Sarga 63

26 shlokas

1. 1

   पूर्वजोऽप्युक्तमात्रस्तु लक्ष्मणेन सुभाषितम्

   सारग्राही महासारं प्रतिजग्राह राघवः

   pūrvajo'pyuktamātrastu lakṣmaṇena subhāṣitam

   sāragrāhī mahāsāraṃ pratijagrāha rāghavaḥ

2. 2

   संनिगृह्य महाबाहुः प्रवृद्धं कोपमात्मनः

   अवष्टभ्य धनुश्चित्रं रामो लक्ष्मणमब्रवीत्

   saṃnigṛhya mahābāhuḥ pravṛddhaṃ kopamātmanaḥ

   avaṣṭabhya dhanuścitraṃ rāmo lakṣmaṇamabravīt

3. 3

   किं करिष्यावहे वत्स क्व वा गच्छाव लक्ष्मण

   केनोपायेन पश्येयं सीतामिति विचिन्तय

   kiṃ kariṣyāvahe vatsa kva vā gacchāva lakṣmaṇa

   kenopāyena paśyeyaṃ sītāmiti vicintaya

4. 4

   तं तथा परितापार्तं लक्ष्मणो राममब्रवीत्

   इदमेव जनस्थानं त्वमन्वेषितुमर्हसि

   taṃ tathā paritāpārtaṃ lakṣmaṇo rāmamabravīt

   idameva janasthānaṃ tvamanveṣitumarhasi

5. 5

   राक्षसैर्बहुभिः कीर्णं नानाद्रुमलतायुतम्

   सन्तीह गिरिदुर्गाणि निर्दराः कन्दराणि च

   rākṣasairbahubhiḥ kīrṇaṃ nānādrumalatāyutam

   santīha giridurgāṇi nirdarāḥ kandarāṇi ca

6. 6

   गुहाश्च विविधा घोरा नानामृगगणाकुलाः

   आवासाः किंनराणां च गन्धर्वभवनानि च

   guhāśca vividhā ghorā nānāmṛgagaṇākulāḥ

   āvāsāḥ kiṃnarāṇāṃ ca gandharvabhavanāni ca

7. 7

   तानि युक्तो मया सार्धं त्वमन्वेषितुमर्हसि

   त्वद्विधा बुद्धिसम्पन्ना महात्मानो नरर्षभ

   tāni yukto mayā sārdhaṃ tvamanveṣitumarhasi

   tvadvidhā buddhisampannā mahātmāno nararṣabha

8. 8

   आपत्सु न प्रकम्पन्ते वायुवेगैरिवाचलाः

   इत्युक्तस्तद्वनं सर्वं विचचार सलक्ष्मणः

   āpatsu na prakampante vāyuvegairivācalāḥ

   ityuktastadvanaṃ sarvaṃ vicacāra salakṣmaṇaḥ

9. 9

   क्रुद्धो रामः शरं घोरं संधाय धनुषि क्षुरम्

   ततः पर्वतकूटाभं महाभागं द्विजोत्तमम्

   kruddho rāmaḥ śaraṃ ghoraṃ saṃdhāya dhanuṣi kṣuram

   tataḥ parvatakūṭābhaṃ mahābhāgaṃ dvijottamam

10. 10

    ददर्श पतितं भूमौ क्षतजार्द्रं जटायुषम्

    तं दृष्ट्वा गिरिशृङ्गाभं रामो लक्ष्मणमब्रवीत्

    अनेन सीता वैदेही भक्षिता नात्र संशयः

    dadarśa patitaṃ bhūmau kṣatajārdraṃ jaṭāyuṣam

    taṃ dṛṣṭvā giriśṛṅgābhaṃ rāmo lakṣmaṇamabravīt

    anena sītā vaidehī bhakṣitā nātra saṃśayaḥ

11. 11

    गृध्ररूपमिदं व्यक्तं रक्षो भ्रमति काननम्

    भक्षयित्वा विशालाक्षीमास्ते सीतां यथासुखम्

    एनं वधिष्ये दीप्ताग्रैर्घोरैर्बाणैरजिह्मगैः

    gṛdhrarūpamidaṃ vyaktaṃ rakṣo bhramati kānanam

    bhakṣayitvā viśālākṣīmāste sītāṃ yathāsukham

    enaṃ vadhiṣye dīptāgrairghorairbāṇairajihmagaiḥ

12. 12

    इत्युक्त्वाभ्यपतद्गृध्रं संधाय धनुषि क्षुरम्

    क्रुद्धो रामः समुद्रान्तां चालयन्निव मेदिनीम्

    ityuktvābhyapatadgṛdhraṃ saṃdhāya dhanuṣi kṣuram

    kruddho rāmaḥ samudrāntāṃ cālayanniva medinīm

13. 13

    तं दीनदीनया वाचा सफेनं रुधिरं वमन्

    अभ्यभाषत पक्षी तु रामं दशरथात्मजम्

    taṃ dīnadīnayā vācā saphenaṃ rudhiraṃ vaman

    abhyabhāṣata pakṣī tu rāmaṃ daśarathātmajam

14. 14

    यामोषधिमिवायुष्मन्नन्वेषसि महावने

    सा देवी मम च प्राणा रावणेनोभयं हृतम्

    yāmoṣadhimivāyuṣmannanveṣasi mahāvane

    sā devī mama ca prāṇā rāvaṇenobhayaṃ hṛtam

15. 15

    त्वया विरहिता देवी लक्ष्मणेन च राघव

    ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन बलीयसा

    tvayā virahitā devī lakṣmaṇena ca rāghava

    hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena balīyasā

16. 16

    सीतामभ्यवपन्नोऽहं रावणश्च रणे मया

    विध्वंसितरथच्छत्रः पातितो धरणीतले

    sītāmabhyavapanno'haṃ rāvaṇaśca raṇe mayā

    vidhvaṃsitarathacchatraḥ pātito dharaṇītale

17. 17

    एतदस्य धनुर्भग्नमेतदस्य शरावरम्

    अयमस्य रणे राम भग्नः सांग्रामिको रथः

    etadasya dhanurbhagnametadasya śarāvaram

    ayamasya raṇe rāma bhagnaḥ sāṃgrāmiko rathaḥ

18. 18

    परिश्रान्तस्य मे पक्षौ छित्त्वा खड्गेन रावणः

    सीतामादाय वैदेहीमुत्पपात विहायसम्

    रक्षसा निहतं पूर्वं न मां हन्तुं त्वमर्हसि

    pariśrāntasya me pakṣau chittvā khaḍgena rāvaṇaḥ

    sītāmādāya vaidehīmutpapāta vihāyasam

    rakṣasā nihataṃ pūrvaṃ na māṃ hantuṃ tvamarhasi

19. 19

    रामस्तस्य तु विज्ञाय सीतासक्तां प्रियां कथाम्

    गृध्रराजं परिष्वज्य रुरोद सहलक्ष्मणः

    rāmastasya tu vijñāya sītāsaktāṃ priyāṃ kathām

    gṛdhrarājaṃ pariṣvajya ruroda sahalakṣmaṇaḥ

20. 20

    एकमेकायने दुर्गे निःश्वसन्तं कथंचन

    समीक्ष्य दुःखितो रामः सौमित्रिमिदमब्रवीत्

    ekamekāyane durge niḥśvasantaṃ kathaṃcana

    samīkṣya duḥkhito rāmaḥ saumitrimidamabravīt

21. 21

    राज्याद्भ्रंशो वने वासः सीता नष्टा हतो द्विजः

    ईदृशीयं ममालक्ष्मीर्निर्दहेदपि पावकम्

    rājyādbhraṃśo vane vāsaḥ sītā naṣṭā hato dvijaḥ

    īdṛśīyaṃ mamālakṣmīrnirdahedapi pāvakam

22. 22

    सम्पूर्णमपि चेदद्य प्रतरेयं महोदधिम्

    सोऽपि नूनं ममालक्ष्म्या विशुष्येत्सरितां पतिः

    sampūrṇamapi cedadya pratareyaṃ mahodadhim

    so'pi nūnaṃ mamālakṣmyā viśuṣyetsaritāṃ patiḥ

23. 23

    नास्त्यभाग्यतरो लोके मत्तोऽस्मिन्सचराचरे

    येनेयं महती प्राप्ता मया व्यसनवागुरा

    nāstyabhāgyataro loke matto'sminsacarācare

    yeneyaṃ mahatī prāptā mayā vyasanavāgurā

24. 24

    अयं पितृवयस्यो मे गृध्रराजो जरान्वितः

    शेते विनिहतो भूमौ मम भाग्यविपर्ययात्

    ayaṃ pitṛvayasyo me gṛdhrarājo jarānvitaḥ

    śete vinihato bhūmau mama bhāgyaviparyayāt

25. 25

    इत्येवमुक्त्वा बहुशो राघवः सहलक्ष्मणः

    जटायुषं च पस्पर्श पितृस्नेहं निदर्शयन्

    ityevamuktvā bahuśo rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ

    jaṭāyuṣaṃ ca pasparśa pitṛsnehaṃ nidarśayan

26. 26

    निकृत्तपक्षं रुधिरावसिक्तं तं गृध्रराजं परिरभ्य रामः

    क्व मैथिलि प्राणसमा ममेति विमुच्य वाचं निपपात भूमौ

    nikṛttapakṣaṃ rudhirāvasiktaṃ taṃ gṛdhrarājaṃ parirabhya rāmaḥ

    kva maithili prāṇasamā mameti vimucya vācaṃ nipapāta bhūmau