Sarga 59

29 shlokas

1. 1

   दृष्ट्वाश्रमपदं शून्यं रामो दशरथात्मजः

   रहितां पर्णशालां च विध्वस्तान्यासनानि च

   dṛṣṭvāśramapadaṃ śūnyaṃ rāmo daśarathātmajaḥ

   rahitāṃ parṇaśālāṃ ca vidhvastānyāsanāni ca

2. 2

   अदृष्ट्वा तत्र वैदेहीं संनिरीक्ष्य च सर्वशः

   उवाच रामः प्राक्रुश्य प्रगृह्य रुचिरौ भुजौ

   adṛṣṭvā tatra vaidehīṃ saṃnirīkṣya ca sarvaśaḥ

   uvāca rāmaḥ prākruśya pragṛhya rucirau bhujau

3. 3

   क्व नु लक्ष्मण वैदेही कं वा देशमितो गता

   केनाहृता वा सौमित्रे भक्षिता केन वा प्रिया

   kva nu lakṣmaṇa vaidehī kaṃ vā deśamito gatā

   kenāhṛtā vā saumitre bhakṣitā kena vā priyā

4. 4

   वृक्षेणाच्छाद्य यदि मां सीते हसितुमिच्छसि

   अलं ते हसितेनाद्य मां भजस्व सुदुःखितम्

   vṛkṣeṇācchādya yadi māṃ sīte hasitumicchasi

   alaṃ te hasitenādya māṃ bhajasva suduḥkhitam

5. 5

   यैः सह क्रीडसे सीते विश्वस्तैर्मृगपोतकैः

   एते हीनास्त्वया सौम्ये ध्यायन्त्यस्राविलेक्षणाः

   yaiḥ saha krīḍase sīte viśvastairmṛgapotakaiḥ

   ete hīnāstvayā saumye dhyāyantyasrāvilekṣaṇāḥ

6. 6

   मृतं शोकेन महता सीताहरणजेन माम्

   परलोके महाराजो नूनं द्रक्ष्यति मे पिता

   mṛtaṃ śokena mahatā sītāharaṇajena mām

   paraloke mahārājo nūnaṃ drakṣyati me pitā

7. 7

   कथं प्रतिज्ञां संश्रुत्य मया त्वमभियोजितः

   अपूरयित्वा तं कालं मत्सकाशमिहागतः

   kathaṃ pratijñāṃ saṃśrutya mayā tvamabhiyojitaḥ

   apūrayitvā taṃ kālaṃ matsakāśamihāgataḥ

8. 8

   कामवृत्तमनार्यं मां मृषावादिनमेव च

   धिक्त्वामिति परे लोके व्यक्तं वक्ष्यति मे पिता

   kāmavṛttamanāryaṃ māṃ mṛṣāvādinameva ca

   dhiktvāmiti pare loke vyaktaṃ vakṣyati me pitā

9. 9

   विवशं शोकसंतप्तं दीनं भग्नमनोरथम्

   मामिहोत्सृज्य करुणं कीर्तिर्नरमिवानृजुम्

   vivaśaṃ śokasaṃtaptaṃ dīnaṃ bhagnamanoratham

   māmihotsṛjya karuṇaṃ kīrtirnaramivānṛjum

10. 10

    क्व गच्छसि वरारोहे मामुत्सृज्य सुमध्यमे

    त्वया विरहितश्चाहं मोक्ष्ये जीवितमात्मनः

    kva gacchasi varārohe māmutsṛjya sumadhyame

    tvayā virahitaścāhaṃ mokṣye jīvitamātmanaḥ

11. 11

    इतीव विलपन्रामः सीतादर्शनलालसः

    न ददर्श सुदुःखार्तो राघवो जनकात्मजाम्

    itīva vilapanrāmaḥ sītādarśanalālasaḥ

    na dadarśa suduḥkhārto rāghavo janakātmajām

12. 12

    अनासादयमानं तं सीतां दशरथात्मजम्

    पङ्कमासाद्य विपुलं सीदन्तमिव कुञ्जरम्

    लक्ष्मणो राममत्यर्थमुवाच हितकाम्यया

    anāsādayamānaṃ taṃ sītāṃ daśarathātmajam

    paṅkamāsādya vipulaṃ sīdantamiva kuñjaram

    lakṣmaṇo rāmamatyarthamuvāca hitakāmyayā

13. 13

    मा विषादं महाबाहो कुरु यत्नं मया सह

    इदं च हि वनं शूर बहुकन्दरशोभितम्

    mā viṣādaṃ mahābāho kuru yatnaṃ mayā saha

    idaṃ ca hi vanaṃ śūra bahukandaraśobhitam

14. 14

    प्रियकाननसंचारा वनोन्मत्ता च मैथिली

    सा वनं वा प्रविष्टा स्यान्नलिनीं वा सुपुष्पिताम्

    priyakānanasaṃcārā vanonmattā ca maithilī

    sā vanaṃ vā praviṣṭā syānnalinīṃ vā supuṣpitām

15. 15

    सरितं वापि सम्प्राप्ता मीनवञ्जुलसेविताम्

    वित्रासयितुकामा वा लीना स्यात्कानने क्वचित्

    जिज्ञासमाना वैदेही त्वां मां च पुरुषर्षभ

    saritaṃ vāpi samprāptā mīnavañjulasevitām

    vitrāsayitukāmā vā līnā syātkānane kvacit

    jijñāsamānā vaidehī tvāṃ māṃ ca puruṣarṣabha

16. 16

    तस्या ह्यन्वेषणे श्रीमन्क्षिप्रमेव यतावहे

    वनं सर्वं विचिनुवो यत्र सा जनकात्मजा

    मन्यसे यदि काकुत्स्थ मा स्म शोके मनः कृथाः

    tasyā hyanveṣaṇe śrīmankṣiprameva yatāvahe

    vanaṃ sarvaṃ vicinuvo yatra sā janakātmajā

    manyase yadi kākutstha mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ

17. 17

    एवमुक्तस्तु सौहार्दाल्लक्ष्मणेन समाहितः

    सह सौमित्रिणा रामो विचेतुमुपचक्रमे

    तौ वनानि गिरींश्चैव सरितश्च सरांसि च

    evamuktastu sauhārdāllakṣmaṇena samāhitaḥ

    saha saumitriṇā rāmo vicetumupacakrame

    tau vanāni girīṃścaiva saritaśca sarāṃsi ca

18. 18

    निखिलेन विचिन्वन्तौ सीतां दशरथात्मजौ

    तस्य शैलस्य सानूनि गुहाश्च शिखराणि च

    nikhilena vicinvantau sītāṃ daśarathātmajau

    tasya śailasya sānūni guhāśca śikharāṇi ca

19. 19

    निखिलेन विचिन्वन्तौ नैव तामभिजग्मतुः

    विचित्य सर्वतः शैलं रामो लक्ष्मणमब्रवीत्

    nikhilena vicinvantau naiva tāmabhijagmatuḥ

    vicitya sarvataḥ śailaṃ rāmo lakṣmaṇamabravīt

20. 20

    नेह पश्यामि सौमित्रे वैदेहीं पर्वते शुभे

    ततो दुःखाभिसंतप्तो लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्

    neha paśyāmi saumitre vaidehīṃ parvate śubhe

    tato duḥkhābhisaṃtapto lakṣmaṇo vākyamabravīt

21. 21

    विचरन्दण्डकारण्यं भ्रातरं दीप्ततेजसम्

    प्राप्स्यसि त्वं महाप्राज्ञ मैथिलीं जनकात्मजाम्

    vicarandaṇḍakāraṇyaṃ bhrātaraṃ dīptatejasam

    prāpsyasi tvaṃ mahāprājña maithilīṃ janakātmajām

22. 22

    यथा विष्णुर्महाबाहुर्बलिं बद्ध्वा महीमिमाम्

    एवमुक्तस्तु वीरेण लक्ष्मणेन स राघवः

    yathā viṣṇurmahābāhurbaliṃ baddhvā mahīmimām

    evamuktastu vīreṇa lakṣmaṇena sa rāghavaḥ

23. 23

    उवाच दीनया वाचा दुःखाभिहतचेतनः

    वनं सर्वं सुविचितं पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः

    uvāca dīnayā vācā duḥkhābhihatacetanaḥ

    vanaṃ sarvaṃ suvicitaṃ padminyaḥ phullapaṅkajāḥ

24. 24

    गिरिश्चायं महाप्राज्ञ बहुकन्दरनिर्झरः

    न हि पश्यामि वैदेहीं प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्

    giriścāyaṃ mahāprājña bahukandaranirjharaḥ

    na hi paśyāmi vaidehīṃ prāṇebhyo'pi garīyasīm

25. 25

    एवं स विलपन्रामः सीताहरणकर्शितः

    दीनः शोकसमाविष्टो मुहूर्तं विह्वलोऽभवत्

    evaṃ sa vilapanrāmaḥ sītāharaṇakarśitaḥ

    dīnaḥ śokasamāviṣṭo muhūrtaṃ vihvalo'bhavat

26. 26

    स विह्वलितसर्वाङ्गो गतबुद्धिर्विचेतनः

    विषसादातुरो दीनो निःश्वस्याशीतमायतम्

    sa vihvalitasarvāṅgo gatabuddhirvicetanaḥ

    viṣasādāturo dīno niḥśvasyāśītamāyatam

27. 27

    बहुशः स तु निःश्वस्य रामो राजीवलोचनः

    हा प्रियेति विचुक्रोश बहुशो बाष्पगद्गदः

    bahuśaḥ sa tu niḥśvasya rāmo rājīvalocanaḥ

    hā priyeti vicukrośa bahuśo bāṣpagadgadaḥ

28. 28

    तं सान्त्वयामास ततो लक्ष्मणः प्रियबान्धवः

    बहुप्रकारं धर्मज्ञः प्रश्रितः प्रश्रिताञ्जलिः

    taṃ sāntvayāmāsa tato lakṣmaṇaḥ priyabāndhavaḥ

    bahuprakāraṃ dharmajñaḥ praśritaḥ praśritāñjaliḥ

29. 29

    अनादृत्य तु तद्वाक्यं लक्ष्मणौष्ठपुटच्युतम्

    अपश्यंस्तां प्रियां सीतां प्राक्रोशत्स पुनः पुनः

    anādṛtya tu tadvākyaṃ lakṣmaṇauṣṭhapuṭacyutam

    apaśyaṃstāṃ priyāṃ sītāṃ prākrośatsa punaḥ punaḥ