Sarga 52

29 shlokas

1. 1

   ह्रियमाणा तु वैदेही कंचिन्नाथमपश्यती

   ददर्श गिरिशृङ्गस्थान्पञ्चवानरपुंगवान्

   hriyamāṇā tu vaidehī kaṃcinnāthamapaśyatī

   dadarśa giriśṛṅgasthānpañcavānarapuṃgavān

2. 2

   तेषां मध्ये विशालाक्षी कौशेयं कनकप्रभम्

   उत्तरीयं वरारोहा शुभान्याभरणानि च

   मुमोच यदि रामाय शंसेयुरिति मैथिली

   teṣāṃ madhye viśālākṣī kauśeyaṃ kanakaprabham

   uttarīyaṃ varārohā śubhānyābharaṇāni ca

   mumoca yadi rāmāya śaṃseyuriti maithilī

3. 3

   वस्त्रमुत्सृज्य तन्मध्ये विनिक्षिप्तं सभूषणम्

   सम्भ्रमात्तु दशग्रीवस्तत्कर्म न च बुद्धवान्

   vastramutsṛjya tanmadhye vinikṣiptaṃ sabhūṣaṇam

   sambhramāttu daśagrīvastatkarma na ca buddhavān

4. 4

   पिङ्गाक्षास्तां विशालाक्षीं नेत्रैरनिमिषैरिव

   विक्रोशन्तीं तदा सीतां ददृशुर्वानरर्षभाः

   piṅgākṣāstāṃ viśālākṣīṃ netrairanimiṣairiva

   vikrośantīṃ tadā sītāṃ dadṛśurvānararṣabhāḥ

5. 5

   स च पम्पामतिक्रम्य लङ्कामभिमुखः पुरीम्

   जगाम रुदतीं गृह्य मैथिलीं राक्षसेश्वरः

   sa ca pampāmatikramya laṅkāmabhimukhaḥ purīm

   jagāma rudatīṃ gṛhya maithilīṃ rākṣaseśvaraḥ

6. 6

   तां जहार सुसंहृष्टो रावणो मृत्युमात्मनः

   उत्सङ्गेनैव भुजगीं तीक्ष्णदंष्ट्रां महाविषाम्

   tāṃ jahāra susaṃhṛṣṭo rāvaṇo mṛtyumātmanaḥ

   utsaṅgenaiva bhujagīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ mahāviṣām

7. 7

   वनानि सरितः शैलान्सरांसि च विहायसा

   स क्षिप्रं समतीयाय शरश्चापादिव च्युतः

   vanāni saritaḥ śailānsarāṃsi ca vihāyasā

   sa kṣipraṃ samatīyāya śaraścāpādiva cyutaḥ

8. 8

   तिमिनक्रनिकेतं तु वरुणालयमक्षयम्

   सरितां शरणं गत्वा समतीयाय सागरम्

   timinakraniketaṃ tu varuṇālayamakṣayam

   saritāṃ śaraṇaṃ gatvā samatīyāya sāgaram

9. 9

   सम्भ्रमात्परिवृत्तोर्मी रुद्धमीनमहोरगः

   वैदेह्यां ह्रियमाणायां बभूव वरुणालयः

   sambhramātparivṛttormī ruddhamīnamahoragaḥ

   vaidehyāṃ hriyamāṇāyāṃ babhūva varuṇālayaḥ

10. 10

    अन्तरिक्षगता वाचः ससृजुश्चारणास्तदा

    एतदन्तो दशग्रीव इति सिद्धास्तदाब्रुवन्

    antarikṣagatā vācaḥ sasṛjuścāraṇāstadā

    etadanto daśagrīva iti siddhāstadābruvan

11. 11

    स तु सीतां विवेष्टन्तीमङ्केनादाय रावणः

    प्रविवेश पुरीं लङ्कां रूपिणीं मृत्युमात्मनः

    sa tu sītāṃ viveṣṭantīmaṅkenādāya rāvaṇaḥ

    praviveśa purīṃ laṅkāṃ rūpiṇīṃ mṛtyumātmanaḥ

12. 12

    सोऽभिगम्य पुरीं लङ्कां सुविभक्तमहापथाम्

    संरूढकक्ष्याबहुलं स्वमन्तःपुरमाविशत्

    so'bhigamya purīṃ laṅkāṃ suvibhaktamahāpathām

    saṃrūḍhakakṣyābahulaṃ svamantaḥpuramāviśat

13. 13

    तत्र तामसितापाङ्गीं शोकमोहपरायणाम्

    निदधे रावणः सीतां मयो मायामिवासुरीम्

    tatra tāmasitāpāṅgīṃ śokamohaparāyaṇām

    nidadhe rāvaṇaḥ sītāṃ mayo māyāmivāsurīm

14. 14

    अब्रवीच्च दशग्रीवः पिशाचीर्घोरदर्शनाः

    यथा नैनां पुमान्स्त्री वा सीतां पश्यत्यसंमतः

    abravīcca daśagrīvaḥ piśācīrghoradarśanāḥ

    yathā naināṃ pumānstrī vā sītāṃ paśyatyasaṃmataḥ

15. 15

    मुक्तामणिसुवर्णानि वस्त्राण्याभरणानि च

    यद्यदिच्छेत्तदेवास्या देयं मच्छन्दतो यथा

    muktāmaṇisuvarṇāni vastrāṇyābharaṇāni ca

    yadyadicchettadevāsyā deyaṃ macchandato yathā

16. 16

    या च वक्ष्यति वैदेहीं वचनं किंचिदप्रियम्

    अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानान्न तस्या जीवितं प्रियम्

    yā ca vakṣyati vaidehīṃ vacanaṃ kiṃcidapriyam

    ajñānādyadi vā jñānānna tasyā jīvitaṃ priyam

17. 17

    तथोक्त्वा राक्षसीस्तास्तु राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्

    निष्क्रम्यान्तःपुरात्तस्मात्किं कृत्यमिति चिन्तयन्

    ददर्शाष्टौ महावीर्यान्राक्षसान्पिशिताशनान्

    tathoktvā rākṣasīstāstu rākṣasendraḥ pratāpavān

    niṣkramyāntaḥpurāttasmātkiṃ kṛtyamiti cintayan

    dadarśāṣṭau mahāvīryānrākṣasānpiśitāśanān

18. 18

    स तान्दृष्ट्वा महावीर्यो वरदानेन मोहितः

    उवाचैतानिदं वाक्यं प्रशस्य बलवीर्यतः

    sa tāndṛṣṭvā mahāvīryo varadānena mohitaḥ

    uvācaitānidaṃ vākyaṃ praśasya balavīryataḥ

19. 19

    नानाप्रहरणाः क्षिप्रमितो गच्छत सत्वराः

    जनस्थानं हतस्थानं भूतपूर्वं खरालयम्

    nānāpraharaṇāḥ kṣipramito gacchata satvarāḥ

    janasthānaṃ hatasthānaṃ bhūtapūrvaṃ kharālayam

20. 20

    तत्रोष्यतां जनस्थाने शून्ये निहतराक्षसे

    पौरुषं बलमाश्रित्य त्रासमुत्सृज्य दूरतः

    tatroṣyatāṃ janasthāne śūnye nihatarākṣase

    pauruṣaṃ balamāśritya trāsamutsṛjya dūrataḥ

21. 21

    बलं हि सुमहद्यन्मे जनस्थाने निवेशितम्

    सदूषणखरं युद्धे हतं तद्रामसायकैः

    balaṃ hi sumahadyanme janasthāne niveśitam

    sadūṣaṇakharaṃ yuddhe hataṃ tadrāmasāyakaiḥ

22. 22

    ततः क्रोधो ममापूर्वो धैर्यस्योपरि वर्धते

    वैरं च सुमहज्जातं रामं प्रति सुदारुणम्

    tataḥ krodho mamāpūrvo dhairyasyopari vardhate

    vairaṃ ca sumahajjātaṃ rāmaṃ prati sudāruṇam

23. 23

    निर्यातयितुमिच्छामि तच्च वैरमहं रिपोः

    न हि लप्स्याम्यहं निद्रामहत्वा संयुगे रिपुम्

    niryātayitumicchāmi tacca vairamahaṃ ripoḥ

    na hi lapsyāmyahaṃ nidrāmahatvā saṃyuge ripum

24. 24

    तं त्विदानीमहं हत्वा खरदूषणघातिनम्

    रामं शर्मोपलप्स्यामि धनं लब्ध्वेव निर्धनः

    taṃ tvidānīmahaṃ hatvā kharadūṣaṇaghātinam

    rāmaṃ śarmopalapsyāmi dhanaṃ labdhveva nirdhanaḥ

25. 25

    जनस्थाने वसद्भिस्तु भवद्भी राममाश्रिता

    प्रवृत्तिरुपनेतव्या किं करोतीति तत्त्वतः

    janasthāne vasadbhistu bhavadbhī rāmamāśritā

    pravṛttirupanetavyā kiṃ karotīti tattvataḥ

26. 26

    अप्रमादाच्च गन्तव्यं सर्वैरेव निशाचरैः

    कर्तव्यश्च सदा यत्नो राघवस्य वधं प्रति

    apramādācca gantavyaṃ sarvaireva niśācaraiḥ

    kartavyaśca sadā yatno rāghavasya vadhaṃ prati

27. 27

    युष्माकं हि बलज्ञोऽहं बहुशो रणमूर्धनि

    अतश्चास्मिञ्जनस्थाने मया यूयं नियोजिताः

    yuṣmākaṃ hi balajño'haṃ bahuśo raṇamūrdhani

    ataścāsmiñjanasthāne mayā yūyaṃ niyojitāḥ

28. 28

    ततः प्रियं वाक्यमुपेत्य राक्षसा महार्थमष्टावभिवाद्य रावणम्

    विहाय लङ्कां सहिताः प्रतस्थिरे यतो जनस्थानमलक्ष्यदर्शनाः

    tataḥ priyaṃ vākyamupetya rākṣasā mahārthamaṣṭāvabhivādya rāvaṇam

    vihāya laṅkāṃ sahitāḥ pratasthire yato janasthānamalakṣyadarśanāḥ

29. 29

    ततस्तु सीतामुपलभ्य रावणः सुसम्प्रहृष्टः परिगृह्य मैथिलीम्

    प्रसज्य रामेण च वैरमुत्तमं बभूव मोहान्मुदितः स राक्षसः

    tatastu sītāmupalabhya rāvaṇaḥ susamprahṛṣṭaḥ parigṛhya maithilīm

    prasajya rāmeṇa ca vairamuttamaṃ babhūva mohānmuditaḥ sa rākṣasaḥ