Sarga 8

29 shlokas

1. 1

   सुतीक्ष्णेनाभ्यनुज्ञातं प्रस्थितं रघुनन्दनम्

   वैदेही स्निग्धया वाचा भर्तारमिदमब्रवीत्

   sutīkṣṇenābhyanujñātaṃ prasthitaṃ raghunandanam

   vaidehī snigdhayā vācā bhartāramidamabravīt

2. 2

   अयं धर्मः सुसूक्ष्मेण विधिना प्राप्यते महान्

   निवृत्तेन च शक्योऽयं व्यसनात्कामजादिह

   ayaṃ dharmaḥ susūkṣmeṇa vidhinā prāpyate mahān

   nivṛttena ca śakyo'yaṃ vyasanātkāmajādiha

3. 3

   त्रीण्येव व्यसनान्यत्र कामजानि भवन्त्युत

   मिथ्यावाक्यं परमकं तस्माद्गुरुतरावुभौ

   परदाराभिगमनं विना वैरं च रौद्रता

   trīṇyeva vyasanānyatra kāmajāni bhavantyuta

   mithyāvākyaṃ paramakaṃ tasmādgurutarāvubhau

   paradārābhigamanaṃ vinā vairaṃ ca raudratā

4. 4

   मिथ्यावाक्यं न ते भूतं न भविष्यति राघव

   कुतोऽभिलषणं स्त्रीणां परेषां धर्मनाशनम्

   mithyāvākyaṃ na te bhūtaṃ na bhaviṣyati rāghava

   kuto'bhilaṣaṇaṃ strīṇāṃ pareṣāṃ dharmanāśanam

5. 5

   तच्च सर्वं महाबाहो शक्यं वोढुं जितेन्द्रियैः

   तव वश्येन्द्रियत्वं च जानामि शुभदर्शन

   tacca sarvaṃ mahābāho śakyaṃ voḍhuṃ jitendriyaiḥ

   tava vaśyendriyatvaṃ ca jānāmi śubhadarśana

6. 6

   तृतीयं यदिदं रौद्रं परप्राणाभिहिंसनम्

   निर्वैरं क्रियते मोहात्तच्च ते समुपस्थितम्

   tṛtīyaṃ yadidaṃ raudraṃ paraprāṇābhihiṃsanam

   nirvairaṃ kriyate mohāttacca te samupasthitam

7. 7

   प्रतिज्ञातस्त्वया वीर दण्डकारण्यवासिनाम्

   ऋषीणां रक्षणार्थाय वधः संयति रक्षसाम्

   pratijñātastvayā vīra daṇḍakāraṇyavāsinām

   ṛṣīṇāṃ rakṣaṇārthāya vadhaḥ saṃyati rakṣasām

8. 8

   एतन्निमित्तं च वनं दण्डका इति विश्रुतम्

   प्रस्थितस्त्वं सह भ्रात्रा धृतबाणशरासनः

   etannimittaṃ ca vanaṃ daṇḍakā iti viśrutam

   prasthitastvaṃ saha bhrātrā dhṛtabāṇaśarāsanaḥ

9. 9

   ततस्त्वां प्रस्थितं दृष्ट्वा मम चिन्ताकुलं मनः

   त्वद्वृत्तं चिन्तयन्त्या वै भवेन्निःश्रेयसं हितम्

   tatastvāṃ prasthitaṃ dṛṣṭvā mama cintākulaṃ manaḥ

   tvadvṛttaṃ cintayantyā vai bhavenniḥśreyasaṃ hitam

10. 10

    न हि मे रोचते वीर गमनं दण्डकान्प्रति

    कारणं तत्र वक्ष्यामि वदन्त्याः श्रूयतां मम

    na hi me rocate vīra gamanaṃ daṇḍakānprati

    kāraṇaṃ tatra vakṣyāmi vadantyāḥ śrūyatāṃ mama

11. 11

    त्वं हि बाणधनुष्पाणिर्भ्रात्रा सह वनं गतः

    दृष्ट्वा वनचरान्सर्वान्कच्चित्कुर्याः शरव्ययम्

    tvaṃ hi bāṇadhanuṣpāṇirbhrātrā saha vanaṃ gataḥ

    dṛṣṭvā vanacarānsarvānkaccitkuryāḥ śaravyayam

12. 12

    क्षत्रियाणामिह धनुर्हुताशस्येन्धनानि च

    समीपतः स्थितं तेजोबलमुच्छ्रयते भृशम्

    kṣatriyāṇāmiha dhanurhutāśasyendhanāni ca

    samīpataḥ sthitaṃ tejobalamucchrayate bhṛśam

13. 13

    पुरा किल महाबाहो तपस्वी सत्यवाक्शुचिः

    कस्मिंश्चिदभवत्पुण्ये वने रतमृगद्विजे

    purā kila mahābāho tapasvī satyavākśuciḥ

    kasmiṃścidabhavatpuṇye vane ratamṛgadvije

14. 14

    तस्यैव तपसो विघ्नं कर्तुमिन्द्रः शचीपतिः

    खड्गपाणिरथागच्छदाश्रमं भटरूपधृक्

    tasyaiva tapaso vighnaṃ kartumindraḥ śacīpatiḥ

    khaḍgapāṇirathāgacchadāśramaṃ bhaṭarūpadhṛk

15. 15

    तस्मिंस्तदाश्रमपदे निहितः खड्ग उत्तमः

    स न्यासविधिना दत्तः पुण्ये तपसि तिष्ठतः

    tasmiṃstadāśramapade nihitaḥ khaḍga uttamaḥ

    sa nyāsavidhinā dattaḥ puṇye tapasi tiṣṭhataḥ

16. 16

    स तच्छस्त्रमनुप्राप्य न्यासरक्षणतत्परः

    वने तु विचरत्येव रक्षन्प्रत्ययमात्मनः

    sa tacchastramanuprāpya nyāsarakṣaṇatatparaḥ

    vane tu vicaratyeva rakṣanpratyayamātmanaḥ

17. 17

    यत्र गच्छत्युपादातुं मूलानि च फलानि च

    न विना याति तं खड्गं न्यासरक्षणतत्परः

    yatra gacchatyupādātuṃ mūlāni ca phalāni ca

    na vinā yāti taṃ khaḍgaṃ nyāsarakṣaṇatatparaḥ

18. 18

    नित्यं शस्त्रं परिवहन्क्रमेण स तपोधनः

    चकार रौद्रीं स्वां बुद्धिं त्यक्त्वा तपसि निश्चयम्

    nityaṃ śastraṃ parivahankrameṇa sa tapodhanaḥ

    cakāra raudrīṃ svāṃ buddhiṃ tyaktvā tapasi niścayam

19. 19

    ततः स रौद्राभिरतः प्रमत्तोऽधर्मकर्षितः

    तस्य शस्त्रस्य संवासाज्जगाम नरकं मुनिः

    tataḥ sa raudrābhirataḥ pramatto'dharmakarṣitaḥ

    tasya śastrasya saṃvāsājjagāma narakaṃ muniḥ

20. 20

    स्नेहाच्च बहुमानाच्च स्मारये त्वां न शिक्षये

    न कथंचन सा कार्या गृहीतधनुषा त्वया

    snehācca bahumānācca smāraye tvāṃ na śikṣaye

    na kathaṃcana sā kāryā gṛhītadhanuṣā tvayā

21. 21

    बुद्धिर्वैरं विना हन्तुं राक्षसान्दण्डकाश्रितान्

    अपराधं विना हन्तुं लोकान्वीर न कामये

    buddhirvairaṃ vinā hantuṃ rākṣasāndaṇḍakāśritān

    aparādhaṃ vinā hantuṃ lokānvīra na kāmaye

22. 22

    क्षत्रियाणां तु वीराणां वनेषु नियतात्मनाम्

    धनुषा कार्यमेतावदार्तानामभिरक्षणम्

    kṣatriyāṇāṃ tu vīrāṇāṃ vaneṣu niyatātmanām

    dhanuṣā kāryametāvadārtānāmabhirakṣaṇam

23. 23

    क्व च शस्त्रं क्व च वनं क्व च क्षात्रं तपः क्व च

    व्याविद्धमिदमस्माभिर्देशधर्मस्तु पूज्यताम्

    kva ca śastraṃ kva ca vanaṃ kva ca kṣātraṃ tapaḥ kva ca

    vyāviddhamidamasmābhirdeśadharmastu pūjyatām

24. 24

    तदार्य कलुषा बुद्धिर्जायते शस्त्रसेवनात्

    पुनर्गत्वा त्वयोध्यायां क्षत्रधर्मं चरिष्यसि

    tadārya kaluṣā buddhirjāyate śastrasevanāt

    punargatvā tvayodhyāyāṃ kṣatradharmaṃ cariṣyasi

25. 25

    अक्षया तु भवेत्प्रीतिः श्वश्रूश्वशुरयोर्मम

    यदि राज्यं हि संन्यस्य भवेस्त्वं निरतो मुनिः

    akṣayā tu bhavetprītiḥ śvaśrūśvaśurayormama

    yadi rājyaṃ hi saṃnyasya bhavestvaṃ nirato muniḥ

26. 26

    धर्मादर्थः प्रभवति धर्मात्प्रभवते सुखम्

    धर्मेण लभते सर्वं धर्मसारमिदं जगत्

    dharmādarthaḥ prabhavati dharmātprabhavate sukham

    dharmeṇa labhate sarvaṃ dharmasāramidaṃ jagat

27. 27

    आत्मानं नियमैस्तैस्तैः कर्षयित्वा प्रयत्नतः

    प्राप्यते निपुणैर्धर्मो न सुखाल्लभ्यते सुखम्

    ātmānaṃ niyamaistaistaiḥ karṣayitvā prayatnataḥ

    prāpyate nipuṇairdharmo na sukhāllabhyate sukham

28. 28

    नित्यं शुचिमतिः सौम्य चर धर्मं तपोवने

    सर्वं हि विदितं तुभ्यं त्रैलोक्यमपि तत्त्वतः

    nityaṃ śucimatiḥ saumya cara dharmaṃ tapovane

    sarvaṃ hi viditaṃ tubhyaṃ trailokyamapi tattvataḥ

29. 29

    स्त्रीचापलादेतदुदाहृतं मे धर्मं च वक्तुं तव कः समर्थः

    विचार्य बुद्ध्या तु सहानुजेन यद्रोचते तत्कुरु माचिरेण

    strīcāpalādetadudāhṛtaṃ me dharmaṃ ca vaktuṃ tava kaḥ samarthaḥ

    vicārya buddhyā tu sahānujena yadrocate tatkuru mācireṇa