Sarga 71

26 shlokas

1. 1

   दिवं तु तस्यां यातायां शबर्यां स्वेन कर्मणा

   लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चिन्तयामास राघवः

   divaṃ tu tasyāṃ yātāyāṃ śabaryāṃ svena karmaṇā

   lakṣmaṇena saha bhrātrā cintayāmāsa rāghavaḥ

2. 2

   चिन्तयित्वा तु धर्मात्मा प्रभावं तं महात्मनाम्

   हितकारिणमेकाग्रं लक्ष्मणं राघवोऽब्रवीत्

   cintayitvā tu dharmātmā prabhāvaṃ taṃ mahātmanām

   hitakāriṇamekāgraṃ lakṣmaṇaṃ rāghavo'bravīt

3. 3

   दृष्टोऽयमाश्रमः सौम्य बह्वाश्चर्यः कृतात्मनाम्

   विश्वस्तमृगशार्दूलो नानाविहगसेवितः

   dṛṣṭo'yamāśramaḥ saumya bahvāścaryaḥ kṛtātmanām

   viśvastamṛgaśārdūlo nānāvihagasevitaḥ

4. 4

   सप्तानां च समुद्राणामेषु तीर्थेषु लक्ष्मण

   उपस्पृष्टं च विधिवत्पितरश्चापि तर्पिताः

   saptānāṃ ca samudrāṇāmeṣu tīrtheṣu lakṣmaṇa

   upaspṛṣṭaṃ ca vidhivatpitaraścāpi tarpitāḥ

5. 5

   प्रनष्टमशुभं यत्तत्कल्याणं समुपस्थितम्

   तेन त्वेतत्प्रहृष्टं मे मनो लक्ष्मण सम्प्रति

   pranaṣṭamaśubhaṃ yattatkalyāṇaṃ samupasthitam

   tena tvetatprahṛṣṭaṃ me mano lakṣmaṇa samprati

6. 6

   हृदये हि नरव्याघ्र शुभमाविर्भविष्यति

   तदागच्छ गमिष्यावः पम्पां तां प्रियदर्शनाम्

   hṛdaye hi naravyāghra śubhamāvirbhaviṣyati

   tadāgaccha gamiṣyāvaḥ pampāṃ tāṃ priyadarśanām

7. 7

   ऋश्यमूको गिरिर्यत्र नातिदूरे प्रकाशते

   यस्मिन्वसति धर्मात्मा सुग्रीवोऽंशुमतः सुतः

   नित्यं वालिभयात्त्रस्तश्चतुर्भिः सह वानरैः

   ṛśyamūko giriryatra nātidūre prakāśate

   yasminvasati dharmātmā sugrīvo'ṃśumataḥ sutaḥ

   nityaṃ vālibhayāttrastaścaturbhiḥ saha vānaraiḥ

8. 8

   अभित्वरे च तं द्रष्टुं सुग्रीवं वानरर्षभम्

   तदधीनं हि मे सौम्य सीतायाः परिमार्गणम्

   abhitvare ca taṃ draṣṭuṃ sugrīvaṃ vānararṣabham

   tadadhīnaṃ hi me saumya sītāyāḥ parimārgaṇam

9. 9

   इति ब्रुवाणं तं रामं सौमित्रिरिदमब्रवीत्

   गच्छावस्त्वरितं तत्र ममापि त्वरते मनः

   iti bruvāṇaṃ taṃ rāmaṃ saumitriridamabravīt

   gacchāvastvaritaṃ tatra mamāpi tvarate manaḥ

10. 10

    आश्रमात्तु ततस्तस्मान्निष्क्रम्य स विशां पतिः

    आजगाम ततः पम्पां लक्ष्मणेन सहाभिभूः

    āśramāttu tatastasmānniṣkramya sa viśāṃ patiḥ

    ājagāma tataḥ pampāṃ lakṣmaṇena sahābhibhūḥ

11. 11

    समीक्षमाणः पुष्पाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्

    कोयष्टिभिश्चार्जुनकैः शतपत्रैश्च कीचकैः

    एतैश्चान्यैश्च विविधैर्नादितं तद्वनं महत्

    samīkṣamāṇaḥ puṣpāḍhyaṃ sarvato vipuladrumam

    koyaṣṭibhiścārjunakaiḥ śatapatraiśca kīcakaiḥ

    etaiścānyaiśca vividhairnāditaṃ tadvanaṃ mahat

12. 12

    स रामो विविधान्वृक्षान्सरांसि विविधानि च

    पश्यन्कामाभिसंतप्तो जगाम परमं ह्रदम्

    sa rāmo vividhānvṛkṣānsarāṃsi vividhāni ca

    paśyankāmābhisaṃtapto jagāma paramaṃ hradam

13. 13

    स तामासाद्य वै रामो दूरादुदकवाहिनीम्

    मतंगसरसं नाम ह्रदं समवगाहत

    sa tāmāsādya vai rāmo dūrādudakavāhinīm

    mataṃgasarasaṃ nāma hradaṃ samavagāhata

14. 14

    स तु शोकसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः

    विवेश नलिनीं पम्पां पङ्कजैश्च समावृताम्

    sa tu śokasamāviṣṭo rāmo daśarathātmajaḥ

    viveśa nalinīṃ pampāṃ paṅkajaiśca samāvṛtām

15. 15

    तिलकाशोकपुंनागबकुलोद्दालकाशिनीम्

    रम्योपवनसम्बाधां पद्मसंपीडितोदकाम्

    tilakāśokapuṃnāgabakuloddālakāśinīm

    ramyopavanasambādhāṃ padmasaṃpīḍitodakām

16. 16

    स्फटिकोपमतोयाढ्यां श्लक्ष्णवालुकसंतताम्

    मत्स्यकच्छपसम्बाधां तीरस्थद्रुमशोभिताम्

    sphaṭikopamatoyāḍhyāṃ ślakṣṇavālukasaṃtatām

    matsyakacchapasambādhāṃ tīrasthadrumaśobhitām

17. 17

    सखीभिरिव युक्ताभिर्लताभिरनुवेष्टिताम्

    किंनरोरगगन्धर्वयक्षराक्षससेविताम्

    नानाद्रुमलताकीर्णां शीतवारिनिधिं शुभाम्

    sakhībhiriva yuktābhirlatābhiranuveṣṭitām

    kiṃnaroragagandharvayakṣarākṣasasevitām

    nānādrumalatākīrṇāṃ śītavārinidhiṃ śubhām

18. 18

    पद्मैः सौगन्धिकैस्ताम्रां शुक्लां कुमुदमण्डलैः

    नीलां कुवलयोद्धातैर्बहुवर्णां कुथामिव

    padmaiḥ saugandhikaistāmrāṃ śuklāṃ kumudamaṇḍalaiḥ

    nīlāṃ kuvalayoddhātairbahuvarṇāṃ kuthāmiva

19. 19

    अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्

    पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्

    aravindotpalavatīṃ padmasaugandhikāyutām

    puṣpitāmravaṇopetāṃ barhiṇodghuṣṭanāditām

20. 20

    स तां दृष्ट्वा ततः पम्पां रामः सौमित्रिणा सह

    विललाप च तेजस्वी कामाद्दशरथात्मजः

    sa tāṃ dṛṣṭvā tataḥ pampāṃ rāmaḥ saumitriṇā saha

    vilalāpa ca tejasvī kāmāddaśarathātmajaḥ

21. 21

    तिलकैर्बीजपूरैश्च वटैः शुक्लद्रुमैस्तथा

    पुष्पितैः करवीरैश्च पुंनागैश्च सुपुष्पितैः

    tilakairbījapūraiśca vaṭaiḥ śukladrumaistathā

    puṣpitaiḥ karavīraiśca puṃnāgaiśca supuṣpitaiḥ

22. 22

    मालतीकुन्दगुल्मैश्च भण्डीरैर्निचुलैस्तथा

    अशोकैः सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः

    अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदेवोपशोभिताम्

    mālatīkundagulmaiśca bhaṇḍīrairniculaistathā

    aśokaiḥ saptaparṇaiśca ketakairatimuktakaiḥ

    anyaiśca vividhairvṛkṣaiḥ pramadevopaśobhitām

23. 23

    अस्यास्तीरे तु पूर्वोक्तः पर्वतो धातुमण्डितः

    ऋश्यमूक इति ख्यातश्चित्रपुष्पितकाननः

    asyāstīre tu pūrvoktaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ

    ṛśyamūka iti khyātaścitrapuṣpitakānanaḥ

24. 24

    हरिरृक्षरजोनाम्नः पुत्रस्तस्य महात्मनः

    अध्यास्ते तं महावीर्यः सुग्रीव इति विश्रुतः

    harirṛkṣarajonāmnaḥ putrastasya mahātmanaḥ

    adhyāste taṃ mahāvīryaḥ sugrīva iti viśrutaḥ

25. 25

    सुग्रीवमभिगच्छ त्वं वानरेन्द्रं नरर्षभ

    इत्युवाच पुनर्वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमम्

    sugrīvamabhigaccha tvaṃ vānarendraṃ nararṣabha

    ityuvāca punarvākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramam

26. 26

    ततो महद्वर्त्म च दूरसंक्रमं क्रमेण गत्वा प्रविलोकयन्वनम्

    ददर्श पम्पां शुभदर्शकाननामनेकनानाविधपक्षिसंकुलाम्

    tato mahadvartma ca dūrasaṃkramaṃ krameṇa gatvā pravilokayanvanam

    dadarśa pampāṃ śubhadarśakānanāmanekanānāvidhapakṣisaṃkulām