Sarga 60

52 shlokas

1. 1

   स दीनो दीनया वाचा लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत्

   शीघ्रं लक्ष्मण जानीहि गत्वा गोदावरीं नदीम्

   अपि गोदावरीं सीता पद्मान्यानयितुं गता

   sa dīno dīnayā vācā lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt

   śīghraṃ lakṣmaṇa jānīhi gatvā godāvarīṃ nadīm

   api godāvarīṃ sītā padmānyānayituṃ gatā

2. 2

   एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः पुनरेव हि

   नदीं गोदावरीं रम्यां जगाम लघुविक्रमः

   evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ punareva hi

   nadīṃ godāvarīṃ ramyāṃ jagāma laghuvikramaḥ

3. 3

   तां लक्ष्मणस्तीर्थवतीं विचित्वा राममब्रवीत्

   नैनां पश्यामि तीर्थेषु क्रोशतो न शृणोति मे

   tāṃ lakṣmaṇastīrthavatīṃ vicitvā rāmamabravīt

   naināṃ paśyāmi tīrtheṣu krośato na śṛṇoti me

4. 4

   कं नु सा देशमापन्ना वैदेही क्लेशनाशिनी

   न हि तं वेद्मि वै राम यत्र सा तनुमध्यमा

   kaṃ nu sā deśamāpannā vaidehī kleśanāśinī

   na hi taṃ vedmi vai rāma yatra sā tanumadhyamā

5. 5

   लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दीनः संतापमोहितः

   रामः समभिचक्राम स्वयं गोदावरीं नदीम्

   lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā dīnaḥ saṃtāpamohitaḥ

   rāmaḥ samabhicakrāma svayaṃ godāvarīṃ nadīm

6. 6

   स तामुपस्थितो रामः क्व सीतेत्येवमब्रवीत्

   sa tāmupasthito rāmaḥ kva sītetyevamabravīt

7. 7

   भूतानि राक्षसेन्द्रेण वधार्हेण हृतामपि

   न तां शशंसू रामाय तथा गोदावरी नदी

   bhūtāni rākṣasendreṇa vadhārheṇa hṛtāmapi

   na tāṃ śaśaṃsū rāmāya tathā godāvarī nadī

8. 8

   ततः प्रचोदिता भूतैः शंसास्मै तां प्रियामिति

   न च साभ्यवदत्सीतां पृष्टा रामेण शोचिता

   tataḥ pracoditā bhūtaiḥ śaṃsāsmai tāṃ priyāmiti

   na ca sābhyavadatsītāṃ pṛṣṭā rāmeṇa śocitā

9. 9

   रावणस्य च तद्रूपं कर्माणि च दुरात्मनः

   ध्यात्वा भयात्तु वैदेहीं सा नदी न शशंस ताम्

   rāvaṇasya ca tadrūpaṃ karmāṇi ca durātmanaḥ

   dhyātvā bhayāttu vaidehīṃ sā nadī na śaśaṃsa tām

10. 10

    निराशस्तु तया नद्या सीताया दर्शने कृतः

    उवाच रामः सौमित्रिं सीतादर्शनकर्शितः

    nirāśastu tayā nadyā sītāyā darśane kṛtaḥ

    uvāca rāmaḥ saumitriṃ sītādarśanakarśitaḥ

11. 11

    किं नु लक्ष्मण वक्ष्यामि समेत्य जनकं वचः

    मातरं चैव वैदेह्या विना तामहमप्रियम्

    kiṃ nu lakṣmaṇa vakṣyāmi sametya janakaṃ vacaḥ

    mātaraṃ caiva vaidehyā vinā tāmahamapriyam

12. 12

    या मे राज्यविहीनस्य वने वन्येन जीवतः

    सर्वं व्यपनयच्छोकं वैदेही क्व नु सा गता

    yā me rājyavihīnasya vane vanyena jīvataḥ

    sarvaṃ vyapanayacchokaṃ vaidehī kva nu sā gatā

13. 13

    ज्ञातिपक्षविहीनस्य राजपुत्रीमपश्यतः

    मन्ये दीर्घा भविष्यन्ति रात्रयो मम जाग्रतः

    jñātipakṣavihīnasya rājaputrīmapaśyataḥ

    manye dīrghā bhaviṣyanti rātrayo mama jāgrataḥ

14. 14

    गोदावरीं जनस्थानमिमं प्रस्रवणं गिरिम्

    सर्वाण्यनुचरिष्यामि यदि सीता हि दृश्यते

    godāvarīṃ janasthānamimaṃ prasravaṇaṃ girim

    sarvāṇyanucariṣyāmi yadi sītā hi dṛśyate

15. 15

    एवं सम्भाषमाणौ तावन्योन्यं भ्रातरावुभौ

    वसुंधरायां पतितं पुष्पमार्गमपश्यताम्

    evaṃ sambhāṣamāṇau tāvanyonyaṃ bhrātarāvubhau

    vasuṃdharāyāṃ patitaṃ puṣpamārgamapaśyatām

16. 16

    तां पुष्पवृष्टिं पतितां दृष्ट्वा रामो महीतले

    उवाच लक्ष्मणं वीरो दुःखितो दुःखितं वचः

    tāṃ puṣpavṛṣṭiṃ patitāṃ dṛṣṭvā rāmo mahītale

    uvāca lakṣmaṇaṃ vīro duḥkhito duḥkhitaṃ vacaḥ

17. 17

    अभिजानामि पुष्पाणि तानीमानीह लक्ष्मण

    अपिनद्धानि वैदेह्या मया दत्तानि कानने

    abhijānāmi puṣpāṇi tānīmānīha lakṣmaṇa

    apinaddhāni vaidehyā mayā dattāni kānane

18. 18

    एवमुक्त्वा महाबाहुर्लक्ष्मणं पुरुषर्षभम्

    क्रुद्धोऽब्रवीद्गिरिं तत्र सिंहः क्षुद्रमृगं यथा

    evamuktvā mahābāhurlakṣmaṇaṃ puruṣarṣabham

    kruddho'bravīdgiriṃ tatra siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā

19. 19

    तां हेमवर्णां हेमाभां सीतां दर्शय पर्वत

    यावत्सानूनि सर्वाणि न ते विध्वंसयाम्यहम्

    tāṃ hemavarṇāṃ hemābhāṃ sītāṃ darśaya parvata

    yāvatsānūni sarvāṇi na te vidhvaṃsayāmyaham

20. 20

    मम बाणाग्निनिर्दग्धो भस्मीभूतो भविष्यसि

    असेव्यः सततं चैव निस्तृणद्रुमपल्लवः

    mama bāṇāgninirdagdho bhasmībhūto bhaviṣyasi

    asevyaḥ satataṃ caiva nistṛṇadrumapallavaḥ

21. 21

    इमां वा सरितं चाद्य शोषयिष्यामि लक्ष्मण

    यदि नाख्याति मे सीतामद्य चन्द्रनिभाननाम्

    imāṃ vā saritaṃ cādya śoṣayiṣyāmi lakṣmaṇa

    yadi nākhyāti me sītāmadya candranibhānanām

22. 22

    एवं स रुषितो रामो दिधक्षन्निव चक्षुषा

    ददर्श भूमौ निष्क्रान्तं राक्षसस्य पदं महत्

    evaṃ sa ruṣito rāmo didhakṣanniva cakṣuṣā

    dadarśa bhūmau niṣkrāntaṃ rākṣasasya padaṃ mahat

23. 23

    स समीक्ष्य परिक्रान्तं सीताया राक्षसस्य च

    संभ्रान्तहृदयो रामः शशंस भ्रातरं प्रियम्

    sa samīkṣya parikrāntaṃ sītāyā rākṣasasya ca

    saṃbhrāntahṛdayo rāmaḥ śaśaṃsa bhrātaraṃ priyam

24. 24

    पश्य लक्ष्मण वैदेह्याः शीर्णाः कनकबिन्दवः

    भूषणानां हि सौमित्रे माल्यानि विविधानि च

    paśya lakṣmaṇa vaidehyāḥ śīrṇāḥ kanakabindavaḥ

    bhūṣaṇānāṃ hi saumitre mālyāni vividhāni ca

25. 25

    तप्तबिन्दुनिकाशैश्च चित्रैः क्षतजबिन्दुभिः

    आवृतं पश्य सौमित्रे सर्वतो धरणीतलम्

    taptabindunikāśaiśca citraiḥ kṣatajabindubhiḥ

    āvṛtaṃ paśya saumitre sarvato dharaṇītalam

26. 26

    मन्ये लक्ष्मण वैदेही राक्षसैः कामरूपिभिः

    भित्त्वा भित्त्वा विभक्ता वा भक्षिता वा भविष्यति

    manye lakṣmaṇa vaidehī rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ

    bhittvā bhittvā vibhaktā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati

27. 27

    तस्य निमित्तं वैदेह्या द्वयोर्विवदमानयोः

    बभूव युद्धं सौमित्रे घोरं राक्षसयोरिह

    tasya nimittaṃ vaidehyā dvayorvivadamānayoḥ

    babhūva yuddhaṃ saumitre ghoraṃ rākṣasayoriha

28. 28

    मुक्तामणिचितं चेदं तपनीयविभूषितम्

    धरण्यां पतितं सौम्य कस्य भग्नं महद्धनुः

    muktāmaṇicitaṃ cedaṃ tapanīyavibhūṣitam

    dharaṇyāṃ patitaṃ saumya kasya bhagnaṃ mahaddhanuḥ

29. 29

    तरुणादित्यसंकाशं वैदूर्यगुलिकाचितम्

    विशीर्णं पतितं भूमौ कवचं कस्य काञ्चनम्

    taruṇādityasaṃkāśaṃ vaidūryagulikācitam

    viśīrṇaṃ patitaṃ bhūmau kavacaṃ kasya kāñcanam

30. 30

    छत्रं शतशलाकं च दिव्यमाल्योपशोभितम्

    भग्नदण्डमिदं कस्य भूमौ सौम्य निपातितम्

    chatraṃ śataśalākaṃ ca divyamālyopaśobhitam

    bhagnadaṇḍamidaṃ kasya bhūmau saumya nipātitam