 25

    इत्येवमुक्तः काकुत्स्थः प्रहस्य मदिरेक्षणाम्

    इदं वचनमारेभे वक्तुं वाक्यविशारदः

    ityevamuktaḥ kākutsthaḥ prahasya madirekṣaṇām

    idaṃ vacanamārebhe vaktuṃ vākyaviśāradaḥ