Sarga 57

25 shlokas

1. 1

   अथाश्रमादुपावृत्तमन्तरा रघुनन्दनः

   परिपप्रच्छ सौमित्रिं रामो दुःखार्दितः पुनः

   athāśramādupāvṛttamantarā raghunandanaḥ

   paripapraccha saumitriṃ rāmo duḥkhārditaḥ punaḥ

2. 2

   तमुवाच किमर्थं त्वमागतोऽपास्य मैथिलीम्

   यदा सा तव विश्वासाद्वने विरहिता मया

   tamuvāca kimarthaṃ tvamāgato'pāsya maithilīm

   yadā sā tava viśvāsādvane virahitā mayā

3. 3

   दृष्ट्वैवाभ्यागतं त्वां मे मैथिलीं त्यज्य लक्ष्मण

   शङ्कमानं महत्पापं यत्सत्यं व्यथितं मनः

   dṛṣṭvaivābhyāgataṃ tvāṃ me maithilīṃ tyajya lakṣmaṇa

   śaṅkamānaṃ mahatpāpaṃ yatsatyaṃ vyathitaṃ manaḥ

4. 4

   स्फुरते नयनं सव्यं बाहुश्च हृदयं च मे

   दृष्ट्वा लक्ष्मण दूरे त्वां सीताविरहितं पथि

   sphurate nayanaṃ savyaṃ bāhuśca hṛdayaṃ ca me

   dṛṣṭvā lakṣmaṇa dūre tvāṃ sītāvirahitaṃ pathi

5. 5

   एवमुक्तस्तु सौमित्रिर्लक्ष्मणः शुभलक्षणः

   भूयो दुःखसमाविष्टो दुःखितं राममब्रवीत्

   evamuktastu saumitrirlakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ

   bhūyo duḥkhasamāviṣṭo duḥkhitaṃ rāmamabravīt

6. 6

   न स्वयं कामकारेण तां त्यक्त्वाहमिहागतः

   प्रचोदितस्तयैवोग्रैस्त्वत्सकाशमिहागतः

   na svayaṃ kāmakāreṇa tāṃ tyaktvāhamihāgataḥ

   pracoditastayaivograistvatsakāśamihāgataḥ

7. 7

   आर्येणेव परिक्रुष्टं हा सीते लक्ष्मणेति च

   परित्राहीति यद्वाक्यं मैथिल्यास्तच्छ्रुतिं गतम्

   āryeṇeva parikruṣṭaṃ hā sīte lakṣmaṇeti ca

   paritrāhīti yadvākyaṃ maithilyāstacchrutiṃ gatam

8. 8

   सा तमार्तस्वरं श्रुत्वा तव स्नेहेन मैथिली

   गच्छ गच्छेति मामाह रुदन्ती भयविह्वला

   sā tamārtasvaraṃ śrutvā tava snehena maithilī

   gaccha gaccheti māmāha rudantī bhayavihvalā

9. 9

   प्रचोद्यमानेन मया गच्छेति बहुशस्तया

   प्रत्युक्ता मैथिली वाक्यमिदं त्वत्प्रत्ययान्वितम्

   pracodyamānena mayā gaccheti bahuśastayā

   pratyuktā maithilī vākyamidaṃ tvatpratyayānvitam

10. 10

    न तत्पश्याम्यहं रक्षो यदस्य भयमावहेत्

    निर्वृता भव नास्त्येतत्केनाप्येवमुदाहृतम्

    na tatpaśyāmyahaṃ rakṣo yadasya bhayamāvahet

    nirvṛtā bhava nāstyetatkenāpyevamudāhṛtam

11. 11

    विगर्हितं च नीचं च कथमार्योऽभिधास्यति

    त्राहीति वचनं सीते यस्त्रायेत्त्रिदशानपि

    vigarhitaṃ ca nīcaṃ ca kathamāryo'bhidhāsyati

    trāhīti vacanaṃ sīte yastrāyettridaśānapi

12. 12

    किंनिमित्तं तु केनापि भ्रातुरालम्ब्य मे स्वरम्

    विस्वरं व्याहृतं वाक्यं लक्ष्मण त्राहि मामिति

    न भवत्या व्यथा कार्या कुनारीजनसेविता

    kiṃnimittaṃ tu kenāpi bhrāturālambya me svaram

    visvaraṃ vyāhṛtaṃ vākyaṃ lakṣmaṇa trāhi māmiti

    na bhavatyā vyathā kāryā kunārījanasevitā

13. 13

    अलं वैक्लव्यमालम्ब्य स्वस्था भव निरुत्सुका

    न चास्ति त्रिषु लोकेषु पुमान्यो राघवं रणे

    जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत्

    alaṃ vaiklavyamālambya svasthā bhava nirutsukā

    na cāsti triṣu lokeṣu pumānyo rāghavaṃ raṇe

    jāto vā jāyamāno vā saṃyuge yaḥ parājayet

14. 14

    एवमुक्ता तु वैदेही परिमोहितचेतना

    उवाचाश्रूणि मुञ्चन्ती दारुणं मामिदं वचः

    evamuktā tu vaidehī parimohitacetanā

    uvācāśrūṇi muñcantī dāruṇaṃ māmidaṃ vacaḥ

15. 15

    भावो मयि तवात्यर्थं पाप एव निवेशितः

    विनष्टे भ्रातरि प्राप्ते न च त्वं मामवाप्स्यसि

    bhāvo mayi tavātyarthaṃ pāpa eva niveśitaḥ

    vinaṣṭe bhrātari prāpte na ca tvaṃ māmavāpsyasi

16. 16

    संकेताद्भरतेन त्वं रामं समनुगच्छसि

    क्रोशन्तं हि यथात्यर्थं नैनमभ्यवपद्यसे

    saṃketādbharatena tvaṃ rāmaṃ samanugacchasi

    krośantaṃ hi yathātyarthaṃ nainamabhyavapadyase

17. 17

    रिपुः प्रच्छन्नचारी त्वं मदर्थमनुगच्छसि

    राघवस्यान्तरप्रेप्सुस्तथैनं नाभिपद्यसे

    ripuḥ pracchannacārī tvaṃ madarthamanugacchasi

    rāghavasyāntaraprepsustathainaṃ nābhipadyase

18. 18

    एवमुक्तो हि वैदेह्या संरब्धो रक्तलोचनः

    क्रोधात्प्रस्फुरमाणौष्ठ आश्रमादभिनिर्गतः

    evamukto hi vaidehyā saṃrabdho raktalocanaḥ

    krodhātprasphuramāṇauṣṭha āśramādabhinirgataḥ

19. 19

    एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं रामः संतापमोहितः

    अब्रवीद्दुष्कृतं सौम्य तां विना यत्त्वमागतः

    evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ rāmaḥ saṃtāpamohitaḥ

    abravīdduṣkṛtaṃ saumya tāṃ vinā yattvamāgataḥ

20. 20

    जानन्नपि समर्थं मां रक्षसां विनिवारणे

    अनेन क्रोधवाक्येन मैथिल्या निःसृतो भवान्

    jānannapi samarthaṃ māṃ rakṣasāṃ vinivāraṇe

    anena krodhavākyena maithilyā niḥsṛto bhavān

21. 21

    न हि ते परितुष्यामि त्यक्त्वा यद्यासि मैथिलीम्

    क्रुद्धायाः परुषं श्रुत्वा स्त्रिया यत्त्वमिहागतः

    na hi te parituṣyāmi tyaktvā yadyāsi maithilīm

    kruddhāyāḥ paruṣaṃ śrutvā striyā yattvamihāgataḥ

22. 22

    सर्वथा त्वपनीतं ते सीतया यत्प्रचोदितः

    क्रोधस्य वशमागम्य नाकरोः शासनं मम

    sarvathā tvapanītaṃ te sītayā yatpracoditaḥ

    krodhasya vaśamāgamya nākaroḥ śāsanaṃ mama

23. 23

    असौ हि राक्षसः शेते शरेणाभिहतो मया

    मृगरूपेण येनाहमाश्रमादपवाहितः

    asau hi rākṣasaḥ śete śareṇābhihato mayā

    mṛgarūpeṇa yenāhamāśramādapavāhitaḥ

24. 24

    विकृष्य चापं परिधाय सायकं सलीलबाणेन च ताडितो मया

    मार्गीं तनुं त्यज्य च विक्लवस्वरो बभूव केयूरधरः स राक्षसः

    vikṛṣya cāpaṃ paridhāya sāyakaṃ salīlabāṇena ca tāḍito mayā

    mārgīṃ tanuṃ tyajya ca viklavasvaro babhūva keyūradharaḥ sa rākṣasaḥ

25. 25

    शराहतेनैव तदार्तया गिरा स्वरं ममालम्ब्य सुदूरसंश्रवम्

    उदाहृतं तद्वचनं सुदारुणं त्वमागतो येन विहाय मैथिलीम्

    śarāhatenaiva tadārtayā girā svaraṃ mamālambya sudūrasaṃśravam

    udāhṛtaṃ tadvacanaṃ sudāruṇaṃ tvamāgato yena vihāya maithilīm