Sarga 48

27 shlokas

1. 1

   तं शब्दमवसुप्तस्य जटायुरथ शुश्रुवे

   निरैक्षद्रावणं क्षिप्रं वैदेहीं च ददर्श सः

   taṃ śabdamavasuptasya jaṭāyuratha śuśruve

   niraikṣadrāvaṇaṃ kṣipraṃ vaidehīṃ ca dadarśa saḥ

2. 2

   ततः पर्वतकूटाभस्तीक्ष्णतुण्डः खगोत्तमः

   वनस्पतिगतः श्रीमान्व्याजहार शुभां गिरम्

   tataḥ parvatakūṭābhastīkṣṇatuṇḍaḥ khagottamaḥ

   vanaspatigataḥ śrīmānvyājahāra śubhāṃ giram

3. 3

   दशग्रीव स्थितो धर्मे पुराणे सत्यसंश्रयः

   जटायुर्नाम नाम्नाहं गृध्रराजो महाबलः

   daśagrīva sthito dharme purāṇe satyasaṃśrayaḥ

   jaṭāyurnāma nāmnāhaṃ gṛdhrarājo mahābalaḥ

4. 4

   राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः

   लोकानां च हिते युक्तो रामो दशरथात्मजः

   rājā sarvasya lokasya mahendravaruṇopamaḥ

   lokānāṃ ca hite yukto rāmo daśarathātmajaḥ

5. 5

   तस्यैषा लोकनाथस्य धर्मपत्नी यशस्विनी

   सीता नाम वरारोहा यां त्वं हर्तुमिहेच्छसि

   tasyaiṣā lokanāthasya dharmapatnī yaśasvinī

   sītā nāma varārohā yāṃ tvaṃ hartumihecchasi

6. 6

   कथं राजा स्थितो धर्मे परदारान्परामृशेत्

   रक्षणीया विशेषेण राजदारा महाबल

   निवर्तय मतिं नीचां परदाराभिमर्शनम्

   kathaṃ rājā sthito dharme paradārānparāmṛśet

   rakṣaṇīyā viśeṣeṇa rājadārā mahābala

   nivartaya matiṃ nīcāṃ paradārābhimarśanam

7. 7

   न तत्समाचरेद्धीरो यत्परोऽस्य विगर्हयेत्

   यथात्मनस्तथान्येषां दारा रक्ष्या विमर्शनात्

   na tatsamācareddhīro yatparo'sya vigarhayet

   yathātmanastathānyeṣāṃ dārā rakṣyā vimarśanāt

8. 8

   अर्थं वा यदि वा कामं शिष्टाः शास्त्रेष्वनागतम्

   व्यवस्यन्त्यनु राजानं धर्मं पौलस्त्यनन्दन

   arthaṃ vā yadi vā kāmaṃ śiṣṭāḥ śāstreṣvanāgatam

   vyavasyantyanu rājānaṃ dharmaṃ paulastyanandana

9. 9

   राजा धर्मश्च कामश्च द्रव्याणां चोत्तमो निधिः

   धर्मः शुभं वा पापं वा राजमूलं प्रवर्तते

   rājā dharmaśca kāmaśca dravyāṇāṃ cottamo nidhiḥ

   dharmaḥ śubhaṃ vā pāpaṃ vā rājamūlaṃ pravartate

10. 10

    पापस्वभावश्चपलः कथं त्वं रक्षसां वर

    ऐश्वर्यमभिसम्प्राप्तो विमानमिव दुष्कृती

    pāpasvabhāvaścapalaḥ kathaṃ tvaṃ rakṣasāṃ vara

    aiśvaryamabhisamprāpto vimānamiva duṣkṛtī

11. 11

    कामस्वभावो यो यस्य न स शक्यः प्रमार्जितुम्

    न हि दुष्टात्मनामार्यमावसत्यालये चिरम्

    kāmasvabhāvo yo yasya na sa śakyaḥ pramārjitum

    na hi duṣṭātmanāmāryamāvasatyālaye ciram

12. 12

    विषये वा पुरे वा ते यदा रामो महाबलः

    नापराध्यति धर्मात्मा कथं तस्यापराध्यसि

    viṣaye vā pure vā te yadā rāmo mahābalaḥ

    nāparādhyati dharmātmā kathaṃ tasyāparādhyasi

13. 13

    यदि शूर्पणखाहेतोर्जनस्थानगतः खरः

    अतिवृत्तो हतः पूर्वं रामेणाक्लिष्टकर्मणा

    yadi śūrpaṇakhāhetorjanasthānagataḥ kharaḥ

    ativṛtto hataḥ pūrvaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā

14. 14

    अत्र ब्रूहि यथासत्यं को रामस्य व्यतिक्रमः

    यस्य त्वं लोकनाथस्य हृत्वा भार्यां गमिष्यसि

    atra brūhi yathāsatyaṃ ko rāmasya vyatikramaḥ

    yasya tvaṃ lokanāthasya hṛtvā bhāryāṃ gamiṣyasi

15. 15

    क्षिप्रं विसृज वैदेहीं मा त्वा घोरेण चक्षुषा

    दहेद्दहनभूतेन वृत्रमिन्द्राशनिर्यथा

    kṣipraṃ visṛja vaidehīṃ mā tvā ghoreṇa cakṣuṣā

    daheddahanabhūtena vṛtramindrāśaniryathā

16. 16

    सर्पमाशीविषं बद्ध्वा वस्त्रान्ते नावबुध्यसे

    ग्रीवायां प्रतिमुक्तं च कालपाशं न पश्यसि

    sarpamāśīviṣaṃ baddhvā vastrānte nāvabudhyase

    grīvāyāṃ pratimuktaṃ ca kālapāśaṃ na paśyasi

17. 17

    स भारः सौम्य भर्तव्यो यो नरं नावसादयेत्

    तदन्नमुपभोक्तव्यं जीर्यते यदनामयम्

    sa bhāraḥ saumya bhartavyo yo naraṃ nāvasādayet

    tadannamupabhoktavyaṃ jīryate yadanāmayam

18. 18

    यत्कृत्वा न भवेद्धर्मो न कीर्तिर्न यशो भुवि

    शरीरस्य भवेत्खेदः कस्तत्कर्म समाचरेत्

    yatkṛtvā na bhaveddharmo na kīrtirna yaśo bhuvi

    śarīrasya bhavetkhedaḥ kastatkarma samācaret

19. 19

    षष्टिवर्षसहस्राणि मम जातस्य रावण

    पितृपैतामहं राज्यं यथावदनुतिष्ठतः

    ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi mama jātasya rāvaṇa

    pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ yathāvadanutiṣṭhataḥ

20. 20

    वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वी सरथः कवची शरी

    तथाप्यादाय वैदेहीं कुशली न गमिष्यसि

    vṛddho'haṃ tvaṃ yuvā dhanvī sarathaḥ kavacī śarī

    tathāpyādāya vaidehīṃ kuśalī na gamiṣyasi

21. 21

    न शक्तस्त्वं बलाद्धर्तुं वैदेहीं मम पश्यतः

    हेतुभिर्न्यायसंयुक्तैर्ध्रुवां वेदश्रुतीमिव

    na śaktastvaṃ balāddhartuṃ vaidehīṃ mama paśyataḥ

    hetubhirnyāyasaṃyuktairdhruvāṃ vedaśrutīmiva

22. 22

    युध्यस्व यदि शूरोऽसि मुहूर्तं तिष्ठ रावण

    शयिष्यसे हतो भूमौ यथापूर्वं खरस्तथा

    yudhyasva yadi śūro'si muhūrtaṃ tiṣṭha rāvaṇa

    śayiṣyase hato bhūmau yathāpūrvaṃ kharastathā

23. 23

    असकृत्संयुगे येन निहता दैत्यदानवाः

    नचिराच्चीरवासास्त्वां रामो युधि वधिष्यति

    asakṛtsaṃyuge yena nihatā daityadānavāḥ

    nacirāccīravāsāstvāṃ rāmo yudhi vadhiṣyati

24. 24

    किं नु शक्यं मया कर्तुं गतौ दूरं नृपात्मजौ

    क्षिप्रं त्वं नश्यसे नीच तयोर्भीतो न संशयः

    kiṃ nu śakyaṃ mayā kartuṃ gatau dūraṃ nṛpātmajau

    kṣipraṃ tvaṃ naśyase nīca tayorbhīto na saṃśayaḥ

25. 25

    न हि मे जीवमानस्य नयिष्यसि शुभामिमाम्

    सीतां कमलपत्राक्षीं रामस्य महिषीं प्रियाम्

    na hi me jīvamānasya nayiṣyasi śubhāmimām

    sītāṃ kamalapatrākṣīṃ rāmasya mahiṣīṃ priyām

26. 26

    अवश्यं तु मया कार्यं प्रियं तस्य महात्मनः

    जीवितेनापि रामस्य तथा दशरथस्य च

    avaśyaṃ tu mayā kāryaṃ priyaṃ tasya mahātmanaḥ

    jīvitenāpi rāmasya tathā daśarathasya ca

27. 27

    तिष्ठ तिष्ठ दशग्रीव मुहूर्तं पश्य रावण

    युद्धातिथ्यं प्रदास्यामि यथाप्राणं निशाचर

    वृन्तादिव फलं त्वां तु पातयेयं रथोत्तमात्

    tiṣṭha tiṣṭha daśagrīva muhūrtaṃ paśya rāvaṇa

    yuddhātithyaṃ pradāsyāmi yathāprāṇaṃ niśācara

    vṛntādiva phalaṃ tvāṃ tu pātayeyaṃ rathottamāt