Sarga 62

20 shlokas

1. 1

   तं तथा शोकसंतप्तं विलपन्तमनाथवत्

   मोहेन महताविष्टं परिद्यूनमचेतनम्

   taṃ tathā śokasaṃtaptaṃ vilapantamanāthavat

   mohena mahatāviṣṭaṃ paridyūnamacetanam

2. 2

   ततः सौमित्रिराश्वास्य मुहूर्तादिव लक्ष्मणः

   रामं संबोधयामास चरणौ चाभिपीडयन्

   tataḥ saumitrirāśvāsya muhūrtādiva lakṣmaṇaḥ

   rāmaṃ saṃbodhayāmāsa caraṇau cābhipīḍayan

3. 3

   महता तपसा राम महता चापि कर्मणा

   राज्ञा दशरथेनासील्लब्धोऽमृतमिवामरैः

   mahatā tapasā rāma mahatā cāpi karmaṇā

   rājñā daśarathenāsīllabdho'mṛtamivāmaraiḥ

4. 4

   तव चैव गुणैर्बद्धस्त्वद्वियोगान्महीपतिः

   राजा देवत्वमापन्नो भरतस्य यथा श्रुतम्

   tava caiva guṇairbaddhastvadviyogānmahīpatiḥ

   rājā devatvamāpanno bharatasya yathā śrutam

5. 5

   यदि दुःखमिदं प्राप्तं काकुत्स्थ न सहिष्यसे

   प्राकृतश्चाल्पसत्त्वश्च इतरः कः सहिष्यति

   yadi duḥkhamidaṃ prāptaṃ kākutstha na sahiṣyase

   prākṛtaścālpasattvaśca itaraḥ kaḥ sahiṣyati

6. 6

   दुःखितो हि भवांल्लोकांस्तेजसा यदि धक्ष्यते

   आर्ताः प्रजा नरव्याघ्र क्व नु यास्यन्ति निर्वृतिम्

   duḥkhito hi bhavāṃllokāṃstejasā yadi dhakṣyate

   ārtāḥ prajā naravyāghra kva nu yāsyanti nirvṛtim

7. 7

   लोकस्वभाव एवैष ययातिर्नहुषात्मजः

   गतः शक्रेण सालोक्यमनयस्तं समस्पृशत्

   lokasvabhāva evaiṣa yayātirnahuṣātmajaḥ

   gataḥ śakreṇa sālokyamanayastaṃ samaspṛśat

8. 8

   महर्षयो वसिष्ठस्तु यः पितुर्नः पुरोहितः

   अह्ना पुत्रशतं जज्ञे तथैवास्य पुनर्हतम्

   maharṣayo vasiṣṭhastu yaḥ piturnaḥ purohitaḥ

   ahnā putraśataṃ jajñe tathaivāsya punarhatam

9. 9

   या चेयं जगतो माता देवी लोकनमस्कृता

   अस्याश्च चलनं भूमेर्दृश्यते सत्यसंश्रव

   yā ceyaṃ jagato mātā devī lokanamaskṛtā

   asyāśca calanaṃ bhūmerdṛśyate satyasaṃśrava

10. 10

    यौ चेमौ जगतां नेत्रे यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्

    आदित्यचन्द्रौ ग्रहणमभ्युपेतौ महाबलौ

    yau cemau jagatāṃ netre yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam

    ādityacandrau grahaṇamabhyupetau mahābalau

11. 11

    सुमहान्त्यपि भूतानि देवाश्च पुरुषर्षभ

    न दैवस्य प्रमुञ्चन्ति सर्वभूतानि देहिनः

    sumahāntyapi bhūtāni devāśca puruṣarṣabha

    na daivasya pramuñcanti sarvabhūtāni dehinaḥ

12. 12

    शक्रादिष्वपि देवेषु वर्तमानौ नयानयौ

    श्रूयेते नरशार्दूल न त्वं व्यथितुमर्हसि

    śakrādiṣvapi deveṣu vartamānau nayānayau

    śrūyete naraśārdūla na tvaṃ vyathitumarhasi

13. 13

    नष्टायामपि वैदेह्यां हृतायामपि चानघ

    शोचितुं नार्हसे वीर यथान्यः प्राकृतस्तथा

    naṣṭāyāmapi vaidehyāṃ hṛtāyāmapi cānagha

    śocituṃ nārhase vīra yathānyaḥ prākṛtastathā

14. 14

    त्वद्विधा हि न शोचन्ति सततं सत्यदर्शिनः

    सुमहत्स्वपि कृच्छ्रेषु रामानिर्विण्णदर्शनाः

    tvadvidhā hi na śocanti satataṃ satyadarśinaḥ

    sumahatsvapi kṛcchreṣu rāmānirviṇṇadarśanāḥ

15. 15

    तत्त्वतो हि नरश्रेष्ठ बुद्ध्या समनुचिन्तय

    बुद्ध्या युक्ता महाप्राज्ञा विजानन्ति शुभाशुभे

    tattvato hi naraśreṣṭha buddhyā samanucintaya

    buddhyā yuktā mahāprājñā vijānanti śubhāśubhe

16. 16

    अदृष्टगुणदोषाणामधृतानां च कर्मणाम्

    नान्तरेण क्रियां तेषां फलमिष्टं प्रवर्तते

    adṛṣṭaguṇadoṣāṇāmadhṛtānāṃ ca karmaṇām

    nāntareṇa kriyāṃ teṣāṃ phalamiṣṭaṃ pravartate

17. 17

    मामेव हि पुरा वीर त्वमेव बहुशोऽन्वशाः

    अनुशिष्याद्धि को नु त्वामपि साक्षाद्बृहस्पतिः

    māmeva hi purā vīra tvameva bahuśo'nvaśāḥ

    anuśiṣyāddhi ko nu tvāmapi sākṣādbṛhaspatiḥ

18. 18

    बुद्धिश्च ते महाप्राज्ञ देवैरपि दुरन्वया

    शोकेनाभिप्रसुप्तं ते ज्ञानं संबोधयाम्यहम्

    buddhiśca te mahāprājña devairapi duranvayā

    śokenābhiprasuptaṃ te jñānaṃ saṃbodhayāmyaham

19. 19

    दिव्यं च मानुषं चैवमात्मनश्च पराक्रमम्

    इक्ष्वाकुवृषभावेक्ष्य यतस्व द्विषतां वधे

    divyaṃ ca mānuṣaṃ caivamātmanaśca parākramam

    ikṣvākuvṛṣabhāvekṣya yatasva dviṣatāṃ vadhe

20. 20

    किं ते सर्वविनाशेन कृतेन पुरुषर्षभ

    तमेव तु रिपुं पापं विज्ञायोद्धर्तुमर्हसि

    kiṃ te sarvavināśena kṛtena puruṣarṣabha

    tameva tu ripuṃ pāpaṃ vijñāyoddhartumarhasi