Sarga 51

19 shlokas

1. 1

   अथ तानब्रवीत्सर्वान्विश्रान्तान्हरियूथपान्

   इदं वचनमेकाग्रा तापसी धर्मचारिणी

   atha tānabravītsarvānviśrāntānhariyūthapān

   idaṃ vacanamekāgrā tāpasī dharmacāriṇī

2. 2

   वानरा यदि वः खेदः प्रनष्टः फलभक्षणात्

   यदि चैतन्मया श्राव्यं श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम्

   vānarā yadi vaḥ khedaḥ pranaṣṭaḥ phalabhakṣaṇāt

   yadi caitanmayā śrāvyaṃ śrotumicchāmi kathyatām

3. 3

   तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनुमान्मारुतात्मजः

   आर्जवेन यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे

   tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ

   ārjavena yathātattvamākhyātumupacakrame

4. 4

   राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः

   रामो दाशरथिः श्रीमान्प्रविष्टो दण्डकावनम्

   rājā sarvasya lokasya mahendravaruṇopamaḥ

   rāmo dāśarathiḥ śrīmānpraviṣṭo daṇḍakāvanam

5. 5

   लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया

   तस्य भार्या जनस्थानाद्रावणेन हृता बलात्

   lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā

   tasya bhāryā janasthānādrāvaṇena hṛtā balāt

6. 6

   वीरस्तस्य सखा राज्ञः सुग्रीवो नाम वानरः

   राजा वानरमुख्यानां येन प्रस्थापिता वयम्

   vīrastasya sakhā rājñaḥ sugrīvo nāma vānaraḥ

   rājā vānaramukhyānāṃ yena prasthāpitā vayam

7. 7

   अगस्त्यचरितामाशां दक्षिणां यमरक्षिताम्

   सहैभिर्वानरैर्मुख्यैरङ्गदप्रमुखैर्वयम्

   agastyacaritāmāśāṃ dakṣiṇāṃ yamarakṣitām

   sahaibhirvānarairmukhyairaṅgadapramukhairvayam

8. 8

   रावणं सहिताः सर्वे राक्षसं कामरूपिणम्

   सीतया सह वैदेह्या मार्गध्वमिति चोदिताः

   rāvaṇaṃ sahitāḥ sarve rākṣasaṃ kāmarūpiṇam

   sītayā saha vaidehyā mārgadhvamiti coditāḥ

9. 9

   विचित्य तु वयं सर्वे समग्रां दक्षिणां दिशम्

   बुभुक्षिताः परिश्रान्ता वृक्षमूलमुपाश्रिताः

   vicitya tu vayaṃ sarve samagrāṃ dakṣiṇāṃ diśam

   bubhukṣitāḥ pariśrāntā vṛkṣamūlamupāśritāḥ

10. 10

    विवर्णवदनाः सर्वे सर्वे ध्यानपरायणाः

    नाधिगच्छामहे पारं मग्नाश्चिन्तामहार्णवे

    vivarṇavadanāḥ sarve sarve dhyānaparāyaṇāḥ

    nādhigacchāmahe pāraṃ magnāścintāmahārṇave

11. 11

    चारयन्तस्ततश्चक्षुर्दृष्टवन्तो महद्बिलम्

    लतापादपसंछन्नं तिमिरेण समावृतम्

    cārayantastataścakṣurdṛṣṭavanto mahadbilam

    latāpādapasaṃchannaṃ timireṇa samāvṛtam

12. 12

    अस्माद्धंसा जलक्लिन्नाः पक्षैः सलिलरेणुभिः

    कुरराः सारसाश्चैव निष्पतन्ति पतत्रिणः

    साध्वत्र प्रविशामेति मया तूक्ताः प्लवंगमाः

    asmāddhaṃsā jalaklinnāḥ pakṣaiḥ salilareṇubhiḥ

    kurarāḥ sārasāścaiva niṣpatanti patatriṇaḥ

    sādhvatra praviśāmeti mayā tūktāḥ plavaṃgamāḥ

13. 13

    तेषामपि हि सर्वेषामनुमानमुपागतम्

    गच्छामः प्रविशामेति भर्तृकार्यत्वरान्विताः

    teṣāmapi hi sarveṣāmanumānamupāgatam

    gacchāmaḥ praviśāmeti bhartṛkāryatvarānvitāḥ

14. 14

    ततो गाढं निपतिता गृह्य हस्तौ परस्परम्

    इदं प्रविष्टाः सहसा बिलं तिमिरसंवृतम्

    tato gāḍhaṃ nipatitā gṛhya hastau parasparam

    idaṃ praviṣṭāḥ sahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam

15. 15

    एतन्नः कार्यमेतेन कृत्येन वयमागताः

    त्वां चैवोपगताः सर्वे परिद्यूना बुभुक्षिताः

    etannaḥ kāryametena kṛtyena vayamāgatāḥ

    tvāṃ caivopagatāḥ sarve paridyūnā bubhukṣitāḥ

16. 16

    आतिथ्यधर्मदत्तानि मूलानि च फलानि च

    अस्माभिरुपभुक्तानि बुभुक्षापरिपीडितैः

    ātithyadharmadattāni mūlāni ca phalāni ca

    asmābhirupabhuktāni bubhukṣāparipīḍitaiḥ

17. 17

    यत्त्वया रक्षिताः सर्वे म्रियमाणा बुभुक्षया

    ब्रूहि प्रत्युपकारार्थं किं ते कुर्वन्तु वानराः

    yattvayā rakṣitāḥ sarve mriyamāṇā bubhukṣayā

    brūhi pratyupakārārthaṃ kiṃ te kurvantu vānarāḥ

18. 18

    एवमुक्ता तु सर्वज्ञा वानरैस्तैः स्वयंप्रभा

    प्रत्युवाच ततः सर्वानिदं वानरयूथपान्

    evamuktā tu sarvajñā vānaraistaiḥ svayaṃprabhā

    pratyuvāca tataḥ sarvānidaṃ vānarayūthapān

19. 19

    सर्वेषां परितुष्टास्मि वानराणां तरस्विनाम्

    चरन्त्या मम धर्मेण न कार्यमिह केनचित्

    sarveṣāṃ parituṣṭāsmi vānarāṇāṃ tarasvinām

    carantyā mama dharmeṇa na kāryamiha kenacit