Sarga 51

25 shlokas

1. 1

   खमुत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा

   दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी

   khamutpatantaṃ taṃ dṛṣṭvā maithilī janakātmajā

   duḥkhitā paramodvignā bhaye mahati vartinī

2. 2

   रोषरोदनताम्राक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम्

   रुदती करुणं सीता ह्रियमाणेदमब्रवीत्

   roṣarodanatāmrākṣī bhīmākṣaṃ rākṣasādhipam

   rudatī karuṇaṃ sītā hriyamāṇedamabravīt

3. 3

   न व्यपत्रपसे नीच कर्मणानेन रावण

   ज्ञात्वा विरहितां यो मां चोरयित्वा पलायसे

   na vyapatrapase nīca karmaṇānena rāvaṇa

   jñātvā virahitāṃ yo māṃ corayitvā palāyase

4. 4

   त्वयैव नूनं दुष्टात्मन्भीरुणा हर्तुमिच्छता

   ममापवाहितो भर्ता मृगरूपेण मायया

   यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽप्ययं विनिपातितः

   tvayaiva nūnaṃ duṣṭātmanbhīruṇā hartumicchatā

   mamāpavāhito bhartā mṛgarūpeṇa māyayā

   yo hi māmudyatastrātuṃ so'pyayaṃ vinipātitaḥ

5. 5

   परमं खलु ते वीर्यं दृश्यते राक्षसाधम

   विश्राव्य नामधेयं हि युद्धे नास्ति जिता त्वया

   paramaṃ khalu te vīryaṃ dṛśyate rākṣasādhama

   viśrāvya nāmadheyaṃ hi yuddhe nāsti jitā tvayā

6. 6

   ईदृशं गर्हितं कर्म कथं कृत्वा न लज्जसे

   स्त्रियाश्च हरणं नीच रहिते च परस्य च

   īdṛśaṃ garhitaṃ karma kathaṃ kṛtvā na lajjase

   striyāśca haraṇaṃ nīca rahite ca parasya ca

7. 7

   कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम्

   सुनृशंसमधर्मिष्ठं तव शौण्डीर्यमानिनः

   kathayiṣyanti lokeṣu puruṣāḥ karma kutsitam

   sunṛśaṃsamadharmiṣṭhaṃ tava śauṇḍīryamāninaḥ

8. 8

   धिक्ते शौर्यं च सत्त्वं च यत्त्वया कथितं तदा

   कुलाक्रोशकरं लोके धिक्ते चारित्रमीदृशम्

   dhikte śauryaṃ ca sattvaṃ ca yattvayā kathitaṃ tadā

   kulākrośakaraṃ loke dhikte cāritramīdṛśam

9. 9

   किं शक्यं कर्तुमेवं हि यज्जवेनैव धावसि

   मुहूर्तमपि तिष्ठस्व न जीवन्प्रतियास्यसि

   kiṃ śakyaṃ kartumevaṃ hi yajjavenaiva dhāvasi

   muhūrtamapi tiṣṭhasva na jīvanpratiyāsyasi

10. 10

    न हि चक्षुःपथं प्राप्य तयोः पार्थिवपुत्रयोः

    ससैन्योऽपि समर्थस्त्वं मुहूर्तमपि जीवितुम्

    na hi cakṣuḥpathaṃ prāpya tayoḥ pārthivaputrayoḥ

    sasainyo'pi samarthastvaṃ muhūrtamapi jīvitum

11. 11

    न त्वं तयोः शरस्पर्शं सोढुं शक्तः कथंचन

    वने प्रज्वलितस्येव स्पर्शमग्नेर्विहंगमः

    na tvaṃ tayoḥ śarasparśaṃ soḍhuṃ śaktaḥ kathaṃcana

    vane prajvalitasyeva sparśamagnervihaṃgamaḥ

12. 12

    साधु कृत्वात्मनः पथ्यं साधु मां मुञ्च रावण

    मत्प्रधर्षणरुष्टो हि भ्रात्रा सह पतिर्मम

    विधास्यति विनाशाय त्वं मां यदि न मुञ्चसि

    sādhu kṛtvātmanaḥ pathyaṃ sādhu māṃ muñca rāvaṇa

    matpradharṣaṇaruṣṭo hi bhrātrā saha patirmama

    vidhāsyati vināśāya tvaṃ māṃ yadi na muñcasi

13. 13

    येन त्वं व्यवसायेन बलान्मां हर्तुमिच्छसि

    व्यवसायः स ते नीच भविष्यति निरर्थकः

    yena tvaṃ vyavasāyena balānmāṃ hartumicchasi

    vyavasāyaḥ sa te nīca bhaviṣyati nirarthakaḥ

14. 14

    न ह्यहं तमपश्यन्ती भर्तारं विबुधोपमम्

    उत्सहे शत्रुवशगा प्राणान्धारयितुं चिरम्

    na hyahaṃ tamapaśyantī bhartāraṃ vibudhopamam

    utsahe śatruvaśagā prāṇāndhārayituṃ ciram

15. 15

    न नूनं चात्मनः श्रेयः पथ्यं वा समवेक्षसे

    मृत्युकाले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते

    na nūnaṃ cātmanaḥ śreyaḥ pathyaṃ vā samavekṣase

    mṛtyukāle yathā martyo viparītāni sevate

16. 16

    मुमूर्षूणां हि सर्वेषां यत्पथ्यं तन्न रोचते

    पश्यामीव हि कण्ठे त्वां कालपाशावपाशितम्

    mumūrṣūṇāṃ hi sarveṣāṃ yatpathyaṃ tanna rocate

    paśyāmīva hi kaṇṭhe tvāṃ kālapāśāvapāśitam

17. 17

    यथा चास्मिन्भयस्थाने न बिभेषि दशानन

    व्यक्तं हिरण्मयान्हि त्वं संपश्यसि महीरुहान्

    yathā cāsminbhayasthāne na bibheṣi daśānana

    vyaktaṃ hiraṇmayānhi tvaṃ saṃpaśyasi mahīruhān

18. 18

    नदीं वैतरणीं घोरां रुधिरौघनिवाहिनीम्

    खड्गपत्रवनं चैव भीमं पश्यसि रावण

    nadīṃ vaitaraṇīṃ ghorāṃ rudhiraughanivāhinīm

    khaḍgapatravanaṃ caiva bhīmaṃ paśyasi rāvaṇa

19. 19

    तप्तकाञ्चनपुष्पां च वैदूर्यप्रवरच्छदाम्

    द्रक्ष्यसे शाल्मलीं तीक्ष्णामायसैः कण्टकैश्चिताम्

    taptakāñcanapuṣpāṃ ca vaidūryapravaracchadām

    drakṣyase śālmalīṃ tīkṣṇāmāyasaiḥ kaṇṭakaiścitām

20. 20

    न हि त्वमीदृशं कृत्वा तस्यालीकं महात्मनः

    धारितुं शक्ष्यसि चिरं विषं पीत्वेव निर्घृणः

    na hi tvamīdṛśaṃ kṛtvā tasyālīkaṃ mahātmanaḥ

    dhārituṃ śakṣyasi ciraṃ viṣaṃ pītveva nirghṛṇaḥ

21. 21

    बद्धस्त्वं कालपाशेन दुर्निवारेण रावण

    क्व गतो लप्स्यसे शर्म भर्तुर्मम महात्मनः

    baddhastvaṃ kālapāśena durnivāreṇa rāvaṇa

    kva gato lapsyase śarma bharturmama mahātmanaḥ

22. 22

    निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रातरमाहवे

    राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश

    nimeṣāntaramātreṇa vinā bhrātaramāhave

    rākṣasā nihatā yena sahasrāṇi caturdaśa

23. 23

    स कथं राघवो वीरः सर्वास्त्रकुशलो बली

    न त्वां हन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम्

    sa kathaṃ rāghavo vīraḥ sarvāstrakuśalo balī

    na tvāṃ hanyāccharaistīkṣṇairiṣṭabhāryāpahāriṇam

24. 24

    एतच्चान्यच्च परुषं वैदेही रावणाङ्कगा

    भयशोकसमाविष्टा करुणं विललाप ह

    etaccānyacca paruṣaṃ vaidehī rāvaṇāṅkagā

    bhayaśokasamāviṣṭā karuṇaṃ vilalāpa ha

25. 25

    तथा भृशार्तां बहु चैव भाषिणीं विललाप पूर्वं करुणं च भामिनीम्

    जहार पापस्तरुणीं विवेष्टतीं नृपात्मजामागतगात्रवेपथुम्

    tathā bhṛśārtāṃ bahu caiva bhāṣiṇīṃ vilalāpa pūrvaṃ karuṇaṃ ca bhāminīm

    jahāra pāpastaruṇīṃ viveṣṭatīṃ nṛpātmajāmāgatagātravepathum