Sarga 64

36 shlokas

1. 1

   रामः प्रेक्ष्य तु तं गृध्रं भुवि रौद्रेण पातितम्

   सौमित्रिं मित्रसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत्

   rāmaḥ prekṣya tu taṃ gṛdhraṃ bhuvi raudreṇa pātitam

   saumitriṃ mitrasampannamidaṃ vacanamabravīt

2. 2

   ममायं नूनमर्थेषु यतमानो विहंगमः

   राक्षसेन हतः संख्ये प्राणांस्त्यजति दुस्त्यजान्

   mamāyaṃ nūnamartheṣu yatamāno vihaṃgamaḥ

   rākṣasena hataḥ saṃkhye prāṇāṃstyajati dustyajān

3. 3

   अयमस्य शरीरेऽस्मिन्प्राणो लक्ष्मण विद्यते

   तथा स्वरविहीनोऽयं विक्लवं समुदीक्षते

   ayamasya śarīre'sminprāṇo lakṣmaṇa vidyate

   tathā svaravihīno'yaṃ viklavaṃ samudīkṣate

4. 4

   जटायो यदि शक्नोषि वाक्यं व्याहरितुं पुनः

   सीतामाख्याहि भद्रं ते वधमाख्याहि चात्मनः

   jaṭāyo yadi śaknoṣi vākyaṃ vyāharituṃ punaḥ

   sītāmākhyāhi bhadraṃ te vadhamākhyāhi cātmanaḥ

5. 5

   किंनिमित्तोऽहरत्सीतां रावणस्तस्य किं मया

   अपराद्धं तु यं दृष्ट्वा रावणेन हृता प्रिया

   kiṃnimitto'haratsītāṃ rāvaṇastasya kiṃ mayā

   aparāddhaṃ tu yaṃ dṛṣṭvā rāvaṇena hṛtā priyā

6. 6

   कथं तच्चन्द्रसंकाशं मुखमासीन्मनोहरम्

   सीतया कानि चोक्तानि तस्मिन्काले द्विजोत्तम

   kathaṃ taccandrasaṃkāśaṃ mukhamāsīnmanoharam

   sītayā kāni coktāni tasminkāle dvijottama

7. 7

   कथंवीर्यः कथंरूपः किंकर्मा स च राक्षसः

   क्व चास्य भवनं तात ब्रूहि मे परिपृच्छतः

   kathaṃvīryaḥ kathaṃrūpaḥ kiṃkarmā sa ca rākṣasaḥ

   kva cāsya bhavanaṃ tāta brūhi me paripṛcchataḥ

8. 8

   तमुद्वीक्ष्याथ दीनात्मा विलपन्तमनन्तरम्

   वाचातिसन्नया रामं जटायुरिदमब्रवीत्

   tamudvīkṣyātha dīnātmā vilapantamanantaram

   vācātisannayā rāmaṃ jaṭāyuridamabravīt

9. 9

   सा हृता राक्षसेन्द्रेण रावणेन विहायसा

   मायामास्थाय विपुलां वातदुर्दिनसंकुलाम्

   sā hṛtā rākṣasendreṇa rāvaṇena vihāyasā

   māyāmāsthāya vipulāṃ vātadurdinasaṃkulām

10. 10

    परिश्रान्तस्य मे तात पक्षौ छित्त्वा निशाचरः

    सीतामादाय वैदेहीं प्रयातो दक्षिणामुखः

    pariśrāntasya me tāta pakṣau chittvā niśācaraḥ

    sītāmādāya vaidehīṃ prayāto dakṣiṇāmukhaḥ

11. 11

    उपरुध्यन्ति मे प्राणा दृष्टिर्भ्रमति राघव

    पश्यामि वृक्षान्सौवर्णानुशीरकृतमूर्धजान्

    uparudhyanti me prāṇā dṛṣṭirbhramati rāghava

    paśyāmi vṛkṣānsauvarṇānuśīrakṛtamūrdhajān

12. 12

    येन याति मुहूर्तेन सीतामादाय रावणः

    विप्रनष्टं धनं क्षिप्रं तत्स्वामी प्रतिपद्यते

    yena yāti muhūrtena sītāmādāya rāvaṇaḥ

    vipranaṣṭaṃ dhanaṃ kṣipraṃ tatsvāmī pratipadyate

13. 13

    विन्दो नाम मुहूर्तोऽसौ स च काकुत्स्थ नाबुधत्

    झषवद्बडिशं गृह्य क्षिप्रमेव विनश्यति

    vindo nāma muhūrto'sau sa ca kākutstha nābudhat

    jhaṣavadbaḍiśaṃ gṛhya kṣiprameva vinaśyati

14. 14

    न च त्वया व्यथा कार्या जनकस्य सुतां प्रति

    वैदेह्या रंस्यसे क्षिप्रं हत्वा तं राक्षसं रणे

    na ca tvayā vyathā kāryā janakasya sutāṃ prati

    vaidehyā raṃsyase kṣipraṃ hatvā taṃ rākṣasaṃ raṇe

15. 15

    असंमूढस्य गृध्रस्य रामं प्रत्यनुभाषतः

    आस्यात्सुस्राव रुधिरं म्रियमाणस्य सामिषम्

    asaṃmūḍhasya gṛdhrasya rāmaṃ pratyanubhāṣataḥ

    āsyātsusrāva rudhiraṃ mriyamāṇasya sāmiṣam

16. 16

    पुत्रो विश्रवसः साक्षाद्भ्राता वैश्रवणस्य च

    इत्युक्त्वा दुर्लभान्प्राणान्मुमोच पतगेश्वरः

    putro viśravasaḥ sākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca

    ityuktvā durlabhānprāṇānmumoca patageśvaraḥ

17. 17

    ब्रूहि ब्रूहीति रामस्य ब्रुवाणस्य कृताञ्जलेः

    त्यक्त्वा शरीरं गृध्रस्य जग्मुः प्राणा विहायसम्

    brūhi brūhīti rāmasya bruvāṇasya kṛtāñjaleḥ

    tyaktvā śarīraṃ gṛdhrasya jagmuḥ prāṇā vihāyasam

18. 18

    स निक्षिप्य शिरो भूमौ प्रसार्य चरणौ तदा

    विक्षिप्य च शरीरं स्वं पपात धरणीतले

    sa nikṣipya śiro bhūmau prasārya caraṇau tadā

    vikṣipya ca śarīraṃ svaṃ papāta dharaṇītale

19. 19

    तं गृध्रं प्रेक्ष्य ताम्राक्षं गतासुमचलोपमम्

    रामः सुबहुभिर्दुःखैर्दीनः सौमित्रिमब्रवीत्

    taṃ gṛdhraṃ prekṣya tāmrākṣaṃ gatāsumacalopamam

    rāmaḥ subahubhirduḥkhairdīnaḥ saumitrimabravīt

20. 20

    बहूनि रक्षसां वासे वर्षाणि वसता सुखम्

    अनेन दण्डकारण्ये विचीर्णमिह पक्षिणा

    bahūni rakṣasāṃ vāse varṣāṇi vasatā sukham

    anena daṇḍakāraṇye vicīrṇamiha pakṣiṇā

21. 21

    अनेकवार्षिको यस्तु चिरकालं समुत्थितः

    सोऽयमद्य हतः शेते कालो हि दुरतिक्रमः

    anekavārṣiko yastu cirakālaṃ samutthitaḥ

    so'yamadya hataḥ śete kālo hi duratikramaḥ

22. 22

    पश्य लक्ष्मण गृध्रोऽयमुपकारी हतश्च मे

    सीतामभ्यवपन्नो वै रावणेन बलीयसा

    paśya lakṣmaṇa gṛdhro'yamupakārī hataśca me

    sītāmabhyavapanno vai rāvaṇena balīyasā

23. 23

    गृध्रराज्यं परित्यज्य पितृपैतामहं महत्

    मम हेतोरयं प्राणान्मुमोच पतगेश्वरः

    gṛdhrarājyaṃ parityajya pitṛpaitāmahaṃ mahat

    mama hetorayaṃ prāṇānmumoca patageśvaraḥ

24. 24

    सर्वत्र खलु दृश्यन्ते साधवो धर्मचारिणः

    शूराः शरण्याः सौमित्रे तिर्यग्योनिगतेष्वपि

    sarvatra khalu dṛśyante sādhavo dharmacāriṇaḥ

    śūrāḥ śaraṇyāḥ saumitre tiryagyonigateṣvapi

25. 25

    सीताहरणजं दुःखं न मे सौम्य तथागतम्

    यथा विनाशो गृध्रस्य मत्कृते च परंतप

    sītāharaṇajaṃ duḥkhaṃ na me saumya tathāgatam

    yathā vināśo gṛdhrasya matkṛte ca paraṃtapa

26. 26

    राजा दशरथः श्रीमान्यथा मम महायशाः

    पूजनीयश्च मान्यश्च तथायं पतगेश्वरः

    rājā daśarathaḥ śrīmānyathā mama mahāyaśāḥ

    pūjanīyaśca mānyaśca tathāyaṃ patageśvaraḥ

27. 27

    सौमित्रे हर काष्ठानि निर्मथिष्यामि पावकम्

    गृध्रराजं दिधक्षामि मत्कृते निधनं गतम्

    saumitre hara kāṣṭhāni nirmathiṣyāmi pāvakam

    gṛdhrarājaṃ didhakṣāmi matkṛte nidhanaṃ gatam

28. 28

    नाथं पतगलोकस्य चितामारोपयाम्यहम्

    इमं धक्ष्यामि सौमित्रे हतं रौद्रेण रक्षसा

    nāthaṃ patagalokasya citāmāropayāmyaham

    imaṃ dhakṣyāmi saumitre hataṃ raudreṇa rakṣasā

29. 29

    या गतिर्यज्ञशीलानामाहिताग्नेश्च या गतिः

    अपरावर्तिनां या च या च भूमिप्रदायिनाम्

    yā gatiryajñaśīlānāmāhitāgneśca yā gatiḥ

    aparāvartināṃ yā ca yā ca bhūmipradāyinām

30. 30

    मया त्वं समनुज्ञातो गच्छ लोकाननुत्तमान्

    गृध्रराज महासत्त्व संस्कृतश्च मया व्रज

    mayā tvaṃ samanujñāto gaccha lokānanuttamān

    gṛdhrarāja mahāsattva saṃskṛtaśca mayā vraja